|

غربت فردوسی

احمد طالبی‌نژاد

روز پنجشنبه 29خرداد، جشن بزرگ شاهنامه به همت موسسه آموزشی کودکان دنیا که ظاهرا یک موسسه غیردولتی است و با همکاری نزدیک به 30 سازمان و مرکز آموزشی و انتشاراتی که در زمینه کار با کودکان و نوجوانان فعالند، در موسسه فرهنگی، هنری صبا برگزار شد؛ برنامه‌ای جذاب، مفصل و جامع، برای آشنایی بچه‌های تهرانی با اثر سترگ حکیم ابوالقاسم فردوسی که برخی آن را سند افتخار ما ایرانیان می‌دانند و البته در این‌جور برنامه‌ها، کمتر به جنبه‌های ادبی و ساختاری شاهنامه توجه می‌شود. گرچه امروزه شاهنامه‌پژوهی در برخی دانشگاه‌های معتبر جهان، به یک رشته تخصصی تبدیل شده. البته تا همین حدش هم کار برگزار‌کنندگان این جشن به‌راستی بزرگ و ستودنی است و گزارشش را روز شنبه‌ای که گذشت، در همین صفحه خوانده‌اید. نقاشی کودکان بر اساس داستان‌های شاهنامه، نقالی توسط نقالان حرفه‌ای و کودکان خردسال، قصه‌گویی، ماسک و صورتک‌سازی بر اساس شخصیت‌های شاهنامه، اجرای نمایش‌هایی بر اساس داستان‌های شاهنامه، اجرای موسیقی، کاردستی، نمایشگاه کتاب و تولید فیلم مستند درباره نقش و جایگاه شاهنامه در فرهنگ ایران‌زمین، از جمله برنامه‌هایی بود که نگارنده موفق به دیدن برخی از آنها شد. راستش، هنگام حضور در چنین برنامه‌هایی، از بی‌مهری‌ها و گاه ممانعت‌هایی که بر سر راه اشاعه فرهنگ ملی ما در این سال‌ها ایجاد شده غمگین می‌شوم. می‌دانیم و هزاران‌بار نیز گفته شده که بچه‌های امروز، به مدد گسترش رسانه‌های دیداری و شنیداری، در معرض تهاجمی گسترده قرار دارند و با عناصر فرهنگی بیگانه، آشناترند تا فرهنگ ملی سرزمین خودشان. امروز قهرمانان بچه‌های ما، انواع موجودات هیولاوش افسانه‌ای، روباتی و سوپرمن‌ها، مردان آهنین و سایر موجودات ویرانگرند. کودکان و نوجوانان که جای خود دارند، برخی جوانان و میانسالان نیز از آنچه در چنته خود داریم و برای خارجی‌ها حسرت‌برانگیز است، بی‌خبرند. خیلی دلم می‌خواهد دست به یک تحقیق تصویری و میدانی بزنم و از شهروندان همین پایتخت بپرسم، چقدر با شاهنامه و فردوسی و البته دیگربزرگان ادبیات کلاسیک و آثارشان آشنایند؟ نمونه برخورد‌های گه‌گداری، فضایی ناامید‌کننده پیش‌روی ما می‌گستراند. در مراکز آموزشی رسمی (دولتی) شاهد هیچ کوششی در این زمینه‌ها نیستیم. بار‌ها از برخی جوانان که علامت اهورا مزدا را بر گردن آویخته‌اند، پرسیده‌ام می‌دانی این چه علامتی است؟ و اغلب پاسخشان این است که «این مد است». کوشش‌هایی از جنس آنچه در جشن یادشده شاهدش بودیم، می‌تواند این بن‌بست فرهنگی را بشکند و روح‌وروان بچه‌های این سرزمین را «از گزند باد و باران» در امان بدارد. طی 30سال گذشته نسبت به شاهنامه و دیگرآثار افتخار‌آمیز ادبیات ایران بسیار بی‌مهری و گاه حتی توهین روا داشته شده است. فراموش نکنیم که در سال‌های نخست انقلاب، برخی، شاهنامه را به اتهام اشاعه فرهنگ شاهنشاهی و لابد طرفداری از نظام سلطنتی، اوراق ضاله قلمداد کرده بودند. البته این افرطی‌گری، از دو سو و همزمان صورت می‌گرفت. برخی طرفداران نظام شاهنشاهی نیز، این کتاب را به‌عنوان تاریخ ایران‌زمین قلمداد می‌کردند که می‌دانیم، شاهنامه تاریخ نیست، چون داستان‌های شاهنامه، زمان تاریخی و مشخصی ندارند. رستم و اسفندیار در چه زمانی می‌زیسته‌اند؟ پاسخ روشنی وجود ندارد. آنها هم که می‌کوشند برای این داستان‌های اساطیری مستندات تاریخی بسازند، به بیراهه می‌روند. شاهنامه دربرگیرنده اساطیر ایرانی است که زیربنای تاریخ اجتماعی و سیاسی و هویت ما را رقم می‌زند. به‌هرحال، بچه‌های ما باید به هر شکل و وسیله‌ای با این بخش از هویت ملی خودشان آشنا شوند و می‌دانیم که این، همه هویت ملی ما نیست. چنان‌که در آغاز شاهنامه خود استاد بزرگ توس، نیز بر آن تاکید کرده و اثرش را با حمد و سپاس از یزدان و پیامبر اسلام آغاز کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.