|

به بهانه نمایشگاه «ویترین» منتخبی از آثار ۳۵ سال طراحی جلد کتاب در ایران

تولدی دیگر

وحید حقی‌تومتری . طراح گرافیک

رولان بارت، نشانه‌شناس، نویسنده و فیلسوف فرانسوی است. همین منتقد ادبی بود که نظریه مرگ مولف را اعلام کرد. او متن را از نظر معنای موجود در ذهن خواننده مورد مطالعه قرار داد. به اعتقاد بارت هر متنی با خوانش خواننده متولد می‌شود. خواننده، خود می‌تواند خالق ثانوی متنی که دیگری نوشته است، باشد. به بیانی ساده‌تر انسان‌ها به دلیل تفاوت‌های ذاتی در نوع تفکر، عقیده، شرایط پیرامون و... نسبت به یکدیگر، برداشت‌های متفاوتی از یک متن دارند. هر کدام از این برداشت‌ها می‌تواند «اثر»ی دیگر باشد. با فرض این دیدگاه، تاکنون چه تعداد از خوانندگان توانسته‌اند «اثر» شخصی خود را به واسطه خواندن کتابی به وجود آورند؟ بسیار کم. اکثر آثار بالقوه، فقط در حصار ذهن‌ها باقی می‌ماند، چرا که همه انسان‌ها استعداد و خلاقیت عرضه و عینیت دادن به افکار خود را ندارند، به‌جز عده‌ای خاص. طراحان جلد کتاب جزو آن عده خاص هستند و توانایی خلق دوباره متن از منظر و دیدگاه خود را دارند. آنها شاید کار دشوارتری دارند چرا که مضامین و برداشت‌های ذهنی خود از نوشتار را به‌گونه‌ای موجز و با تصویر نشان می‌دهند و دنیایی فرازبانی و البته عینی، به وجود می‌آورند. زبان تصویری به معنای خاص کلمه وجود ندارد. آنچه هست بیان بصری است. در طول تاریخ بشر، قواعدی برای زبان گفتاری و نوشتاری به وجود آمده است اما تصویر، به‌عنوان اولین شیوه و وسیله ارتباطی بشر، تقریبا قواعدی ندارد. بیان تصویری فراتر از زبان، عمل می‌کند. در طراحی جلد، نوعی شاعرانگی و یک گشایش آنی برای بیان یک حس وجود دارد. رابطه طراح گرافیک با متن، همان رابطه خواننده با متن است و این رابطه تا آنجا پیش می‌رود که در نهایت، طراح به خالق ثانوی متن تبدیل می‌شود که نهایتا در تصویر جلد کتاب عینیت می‌یابد؛ تصویری که با خلاقیت و هوش هنری، عصاره متن را بیرون می‌کشد تا خواننده را ملموس‌تر با فضای متن آشنا کند. طرح جلد می‌تواند دلالت‌های ضمنی مضاعفی در ذهن ایجاد کند تا خواننده بتواند برداشتی مناسب و اثربخش از محتوای متن داشته باشد. طراح از نقش و خط، ترکیب‌بندی‌های متقارن یا آزاد بهره می‌برد و با به کارگیری رنگ‌ها، مفاهیم و معانی انتزاعی و مستتر در متن را هنرمندانه رنگ آمیزی می‌کند و به لایه‌های پنهان آن جلوه‌ای برآمده می‌دهد. تصویرجلد با فرآیندی خلاقانه، تولد دوباره متن است که طراح با دمیدن بخشی از قریحه خود، آن را دوباره می‌آفریند. چه حسی لذت‌بخش‌تر از اینکه بتوان خالق مجموعه‌ای از آثار فرهیختگان عرصه ادبیات، شعر و علوم دیگر شد. در «ویترین» منتخبی از تلاش‌های طراحان گرافیک ایران در بازآفرینی تصویری آثار نوشتاری را می‌توان دید و مرور و تحلیل کرد. آثار مدعوین نمایشگاه«ویترین» به همت پریسا تشکری و مجید کاشانی گردآوری شده است و تا ششم تیر در خانه هنرمندان ایران برپاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.