|

درباره نمایشگاهِ «بازی یافت»

بدویت و بازیافت

صالح تسبیحی

بدویت در هنر هنگامی رخ می‌دهد که تعاریف دانشگاهی و معمول به کناری گذاشته شوند و هنرمند برای یافتن راه‌های تازه بیان به اصیل‌ترین جنبه‌های انسانی روی آورد. این جنبه‌های اصیل معمولا توسط آدم‌هایی با انگیزه‌های مذهبی، اساطیری، طلسم‌ها یا توسط کودکان انجام می‌شود. از این منظر «بازی یافت» یک پروژه بدویت‌گراست که کودک درون ما را فرامی‌خواند تا توسط آن از میان زباله‌ها به خلق و خلاقیت برسیم. «بازی یافت» نخست یک ایده بوده است که بر اساس آن کودکان از میان زباله‌های خانه‌شان با نقش و شکل و فرم، حجم‌سازی می‌کردند. این ایده بعدتر تغییر کرد و کودکان به گالری آمدند و یک شهر خلاقانه با زباله‌ها ساختند. در این شهر می‌توان همه شکل‌های اغراق‌شده و خیال‌پردازانه کودکان را مکاشفه کرد. رنگ‌های تند و زنده، حجم‌های تغییر شکل‌داده و اشکال نمادین و از همه مهم‌تر حرکت، حرکت خیال‌انگیز بچه‌هاست که بر همه‌چیز سایه انداخته و می‌توانی از دل این حرکت همان بخش از مغز و تخیل را مکاشفه کنی که در پیکاسو، خوان میرو، هانری ماتیس و دیگر هنرمندان بدویت‌گرای معاصر حضور دارد. اگر «هانری ماتیس» موفق شد به تعریفی از خط برسد که آنقدر خالص و ناب باشد، از توجه ویژه و معروفی ناشی می‌شد که به نقاشی بچه‌ها داشت. در نقش‌هایی که کودکان می‌زنند و حجم‌هایی که می‌سازند تجمل و تظاهر هیچ تعریفی ندارد و در نتیجه آنچه اندیشیده شده با آنچه خلق شده است، شباهتی تام و تمام دارد. یعنی شما وقتی با اثر هنری کودک روبه‌رو می‌شوی، حجمی از اطلاعات و تعاریف و تئوری‌ها نیست که با آن همراه شده باشد که مجبورت کند تلاش کنی میان آن ایده و این اثر ارتباط را کشف کنی. بلکه در کارِ یک کودک، یک اتومبیل، یک اتومبیل است و استعاره و تاویل جایگاهی ندارد. این اتومبیل بر اساس آن ایده بدویت‌گرا کارش حرکت‌کردن است و نقل و انتقال آدم‌ها. کودک همواره می‌کوشد این کارکردها را در اثرش بگنجاند. اگر در «بازی یافت» با یک تعداد چوب درخت روبه‌رو می‌شویم که در خلال آنها چهره‌های ماسک‌مانندی نشسته و به ما نگاه می‌کنند، این تخیل کودک است که دارد یادآوری می‌کند درختان موجود زنده هستند و همچون جانوران دیگر واجد احساسات ملموس. این ماسک‌ها به‌شدت یادآور ماسک‌های آفریقایی و آزتکی هستند؛ ماسک‌هایی که منبع اصلی طراحی چهره نزد نقاشیان بعد از جنگ‌جهانی دوم در اروپا بوده است. این یک نوع دیدن است؛ نوعی تازه از نگاه که مبنی بر آن پیکاسو وقت قدم‌زدن در کنار زباله‌ها می‌ایستاد و در میان آشغال‌های گوشه خیابان تکه‌هایی کشف می‌کرد و با آنهای بازی بازی و بازیافتشان می‌کرد و مجسمه می‌ساخت. راهکار این است؛ رجوع هر کدام از ما به درونیات خود و کشف کودکی‌هایمان. به آثار مارک شاگال نگاه کن. مملو است از رجوع به کودکی. در «بازی یافت» این کودکی شکل منسجم و مشخص خود را نشان می‌دهد و می‌توان از منبع الهامی سخن گفت و به سوی کشف و مکاشفه‌ای رفت که کودکان در آن حضور دارند و کودکی‌های ما.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.