ترکیه؛ میزبان فرهنگی بیاقتصاد
وحید معتمدنژاد . فعال فرهنگی
وجه غالب فرهنگ، تولید است که در قلمرو اندیشه بر اقتصاد جوامع نیز تاثیر میگذارد. این تاثیر خواه ناخواه بستری را فراهم میآورد که در کنار رشد فزاینده اقتصاد، تعامل و تعادل فرهنگی نیز به اوج بالندگی و سازندگی میرسد و زمانی که این تعامل و تعادل بر چرخه کاملی از فعالیتهای دو جامعه هدف بچرخد، نظم و انضباط اجتماعی همراه با گرایشات سیاسی و فرهنگی مشترک، هر دوجامعه را فرا گرفته و در سایه آن هرکدام به منافع مشترکی دست مییابند. واژه «تعامل و تعادل فرهنگی» گرچه در ادبیات سیاسی ایران نوظهور است ولی در مراودات فرهنگی و حتی مبادلات اقتصادی بین دو کشور ایران و ترکیه از میراثی نسبتا تاریخی به شمار میآید. خارج از حجم عظیم مبادلات تجاری، تبادل گردشگر به ویژه از جانب ایران و آن هم بدون روادید، گواه این ادعاست. ایران و ترکیه سالهاست بر سر این مشترکات چه بهصورت یکجانبه و چه بهصورت دوجانبه در پارهای اوقات اختلاف یا گاهی توافق داشتهاند که در این بین ترکیه بنا بر شرایط خاص اجتماعی و سیاسی از سهم بیشتری از این تعامل و تعادل و در نتیجه منافع حاصل از آن، بهرهمند بوده است. اینکه وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی از
دستاوردهای سفر رسمی خود به ترکیه در کنار رییس دولت یازدهم به دو سند رسمی فرهنگی «توسعه همکاری سینمای ایران و ترکیه» و «توسعه گردشگری» یاد میکند،گرچه به زعم او فصل جدیدی از تعامل و اعتدال در توسعه و همکاری است ولی این، ریشه در ارتباطات گوناگونی دارد که بین دو کشور در سالیان اخیر حکمرانی میکند. آقای وزیر بهخوبی میداند که این تعامل و تعادل مدتهاست بنا به دلایلی بر روابط ایران و ترکیه حاکم است و هرروزه نام ترکیه چه در قاب رسانههای ترکی و با پخش فیلم و سریالهای متعدد و چه با سیل عظیم تبلیغات گردشگری در اوراق جراید ایران منقوش است تا جایی که هرساله ترکیه، میزبان فرهنگی کهن و متمدن ایرانی است که خود در داخل کشور کمترین سهم از تولید اقتصاد را در ذات خود دارد و این برای فرهنگ ایرانی بهمثابه «بیتوته در حیاط خلوت» همسایه است که بیخبر از خانه و فرهنگ خود، روح ایستایی و کهنگی در بطن آن جاری است. یا بهعبارتی، این تعامل و تعادل با خیل عظیمی از مسافران ایرانی به آن کشور که به «اجبار» یا به «اختیار» از قالب فرهنگی خود در آمده و در فرهنگی دیگر- هرچند کوتاهمدت - مستحیل میشوند، روبهروست. در این میان بر این
عقیده راسخیم، «استحکام فرهنگی» زمانی از قدرت ذاتی خود بهره خواهد برد که با احترام به اصول اولیه آن فرهنگ همراه بوده و از هرگونه «تحمیلگرایی» و «زورمندی» به دور باشد در غیراینصورت به «خودگریزی» و به «دگرپذیری» دچار خواهد شد. و به این رسیدهایم که تنها اقتصاد و سیاست نیست که محور توسعه و رمزگشایی در مبادلات و مراودات چندجانبه و چندوجهی بین کشورهای گوناگون به ویژه کشورهای همسایه بوده که توجه به اجزای فرهنگی از جمله اخلاقیات، روحیات، و علایق افرادی که میتوانند در قالبهای متفاوت مانند گردشگر یا تولیدات فرهنگی نقش ایفا کنند، نیز مهم است تا بتواند زمینهساز اقتصاد شود. از سوی دیگر معتقدیم تا زمانی که شناختی کامل از فرهنگ ملل و در کنار آن بهرهمندی از تمام شاخصهای آن نباشد، امکان ورود به حیطه اقتصادی و سیاسی آن کشور مهیا نیست، به آن شرط که این امر بهصورت کاملا دوجانبه عمل کند. عدم عمل به چنین شناختی بهمثابه همان ترازویی است که یک کفه آن همیشه بهنفع دیگری سنگینی میکند و این قابل دوام نیست و توازن در همه اضلاع، شرط اولیه برای حفظ تعادل در مراودات است، نظیر آنچه به غلط بر ارتباطات کنونی دو کشور مترتب است
و بیشتر کشور ترکیه از این «اختلاف فرهنگی ایجابی» سود میبرد و ایران تنها به نمایش فرهنگ و بدون هیچگونه منافعی از طرف مقابل میپردازد. از این رهگذر، ترکیه در نظام ارزشگذاری خود توانسته بر اساس احترام متقابل در پذیرش فرهنگها از کشور ما پیشی گیرد و این همان وسواس فرهنگی است که باید کشورها در هرگونه تعاملی رعایت کنند تا از این رو به خواستههای مرسوم اقتصادی و فرهنگی جهانی برسند. ایران نیز باید در عین عقلانیت سیاسی از این الگو در کنار منافع اقتصادی و توسعه همکاریهای فرهنگی در هر دو زمینه گردشگری و سینمایی چه بین کشورهای همسایه و چه سایر کشورها بهره جسته تا بر کرسی توسعه همهجانبه بنشیند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.