|

«قصر قند»، بهشت گمشده

ترانه یلدا

«قصر قند» نام شهرستانی و شهری در مرکز ایالت باستانی «مکران» در بلوچستان است. این منطقه خوش آب‌وهوا در 150 کیلومتری شهر زیبای چابهار قرار دارد و سابقه تاریخی آن به قرن‌ها پیش از این می‌رسد، که از قلعه‌های قدیمی و تپه‌های باستانی آن پیداست. زیبایی این خطه دوردست کشورمان نهایت ندارد. باید به آنجا رفت و با چشم‌های خود دید! مردمانی مهربان و میهمان‌نواز که از قرن‌ها پیش چشم‌اندازی کوهستانی و منطقه‌ای پرآب را برای سکنی‌گزیدن انتخاب کرده‌اند و در آن به کشت و زرع مشغول شدند تا مناظری حیرت‌انگیز پدید آورند. در قصر قند تا چشم کار می‌کند نخلستان است و در زیر نخل، مزارع برنج و انبه و مرکبات و دیگر درختان گرمسیری... فرماندار جدید این شهرستان خانم حمیرا ریگی، زنی فعال است که در نظر دارد با توجه به ویژگی‌ها و پتانسیل‌های بالای این شهرستان تاریخی، از نظر طبیعی و کشاورزی، آن را به یک نقطه جذاب گردشگری در سطح ملی تبدیل کند و از همین امسال امکانات اسکان‌دادن به گردشگران داخلی را فراهم آورد. ما نیز که به بهانه شرکت در شب شعری به آنجا سفر کردیم، تا قصر قند و فرماندار آن را از نزدیک بشناسیم، نیز عقیده داریم که قصرقند واقعا بهشتی در خطه بلوچستان است و حیف است هموطنانمان از موهبت گردش در این سرزمین شگفت و میهمان‌پرور، به‌ویژه در فصل‌های سرد - که آنجا هوا معتدل‌تر است- محروم بماند. در روزگاران قدیم، تولیدات این سرزمینِ نخل و کوهستان، که به گنج‌آور نیز معروف بوده است، ازجمله قند سفید و خرما از طریق دریا به هندوستان صادر می‌شده است. از زمان مارکوپولو (687 هجری قمری) و پرتغالی‌ها در زمان شاه عباس صفوی، این شهر مورد توجه بوده است و «قلعه‌اش معتبر روی تپه و آبش از قنات و رود پرآب کاجو و محصولات زراعی آن صیفی و باقلا و از اشجار نخیلات، انبه، نارنج، لیمو، زیتون، انجیر، برنج، بکرایی، جم و درخت بنه» بوده است (ر.ک به:«حدود العالم من المشرق و المغرب») که هم امروز نیز این تولید همچنان پابرجاست. قصرقند از زمان قدیم مقر حکومتی نمایندگان دولت در زمان تیمورلنگ، صفویه، افشاریه، قاجاریه و پهلوی بوده و نیک‌شهر، بنت و لاشار تابع حکومت قصرقند بودند. مرکز سرسبز شهرستان قصر قند به تازگی شهر اعلام شده است اما به گفته خانم ریگی، از سال 1306 در تقسیمات کشوری حضور و وزنی خاص داشته است. بعد از نوروز 1393، خانم ریگی جوان، به‌عنوان اولین فرماندار زن در استان بلوچستان به قصرقند رفت و ماموریتی خطیر را فراروی خود قرار داد. از یک‌سو، توسعه اقتصادی و حفاظت فعال از سرزمینی با کشاورزی وسیع ولی سنتی و در معرض تهدید خشکسالی و از سوی دیگر جلب توجه هموطنان به گردشگری در این منطقه زیبا و مستعد اکوتوریسم و طبیعت‌گردی، برای دنبال‌کردن اهداف کلان توسعه استان بلوچستان در نزدیکی و تعامل بیشتر با سایر استان‌های کشور، چه از نظر فرهنگی و چه به لحاظ اقتصادی. خانم ریگی که 10سال پیش نیز در شهرستان چابهار بخشدار بوده است و جاده‌ای به سمت قصرقند از نتایج پیگیری‌های اوست، به خوبی می‌داند که توسعه صنعت توریسم خود باعث رشد و شکوفایی اقتصادی همه‌جانبه در منطقه‌اش خواهد شد. هدف او برای توسعه، تقلید صرف از تهران و بلوارهای عریض ورودی و خروجی و کمربندی‌های بی‌معنی که در همه شهرهای کوچک‌مان می‌بینیم، نیست! از همین‌رو با رویکردی همه‌جانبه‌نگر و مشارکتی، اقدامات خود را با همکارانش، از جمله آقای «بلیده‌ای» بخشدار ساربوگ و آقای «پربار» شهردار شهر قصرقند، هماهنگ کرده است. فرماندار«قصرقند» قدرت و کارآیی به‌مشارکت‌طلبیدن مردم در جریان توسعه را به طور علمی و تجربی می‌شناسد و از هر مناسبتی برای تشویق زنان و مردان سختکوش قصرقند به ارتقادادن به کیفیت کار و محصولشان استفاده می‌کند. به‌طوری‌که در کنار جشن‌های مذهبی و مردمی، بازی‌ها و مسابقات ورزشی و مراسم تجلیل از دانش‌آموزان نخبه، صحبت از برنامه‌های راه‌اندازی و بهبود تعاونی‌های کشاورزی و دامداری و صنایع غذایی، صنایع سنگ و از همه مهم‌تر احیای صنایع دستی زیبای بلوچی، از سوزن‌دوزی‌های خیال‌انگیز قدیم تا سفال‌های دستی مشابه کلپورگان، نیز هست. همچنین بهبود و ادامه راهی که چابهار را به قصرقند متصل می‌کند و بسیاری پروژه‌های دیگر که او در پی آنهاست. در آینده نزدیک آب رودخانه کاجو باید در این منطقه نیز به روش‌های کارآمد در هوتک‌ها و چاه نیمه‌ها انبار شود، هرچند در پایین‌دست رودخانه سد «زیردان» با ظرفیت 200میلیون‌مترمکعب، از هم‌اکنون آب کشاورزی مناطق «پیر سهراب» و «دشت‌یابی» و نیز آب شرب شهرستان چابهار را تامین می‌کند. همچنین گفته شد که سرمایه برای تاسیس صنایع کوچک به‌ویژه صنایع غذایی، باید در قصرقند جذب شود و ارتباطات درست برای چرخاندن چرخ‌های توسعه و یافتن حلقه‌های مفقوده آن، در عین حفاظت از طبیعت انسان‌ساخت و کشاورزی بی‌نظیر آن، برقرار شود. با این تیم کوشا و مصمم، تحقق این حرف‌ها دور از واقعیت به نظر نمی‌رسد. خانم فرماندار تاکنون بسیاری از افراد فعال قصرقند را با خود همراه کرده‌اند. با تیم ایشان به دیدن شهر و روستاهای سرسبز اطراف رفتیم. در روستای هیت، آقای بلوچ‌زهی پس از بازدید از مزارع، گرد سفره‌ای باصفا، زیر درختان انبه و نخل برای صرف ناهار میهمانمان کردند و شیشه‌ای عسل اعلای محصول ویژه هیت به رسم سوغات همراه هر نفرمان. خانم امیری، نماینده میراث فرهنگی توضیح دادند که چگونه در کنار تمدن نرمان، جیرفت، شهرسوخته و سنگ‌نگاره‌های سراوان، قلاع زیبا و متعدد شهرستان قصرقند در کوه گَت و در ساربوگ - که مشابه قلعه الموت، مردم در زمان جنگ‌ها به آن پناه می‌بردند - نیز می‌توانند به شرط مختصری رسیدگی و تامین حداقل امکانات، به جذابیت‌های توریستی اصیل در منطقه تبدیل شوند. از خاطرات «قصرقند» هرچه بگویم کم گفته‌ام! اگر همه شهرستان‌های ما به همین دقت و دلسوزی توسط مسوولانشان بررسی شوند و در مسیر توسعه قرار گیرند و ابر و باد و مه و خورشید و از همه مهم‌تر همت زنان و مردانی اینچنین این روند را به جلو براند، طولی نمی‌کشد که کل ایران گلستان می‌شود! به امید آن روز و به امید دیدار در قصرقند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.