|

«شنیدن» راز پیشرفت جامعه است

کریم ارغنده‌پور

جامعه ایرانی کمتر به شنیدن عادت دارد. این را آسیب‌شناسانه عرض می‌کنم. به همین دلیل در تاریخ این سرزمین «مونولوگ»، دردی دیرینه است. ریشه‌اش هم فقط در سیاست و روابط قدرت نیست، در متن جامعه و فرهنگ هم نشانه‌هایش بسیار است. این راز «تک‌گویی» و انتظار از دیگران برای شنیدن باید به «گفت‌وگوی دوسویه» تبدیل شود. اهمیت گفت و شنفت متقابل فقط در برقراری رابطه مثبت‌بینابینی نیست بلکه در بطن خود در حکم به رسمیت شناختن حقوق طرفینی هم هست. این دقیقا نکته‌ای است که جامعه ما برای گذر از این مرحله، به آن سخت نیازمند است اینکه حقوق فردی و حقوق جامعه و حقوق نهاد قدرت از هر سه‌طرف پذیرفته و محترم داشته شود. درباره نهاد قدرت مادامی که جامعه به طور جدی چنین مطالبه‌ای نداشته باشد، نمی‌توان انتظار زیادی داشت ولی انتظار ابتدایی از نخبگان است. فرهیختگان جامعه -در معنای عام آن- باید بدانند بیشترین قشری که «نیاز» به شنیدن دارد اول خود آنها هستند. هم باید سخن افراد جامعه را بشنوند و هم آرا و نقد یکدیگر را. متاسفانه باید یادآور شد، فرهنگ شنیدن در فرهیختگان ما هم چندان رشدیافته نیست. جزیره‌ای‌شدن ساحت اندیشه و قطع راه‌های ارتباطی و لوازم گفت‌وگو امکان‌پذیری آن را دشوارتر کرده است. به میزانی که این نوع از گفت‌وگو کمیاب‌تر باشد به همان اندازه هم سرعت قطار اندیشه کندتر و در نتیجه امکان پیشرفت نیز کمتر است. در روزهای گذشته برخلاف این موج، اتفاقی مثال‌زدنی و برجسته در این عرصه افتاده که حیف است در اینجا به آن اشاره نکنم. گفت‌وگوی مصطفی ملکیان با ابوالقاسم فنایی در مجله «اندیشه پویا» واجد وصف الگویی است. آقای ملکیان به نشریه پیشنهاد داده خودش -که در گذشته استاد آقای فنایی بوده- کار گفت‌وگو با وی را برعهده گیرد. ابراز فروتنی آقای ملکیان گذشته از بحث محتوایی، خود از جمله اتفاقات رسانه‌ای و روشنفکری معاصر ماست. کاری که آقای ملکیان در این گفت‌وگو کرده‌اند از جنبه‌های نمادین بسیار ارزشمند است. او با انجام این گفت‌وگو اهمیت شنیدن آرای شاگرد پیشینش را نشان می‌دهد. تحملی که او در برابر ابراز نظر متفاوت از خود نشان می‌دهد؛ شوق‌برانگیز است. اینکه اصحاب اندیشه حاضر نباشند، کنار هم بنشینند، چه رسد به اینکه گفت‌وگو کنند؛ نه تنها باعث افتخار نیست بلکه درد و آسیب نهانی جامعه را به خوبی بازمی‌تاباند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.