|

مروری بر تازه‌های انتشارات نگاه

نیمرخ به سوی دوربین

انتشارات نگاه، این‌روزها کتاب‌هایی را در زمینه شعر، داستان، نقد و گفت‌وگوی ادبی منتشر کرده است. برخی از این کتاب‌ها تالیفی‌اند و برخی دیگر ترجمه. بسیاری از این کتاب‌ها برای اولین‌بار است که از طرف نشر نگاه منتشر و برخی نیز امسال تجدیدچاپ شده‌اند. در ادامه به معرفی این کتاب‌ها خواهیم پرداخت. بانوی روح بامداد «آنیما در شعر شاملو» اثری است پژوهشی از الهام جم‌زاد که چنانکه از عنوانش برمی‌آید، بررسی شعر شاملو است بر اساس روانشناسی کارل گوستاو یونگ و از منظر کهن الگوی آنیما (روان زنانه) و بررسی حضور و تاثیر این کهن الگو بر ذهن و اشعار احمد شاملو. مولف در این کتاب در پی آن است تا تجلی روح و روان زنانه شاعر را در سمبل‌های به‌کاررفته در شعر او نشان دهد. این کتاب پایان‌نامه دانشگاهی الهام جم‌زاد است. مولف در بخشی از مقدمه کتاب می‌نویسد: «با بررسی و مطالعه اشعار احمد شاملو می‌توان به این نتیجه احتمالی رسید که آنیمای درون شاعر از طریق برخی از اشعار وی، خود را در قالب سمبل‌های طبیعی مانند کوه، دریا، درخت، زمین، شب، ماه، حیوانات، ستاره، آفتاب و... و مفاهیمی از قبیل تقدیر، باروری، فردیت، مادر و به‌ویژه عشق نشان داده است. شاملو پس از پشت‌سرگذاشتن دو تجربه ناموفق در ازدواج، با آیدا آشنا می‌شود و ازدواج با آیدا و وجود او در زندگی شاعر، الهام‌بخش بسیاری از اشعار و به‌خصوص اشعار عاشقانه شاملوست و تاثیر زیادی در تحول زندگی شاعر دارد. به‌نظر یونگ «می‌توان معشوق و یا هر زن دارای اهمیت در زندگی مرد را، تجسم انسانی آنیما و نمادی از آنیما دانست»... بر این اساس، گویی آیدا، تبلور انسانی آنیمای شاملوست که در بسیاری از سروده‌های شاعر تجلی یافته است. در رساله حاضر، کوشش شده است که آنیما و تاثیر آن بر ذهن شاملو از جنبه‌های گوناگون و در قالب مفاهیم و سمبل‌های مختلف، مورد بررسی قرار گیرد. آنیما در شعر شاملو شامل سه فصل است. آنیما در شعر شاملو/ الهام جم‌زاد/ نشر نگاه پای صحبت سیمین «سبز و بنفش و نارنجی» گفت‌وگویی است با سیمین بهبهانی که این‌روزها از طرف انتشارات نگاه تجدیدچاپ شده است. این گفت‌وگو را مهدی مظفری‌ساوجی بین سال‌های 1385 تا 1390 انجام داده است. سیمین بهبهانی، خود در بخشی از یادداشتی کوتاه درباره این گفت‌وگو که پس از مقدمه مهدی مظفری‌ساوجی در کتاب درج شده، می‌نویسد: «زمینه گفت‌و‌گو برداشت کلی من است از شگرد شعری خودم و نیز نظرگاهم درباره سروده‌های دو تن از بزرگ‌ترین شاعران هم‌دیار و هم‌روزگارم، زنده‌یادان احمد شاملو و مهدی اخوان‌ثالث.» کتاب، در هشت بخش تنظیم شده است. بخش اول شامل مقدمه گفت‌وگوکننده، یادداشت سیمین بهبهانی، شعری از مهدی مظفری‌ساوجی برای سیمین بهبهانی و کتابشناسی شاعر است. آنگاه گفت‌وگو آغاز می‌شود. در اولین بخش گفت‌وگو با عنوان «شعر»، سیمین بهبهانی از مسایلی نظیر سیر تاریخی غزل، تحولات این قالب در دوره‌های مختلف و در شعر شاعران کلاسیک غزلسرا، غزل معاصر، شعر سیاسی و اجتماعی و رابطه فرم و محتوا سخن گفته است. بخش بعدی کتاب، به «زبان و فرهنگ عامه» اختصاص دارد و از جمله به کارکرد زبان و فرهنگ عامه در شعر سیمین بهبهانی. بهبهانی در این بخش به ضرورت توجه به زبان و فرهنگ عامه و همچنین کاربرد آن در شعر شاعران معاصر نظیر نیما و اخوان و فروغ فرخزاد و احمد شاملو پرداخته است و همچنین به نقش نویسندگانی چون دهخدا، جمالزاده، هدایت و آل‌احمد در ثبت و گردآوری فرهنگ عامه. بخش بعدی گفت‌وگو با عنوان «زن» با بحث درباره «زن در ادبیات قدیم فارسی» آغاز می‌شود و با بررسی نحوه نگاه به زن در دوره‌های مختلف تاریخی و آثار مهم ادبی ادامه می‌یابد. «مسایل روشنفکری و دموکراسی»، عنوان بخش بعدی کتاب است. در این بخش به مباحثی چون نقش روشنفکران، دموکراسی و آزادی بیان، موانع دموکراسی در ایران، رابطه هنر و سیاست و... پرداخته شده است. بخش بعدی کتاب درباره «کودتای 28مرداد» است. در این بخش، صحبت‌های بهبهانی را درباره مصدق، حزب توده، و حال‌وهوای روز کودتا و روز بعد از آن را می‌خوانیم. بخش بعدی، درباره احمد شاملو است. در این بخش بهبهانی درباره زبان در شعرهای شاملو می‌گوید: «زبان شاملو تلفیقی از شیوه نثر پرداخته قدمایی با واژه‌های زنده و کارای این روزگار است. چیره‌دستی او در این تلفیق، زبان خاص شعر او را به‌وجود آورده است که مقلدان بی‌شمارش هرگز توفیق او را نیافتند و اصلا هنر اصیل به همان اندازه که تقلیدی نیست، تقلیدپذیر هم نیست.» عاشقانه‌های شاملو، جایگاه زن در شعر او، شاملو و مساله روشنفکری و نگاه شاملو به انسان از دیگرمباحثی است که در این بخش مطرح شده. و آخرین بخش کتاب درباره مهدی اخوان‌ثالث است. اخوان و کودتای 28مرداد، تخیل در شعر اخوان، وزن از منظر اخوان، شباهت‌ها و تفاوت‌های اخوان و نیما و اخوان و مساله روشنفکری از جمله مباحث این بخش از کتاب است. سبز و بنفش و نارنجی (گفت‌وگو با سیمین بهبهانی) / مهدی مظفری‌ساوجی/ نشر نگاه نیمرخ به سوی دوربین ترجمه فارسی«برف بهاری» از یوکیو می‌شیما، نویسنده بزرگ ژاپنی، نخستین‌بار نیست که با ترجمه غلامحسین سالمی و سمیا صیقلی از طرف انتشارات نگاه منتشر شده، اما آنچه این‌روزها منتشر شده است، ویراست تازه‌ای است از ترجمه این رمان. برف بهاری یکی از مهم‌ترین رمان‌های می‌شیما است؛ رمانی که چنان‌که در مقدمه ترجمه فارسی کتاب به آن اشاره شده، «نخستین کتاب از رمان چهارگانه می‌شیما» است و «وقایع آن در سال1912 در توکیو و در محافل غیرقابل نفوذی رخ می‌دهد که با پاگرفتن خانواده‌های متمول شهرستانی و تازه‌به‌پاخاسته‌ای که درصدد کسب موقعیت اجتماعی و قدرت سیاسی‌اند و برای طبقه اشراف رقیبی سرسخت به‌شمار می‌آیند، در شرف ازهم‌گسیختن است.» در بخشی دیگر از همین مقدمه درباره چهارگانه «دریای حاصلخیزی» می‌شیما که برف بهاری اولین کتاب آن است می‌خوانیم: «مجموعه چهارگانه دریای حاصلخیزی معتبرترین، برترین و آخرین اثر می‌شیماست. هر کتاب این مجموعه کاملا مستقل است. اما قهرمانان می‌شیما از برف بهاری به کتاب‌های دیگر می‌روند و هریک با حضور یا مرگ خود نقشی اساسی در روند داستان بازی می‌کنند.» آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «دشت‌های دوردست کم‌وبیش وسعت خود را به چشم بیننده می‌کشیدند؛ در این سوی کوه‌ها، اینجا و آنجا، کرت‌های سبزی‌کاری‌شده هموار و پرت دیده می‌شد. درست در وسط عکس، مقبره چوبی ساده بسیار کوچکی قرار داشت که بر فراز آن عبادتگاهی تزیین شده با گل‌های سرخ خودنمایی می‌کرد، در حالی که پارچه سفیدی که آن را می‌پوشاند بر اثر وزش باد تاب خورده بود. و جز این چیزی به چشم نمی‌خورد مگر خیل سربازان. در قسمت جلو عکس، آنها پشت به دوربین داده بودند تا سفیدی آفتابگیرهای آویزان از کلاه‌هاشان و کمربندهای چرمین به‌صورت مورب‌ بسته‌شده پشت‌کمرشان نمایان باشد. ایستادن‌شان به صورت ردیف‌های منظم نبود، درواقع گروه‌هایی را تشکیل می‌دادند که با سرهای آویخته به زیر اینور و آنور جمع شده بودند. تنها تعداد انگشت‌شماری از آنان در گوشه چپ پایین عکس، هم‌چون شخصیت‌های یکی از تابلوهای نقاشی دوران رنسانس چهره‌های آفتاب‌سوخته‌شان را به حالت نیمرخ به سوی دوربین گرفته بودند. دورتر، پشت‌سر آنان، صف سربازان بی‌شماری به شکل نیم‌دایره تا فراسوی دشت امتداد داشت، و تعدادشان آنقدر زیاد بود که به‌هیچ‌عنوان تشخیص یکی از دیگری امکان نداشت. سربازهای زیاد دیگری هم در دوردست‌ها، در میان درختان حضور داشتند...» برف بهاری (ویراست دوم) / یوکیو می‌شیما/ ترجمه غلامحسین سالمی- سمیا صیقلی/ نشر نگاه دفتر شعر تازه‌ای از علی باباچاهی «این کشتی پراسرار» عنوان تازه‌ترین مجموعه شعر علی باباچاهی است؛ مجموعه‌ای شامل شعرهایی که باباچاهی در سال1392 سروده است و همچنین بخشی با عنوان «اینها رباعی‌اند نازنین» که تاریخ سال 1356 را بر پیشانی دارد. در پایان کتاب نیز گفت‌و‌گوی محمد لوطیج با باباچاهی را می‌خوانیم، با عنوان «پست‌مدرنیسم دردسرساز». در آغاز این گفت‌وگو باباچاهی در پاسخ به این پرسش که «شما را شاعری پست‌مدرن می‌دانند خودتان چه می‌گویید؟» می‌گوید: «فکر نمی‌کنم در جایی گفته یا نوشته باشم که شاعری پست‌مدرنم، اما اگر بنا به ضرورت در مواجهه با این مقوله علاقه‌ای ابراز داشته‌ام، موضع انتقادی خود را اعلام کرده‌ام. آیا واقعا پست‌مدرن‌بودن یک امتیاز است؟ از بس که در مصاحبه‌ها از من درخصوص شعر و هنر پست‌مدرن پرسیده شده و بعضا مرا شاعری پست‌مدرن نامیده‌اند، شاید امر بر خودم هم مشتبه شده باشد! این را هم به یاد داشته باشیم که بسیاری از صاحبنظران، نظر مثبتی در مورد پست‌مدرنیسم ندارند و از آن به‌عنوان رویکردی انفعالی و عبث یاد می‌کنند و حرف و حدیث‌ها به آنجا می‌کشد که «پست‌مدرنیست‌ها مارکسیست‌های شکست‌خورده هستند!» آنچه در پی می‌آید شعری است با عنوان «این قصه» از این مجموعه: «راز این قصه در قصه‌بودنش مستتر است/ فاقد راز است قصه‌ای که فاقد راز است/ رازی که افشا بشود راز نیست. / چشم‌ها به تماشای سگ مرده از خانه بیرون زده‌اند/ کژدم له‌شده ادعا می‌کند که زالوی خونخوار است/ عمارتی که بر استخوان کرکس بنا شده/ پذیرای قاتلان فراری ست/ پلیس را خبر نکنید فعلا/ مولف یا باید برود کلانتر شخصا/ یا مغز بادام را تف کند حبس شود در پوست/ ریاضت بکشد/ و محافظت کند از افشای راز» این کشتی پراسرار/ علی باباچاهی/ نشر نگاه رمان به روایت پاموک برای آنها که خود با مقوله‌ای به نام «نوشتن» کلنجار می‌روند، بدون‌شک خواندن کتاب «با و بی‌تکلف» از اورهان پاموک تجربه‌ای پربار خواهد بود. این کتاب چنانکه مترجم در مقدمه آن اشاره کرده آخرین اثر منتشر شده پاموک، شامل درسگفتارهای این نویسنده برنده جایزه نوبل ادبیات در دانشگاه هاروارد است. پاموک در این کتاب از ظرافت‌ها و فوت‌وفن‌های به‌کاررفته در رمان‌های بزرگ و همچنین از تجربیات خود در زمینه رمان‌نویسی سخن گفته است. «شخصیت‌های ادبی، پیرنگ، زمان»، «کلمات، تصاویر، اشیا» و «موزه‌ها و رمان‌ها» از جمله مباحثی است که پاموک در این کتاب به آنها پرداخته است. در قسمتی از بخش اول این کتاب با عنوان «وقتی مشغول خواندن یک رمان هستیم، در ذهن ما چه اتفاقاتی رخ می‌دهد؟» می‌خوانیم: «40سال است که رمان می‌خوانم و در این 40سال به تجربه هم که شده، درست به همان شکل و شمایلی که متوجه شدم می‌توان یک رمان را جدی یا شوخی گرفت، در برابر آن تسلیم شد یا او را به اختیار خود درآورد، و یا اینکه اساسا در برابر او ایستاد یا او را همراهی کرد، متوجه شدم که می‌توان یک رمان را به انحاء بسیار متفاوتی هم خواند. آری، ما رمان‌ها را بعضی‌وقت‌ها با منطق‌مان می‌خوانیم، بعضی‌وقت‌ها با قوه‌تخیل‌مان، بعضی‌وقت‌ها با بخش کوچکی از عقل‌مان، و بعضی وقت‌ها هم صرفا با چشم‌هامان؛ بعضی وقت‌ها چنان می‌خوانیم که خود می‌خواهیم، بعضی‌وقت‌ها چنان‌که آنها می‌خواهند، بعضی‌وقت‌ها...، و بعضی‌وقت‌ها با همه وجودمان. جوان که بودم یک دوره‌ای همه‌وقت و زمان و توان خود را وقف خواندن رمان‌ها می‌کردم، آن هم خواندنی با همه وجود چنانکه اساسا خود را به تمامی وقف آن کرده باشم. در آن دوره (1970 تا 1982) مابین 18 تا 30سالگی، می‌خواستم یا بهتر است بگویم دوست داشتم چیزهایی را که از خواندن رمان‌ها در جان و دلم- قلبم، ذهنم، روحم یا هرکجا که بشود گفت- احساس می‌کردم چنان برای دیگران- هرکس که شد- تعریف کنم انگار که نقاشی توانا کوه، دشت، جنگل، رود، صخره و یا هرچیز از این دست را با جزییات و رنگ و فرم و تمام پیچیدگی‌هایش در یک تابلو منظره با خط‌هایی روشن و رنگ‌هایی روشن‌تر به واضح‌ترین شکل ممکن نقش می‌زند.» با و بی‌تکلف را عین‌الله غریب به فارسی ترجمه کرده است. با و بی‌تکلف/ اورهان پاموک/ ترجمه عین‌الله غریب/ نشر نگاه یک داستان عاشقانه «کشتی شکسته»، رمانی است از رابیندرانات تاگور، نویسنده و شاعر بزرگ هندوستان و برنده جایزه نوبل ادبیات. این رمان که با ترجمه زنده‌یاد عبدالمحمد آیتی از طرف انتشارات نگاه منتشر شده در سال‌های دور نیز با همین ترجمه و از طرف انتشارات کتاب‌های جیبی منتشر شده بود. کشتی شکسته داستانی است عاشقانه که در خلال آن خواننده با بسیاری از مراسم و مناسک فرهنگی، هنری و اجتماعی هندوستان آشنا می‌شود و باید گفت که ترجمه فارسی رمان نیز به‌خوبی انتقال‌دهنده حال‌وهوای داستان است. آنچه می‌خوانید بخشی است از این رمان: «درختانی که در خشکی سربرکشیده بودند چون نرده‌های تیره‌رنگی آسمان قرمز و تیره غروب را در میان گرفته بودند. مرغابیان دسته‌دسته از فضای تاریک دوردست می‌رسیدند. مرغابیان روز را به دنبال غذا به سوی برکه‌ها و مرداب‌های دورافتاده می‌روند و شب‌ها همان‌طور که غراب‌ها به آشیانه برمی‌گردند آنها هم با سر و صدای بسیار به رودخانه می‌آیند. بلم‌های کوچک به ساحل بسته شده بود. رامش صندلی خیزران خود را در انتهای عرشه کشتی نهاد و در پرتو نور اندک هلال‌ماه نشست. سایه شب آخرین شعاع‌های شفق را بلعید. ساحل مه گرفته در پرتو کمرنگ ماه رویاانگیز و خیال پرور شده بود. رامش زیر لب زمزمه کرد: «هیم، هیم.» نام معشوق در قلبش خاطرات گذشته را زنده‌تر ساخت. این دو کلمه زیبا چون چشمان دلفریب محبوب از دست‌رفته تجسم یافت و با محبتی شبیه به محبت فرشتگان آسمان از خلال تاریکی او را می‌نگریست. از چشمان او اندوه و گله می‌بارید. لرزشی رامش را فراگرفت و اشک در چشمانش حلقه زد. زندگی او در این دوسال جلو چشمانش مجسم شد. اولین روزی را که با همنالینی برخورد کرده بود به یاد آورد. آن روز یکی از روزهای بزرگ زندگی او بود. جوجندرا او را با خود به خانه برده بود و آن جوان خجول آن روز از دیدار همنالینی ابتدا ناراحت شده و بعد کم‌کم آنقدر با او انس گرفت که دوری از او برایش رنج‌آور بود. وقتی رشته محبت او و همنالینی به هم گره خورد آنچنان گرفتار آن دام بلا شد که همه چیز برای او همنالینی شده بود، گویی هرچه شاعران در وصف عشق سخن گفته بودند همه در وصف همنالینی بود. وقتی می‌دید دوستانش حاضرکردن یک قطعه شعر عاشقانه را برای امتحاناتشان کار دشواری تلقی می‌کنند به حالشان تاسف می‌خورد، زیرا بینوایان هنوز مثل او نتوانسته بودند حقیقت عشق را درک کنند تا هرچه دارند به پایش نثار نمایند. رامش وقتی به یاد گذشته عشق خود افتاد به خوبی دریافت که آن‌روزها هنوز عشقش پخته و عمیق نبود، آن روزها تازه بر آستانه عشق نزول کرده بود اما وقتی ناگهان کمالا روی صحنه ظاهر شد، عشق شکل حقیقی خودش را یافت، زنده و پرشکوه جلوه‌گر شد. وجود کمالا زندگی را برایش معمای لاینحلی ساخت...» کشتی شکسته/ رابیندرانات تاگور/ ترجمه عبدالمحمد آیتی/ نشر نگاه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.