ظریف: چیزی برای پنهانکردن نداریم
دور جدید مذاکرات هستهای میان ایران و گروه 3+3 شامل سه کشور اروپایی (آلمان، فرانسه و انگلیس) و روسیه، چین و آمریکا دوم ژوییه (11تیر) در وین آغاز میشود. حتی اگر این مذاکرات طولانی هم شود، آخرین دور مذاکرات تا 20 ژوییه (29 تیر) بهعنوان نخستین مهلت تعیینشده در توافق موقت 24 نوامبر (3 آذر) در ژنو، محسوب میشود. ایران برای «دستیابی به راهحل جامع بلندمدت مورد توافق طرفین» اراده سیاسی دارد. اما گفتوگوها تنها به شرط مصممبودن طرفها به یافتن راهحلی مورد قبول شرکتکنندگان و در چارچوب اهداف مندرج در توافق موقت شامل «تضمین ماهیت صرفا صلحآمیز برنامه هستهای ایران» و «برداشتهشدن کامل تحریمهای شورای امنیت سازمانملل و تحریمهای چندجانبه و ملی مرتبط به برنامه هستهای ایران»، به نتیجه مثبت خواهد رسید. اگر ژرفاندیشی و تحلیل متفکرانه میتواند موفقیت را تضمین کند، درعوض توهم و محاسبات نادرست نیز میتواند به ازدسترفتن فرصتهای جدید منجر شود. «برنامه اقدام مشترک» طی یکصدروز پس از قبول مسوولیت ما برای گفتوگو با شش قدرت بزرگ جهانی، منعقد شد. این توافق تاریخی- نخستین مورد پس از 10سال- بر دو پایه اساسی استوار است.
نخست آنکه غرب مشروعیت ما را در دفاع از حقوق، عزت و احترامی که سزاوار آن هستیم به رسمیت بشناسد. دوم نیز اراده ما برای اثبات اینکه فعالیتهای هستهای ما منحصرا صلحآمیز است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی توانسته پایبندی ما را به تعهداتمان بیازماید. همکاریای که ما در حال حاضر با آژانس داریم طی سالهای اخیر بهترین نوع همکاری شناخته میشود. حرکت در این مسیر را تا تحقق اولویتهای امنیت ملی خود ادامه میدهیم و مطابق تعهدات خود آشکارا نشان خواهیم داد در پی دستیابی به تسلیحات هستهای نیستیم. ما چیزی برای پنهانکردن نداریم. برنامه و فعالیتهای هستهای ایران منحصرا صلحآمیز و برای پاسخ به نیاز غیرنظامی کشور در زمینه بهداشت و درمان، انرژی و سایر حوزههای مشابه است. در بسیاری از موارد، ایران در پی شکست تلاشهایش برای دستیابی به بازارهای عادی و بهویژه محرومشدن از حقوق بهرهمندی از سهام خود در «اورودیف» فرانسه، به توسعه زیرساخت ملی مجبور شد. با نادیدهگرفتن این واقعیات و ارایه نادرست مسایل، گروههای فشار معدود اما قدرتمند در اروپا و آمریکا کارزاری به راه انداختند مبنی بر اینکه برنامه ایران هدف ساخت تسلیحات هستهای را
دنبال میکند و میتواند طی چندماه مواد شکافپذیر کافی برای ساخت یک بمب را تولید کند. همچنین اعلام کردند که بهمنظور ممانعت از توسعه سلاح هستهای، برنامه هستهای ما باید به میزان زیادی مهار شود. این رویکرد مبتنی بر ارایه نادرست مراحل، زمان و خطرات حرکت شتابزده به سمت تولید بمب، آشکارا اولویتها و تعهدات ثابتشده ایران را نادیده میگیرد. مطالعات علمی جدی و محاسبات فنی دقیق بهروشنی نشان میدهد که برخلاف کاریکاتور هشداردهندهای که دوسال پیش در مجمع عمومی سازمان ملل نمایش داده شد، که اگر ایران روزی به ساخت بمب اراده میکرد این امر چندینسال به طول میانجامید و نه چندماه. همچنین ایران باید همه بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را اخراج میکرد. برنامه صلحآمیز تحت نظارت بینالمللی ما باید به سمت مواد شکافپذیر با قابلیت نظامی تغییر جهت میداد. برنامه ما باید به سمت برنامه فلزات مورد نیاز یک بمب و انجام بسیاری دیگر از فرآیندهای تسلیحاتی پیچیده تبدیل میشد. ایران هیچیک از این مراحل را انجام نداده است. ما حتی زمانی که فرصت داشتیم در پی ساخت بمب نبودیم. در فاصله سالهای 2005 تا 2013 میلادی زمانی که روابط
ایران با غرب و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سطح پایینی قرار و اما زمان کافی وجود داشت، محدودیتهای بینالمللی کمتر بود و نظارت نسبتا سبکتری صورت میگرفت، سانتریفیوژ کافی برای رفتن به سمت ساخت بمب را داشتیم. ما حتی هزینه نظام تحریمهای وسیع و ناعادلانهای را پرداخت کردیم که حتی برای آنها که بهسمت اشاعه سلاحهای هستهای حرکت کرده بودند مورد استفاده قرار نگرفت. اما همانگونه که دو گزارش ارزیابی اطلاعات ملی آمریکا در سالهای 2007 و 2012 اذعان میکنند، ایران حتی گامی در این مسیر بر نداشته است. در حقیقت، باورهای اخلاقی و مذهبی ایران و نیز محاسبات راهبردی عقلانی و نه تعداد سانتریفیوژها یا واحد شکافت هستهای (UTS)، این کشور را از تسلیحات هستهای دور کرده است. در اقدامی متناقض، برخی در غرب دادههای علمی و عملکرد تاریخی ایران را نادیده گرفته و این افسانه خطرناک را ترجیح میدهند که ایران بهمنظور حفاظت از خویش نیازمند بمب بوده و تا دستیابی به یکی از آنها چند گام بیشتر فاصله ندارد. امروز در مذاکراتمان با 3+3 فرصت منحصر به فردی را برای اجرای تدابیری جهت اعتمادسازی در بلندمدت و اجرای اقدامات نظارتی و
راستیآزمایی فزاینده در جهت اعطای تضمینهای بیشتر مبنی بر اینکه برنامه هستهای ایران برای همیشه انحصارا صلحآمیز باقی خواهد ماند، در اختیار داریم. بهمنظور فایقآمدن بر موانع در این مرحله تاریخی باید به آینده نگریست. البته که نمیتوان و نباید اطلاعات تاریخی را نادیده بگیریم. درک اینکه چگونه مجموعهای از فرصتها با خیالبافی از دست رفت، اساسی است. من از 2003 تا 2005میلادی در مذاکرات مربوط به برنامه هستهای که در آن زمان تحت هدایت رییسجمهوری کنونی ایران قرار داشت، درگیر بودم. بسیاری از توهمات و مواضع مخرب که امروز من شاهد آن هستم بهطور نگرانکنندهای مشاهدات آن روزهای من را یادآوری میکند. در تاریخ 23مارس 2005، من در پاریس یک بسته پیشنهادی را به همتایان اروپایی خود ارایه کردم. آن بسته مجموعه اقدامات طراحیشده توسط دانشمندان مستقل غیرایرانی را برای تضمین اینکه برنامه هستهای ما همواره صلحآمیز باقی خواهد ماند، شامل میشد. پاسخی که دریافت کردیم، رد قاطع آن بسته بود. با تحریک دولت بوش، همتایان اروپایی از ما خواستند که دستکم تا سال 2015 میلادی از غنیسازی خودداری کنیم. اصرار واشنگتن بر غنیسازی صفر در ایران
نتیجه عکس داشت اما در برهمزدن گفتوگوها موفق بود. در حالی که به سال 2015 میلادی نزدیک میشویم، نتیجه زیادهخواهی و وسوسههای بسیار، آشکار است. ایران تعداد سانتریفیوژهای خود را از 200 به حدود 20 هزار رسانده است. توان غنیسازی ما از 5/3 درصد به 20 درصد افزایش یافته و رآکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک نیز یکسال تا راهاندازی فاصله دارد. بیشتر ناظران غربی آشکارا در مورد فرصتهای ازدسترفته مربوط به پیشنهاد سال 2005 من، اظهار تاسف کردهاند. درواقع، اشتباه محاسباتی غرب در آن زمان تا حدود زیادی مسوول آن چیزی است که ما امروز با آن روبهرو هستیم. امروز، رییسجمهور روحانی و من دوباره به میز مذاکرات بازگشتهایم و رویکرد ما تغییر نکرده است. متاسفانه، هنوز خیالبافی در برخی از طرفهای مقابل وجود دارد. ما برای تضمین ماهیت برنامه هستهای انحصارا صلحآمیز خود آمادگی داریم؛ اما از پیشرفتهای فنی دانشمندان خود نخواهیم گذشت. البته چنین انتظاری از ما نه عاقلانه است و نه بهنفع نظام عدم تکثیر. هیچکس نمیتواند به عقب بازگردد. جانفشانیها صورت گرفته است. توانمندیها بهطور وسیعی متفاوت است. دانش و تخصصی به دست آمده است که
نمیشود ناگهانی آن را نابود کرد. فشار و تحریمها نیز ناکارآمد بودهاند. اکنون که به مقطعی رسیدهایم که میتوان توافق موقت هستهای را به راهحلی جامع تبدیل کرد، از همتایان خود میخواهم که در مقابل اراده ما به کاستن از نگرانیهای مربوط به توانمندیهایمان، تقاضای ما را برای رعایت حیثیت و احترام ما در نظر بگیرند. به ویژه از آنها میخواهم نگذارند که خیالبافیها روند پایاندادن به یک بحران غیرضروری و گشودن افقهای جدید را از مسیر خود خارج کند. چنین رویکردی نه تنها به راهحل جامع در زمینه برنامه هستهای منجر خواهد شد، بلکه زمینه ارتقای همکاریها جهت برقراری مجدد ثبات منطقهای و تقویت صلح و امنیت بینالمللی را فراهم خواهد کرد.
ترجمه: ایرنا
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.