نکاتی درباره نمایشگاه مهدیزاده
خاطره خون در فضای شهری
صادق نوابی
امید مهدیزاده در دو نمایشگاه پیشین خود با عناوین «طهران» و «طهران نو»، شهر را مرکز توجه خود قرار داده بود و از این منظر نمایشگاه جدید او با عنوان «خونشویی» در گالری شیرین در ادامه این دو نمایشگاه به شمار میرود: در «خونشویی» عکاس به سراغ فضاهای شهری تهران رفته که پیشتر قتلی در آنها رخ داده است. از زوایای مختلفی میتوان این نمایشگاه و تحول آثار مهدیزاده را بررسی کرد، اما قصد دارم در این یادداشت با تمرکز بر یکی از عکسهای این مجموعه (صحنه قتل در پارک طالقانی)، به سوالی بپردازم که با دیدن این مجموعه و یادآوری آن درِ کوچک فلزی به خاطرم آمد: چرا «صحنه قتل» رازآمیز است؟ چه چیز نگاه ما را به صحنه قتل میدوزد؟ احتمالا سرراستترین جواب این است که ما نیروی خیال داریم و میتوانیم حادثه را در ذهنمان بازسازی کنیم. دیدن آلت قتاله، دیدن عکسهایی از قاتل، مقتول، کیف دستی یا خودرو آنها ما را به تصور آنچه گذشته است ترغیب میکند، اما شاید قدرتمندترین بازمانده هر قتل، صحنه رخدادن آن باشد. صحنه «Setting» در داستان، نمایش زمان و مکانی است که حادثه داستانی و نمایشی به واسطه شخصیتها در آن رخ میدهد. در فضاهای عکاسیشده در
این مجموعه زمان سپری شده است (اگرچه مهدیزاده مثلا با استفاده از تاریکی شب در بازنمایی صحنه قتل اتوبان آزادگان مولفه زمان را به صحنه برمیگرداند)، شخصیتها کشته شده، دستگیر شده یا متواری شدهاند (اگرچه مهدیزاده مثلا در عکس جنایت خیابان کاج سعی میکند با عکسگرفتن از زاویهای نزدیک آسفالت خیابان و شبیه به زاویه نگاه مقتول که دقایقی طولانی روی این آسفالت افتاده بود، حضور او را القا کند). در نهایت صحنه قتل بر جای خود باقی مانده است، اما زمان سپری شده و سایر عناصر رفتهاند. فضای شهری که قتل در آن رخ داده «خونشویی» شدهاند و زندگی از سر گرفته شده است. اما عکسهای امید مهدیزاده این خونشویی را با سرک کشیدن به خاطرههای به جا مانده در فضاها به چالش میکشند. مهدیزاده در این نمایشگاه به جستوجوی بقایای جنایت در فضاهای شهری میرود. از همین منظر است که عکس از محل جنایت پارک طالقانی در این مجموعه شاخص است. زیرا این عکس سه خصلت ویژه دارد که مانع «خونشویی» شده است (به همین دلیل هراسانگیزترین عکس این مجموعه است) و بیشترین امکان بازسازی ذهنی حادثه را به مخاطب میدهد (از اینرو رازآلودترین عکس این مجموعه است). این سه
خصلت عبارتند از: بدن انسان چندلیتر خون دارد که شستن آن از روی زمین کار سختی نیست. اما کمرنگکردن رد خون از خاطره یک فضای شهری (خونشویی از خاطره شهر) تنها با «ازدحام» ممکن است. در صحنههای قتلی مانند بزرگراه آزادگان ازدحام بهسرعت خاطره قتل را از فضای شهری کمرنگ و پاک میکند، اما یک صحنه قتل «منزوی» مانند پیرزنی است که گوشهای از شهر تنها و منتظر نشسته تا شما بروید و او خاطره آن روز خونین را برایتان بگوید. اولین خصلت مهم در صحنه قتل پارک طالقانی همین است؛ صحنه قتل منزوی است و بهدور از ازدحام شهری.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.