|

شریعتی ناخدای آزادی

غلامرضا امامی

همواره او را، دکتر شریعتی را ناخدایی می‌دیدم که در شط پرشوکت شب کشتی می‌راند. خیزابه‌های خروشان و موج‌های مواج را کج‌ومج می‌کند اما وی را باکی نیست که در شب تاریک و بیم موج و گردابی چنان هایل به پیش رود؛ هرچند کجا می‌دانند حال او سبکباران ساحل‌ها... می‌خواست به ساحل آزادی برسد و بادبان آگاهی برافروخته بود... همیشه او را چون صیادی می‌دیدم که به ژرفای دریای کهن، می‌رود تا مرواریدها بر کشد و خزه‌ها و خرافه‌ها بزداید. او را مسافری دیدم در سیر انفس و آفاق، میان مکه، مسکو، رم و قم، دیروز و امروز مولانا و مارکس، سفر می‌کند و جان جوشیده‌ام در پی آگاهی است و می‌خواهد شعله‌ای فراروی سرگشتگان سنت و مدرنیته برافروزد... «موسیو شاندل» که در فرانسه «شمع» است اول حروف نام مستعار اوست: شریعتی‌مزینانی «علی»؛ که چون شمع سوخت تا روشنایی بپراکند. همچنان او را می‌بینم که بر نیمکت‌های باغ زیبای ابزرواتوار پاریس نشسته است و در اندیشه‌ رهایی است، می‌خواهم بپرسم: - موسیو شاندل چه روزگاری داشتی؟ چه روزگاری داریم؟ می‌بینم که در مرگ هم همچون زندگی میان زمین و آسمان است. پیکرش در تابوتی است به امانت نه در خاک که بر خاک.می‌خواهم بپرسم: - دکتر شریعتی عزیز چه خبر؟ اکنون به افراطی‌ها فرمان جهاد نکاح صادر می‌شود و زنان به‌زور همسران ربوده می‌شوند. ... خون و خشم و خشونت جاری است. اما دکتر با لبخند پاسخم را می‌دهد و می‌گوید: اینجا بین زمین و آسمانم، همچون زندگی، میان تقدیس هواخواهان و دوستان و تکفیر بدخواهان و دشمنان... می‌گوید در زندگی هم چنین بودم، برخی شیعیان مرا وهابی می‌خواندند و برخی سنیان مرا شیعه غالی‌افراطی می‌دانستند. باز هم لبخند می‌زند. نه تهییج و تشویق، او را مغرور می‌کند و نه تحریک و تعریض، او را از رفتن بازمی‌دارد. به سال 46 خواست که با جلال آشنا شود. گفتم فردا می‌رویم اما دفتری به او سپردم که نگاهی بیفکند، فردا در دفترم چنین نوشت: کوه‌ها با همند و تنهایند/ همچو ما با همان تنهایان شریعتی هرچند در سخن و کلام پهلوانی بود پرشور اما در دیدارهای دوستانه، دوستی بود پرمهر، هرچند غم این خفته چند خواب در چشم‌ ترش می‌شکست، اما به طنز سخن می‌گفت و دیدگان نیمه‌بازش جهان را به شادی می‌خواند. به همان سان که در فرهنگ اسلامی چیره بود با ادب معاصر آشنا بود. دوست شاعرم شفیعی‌کدکنی می‌گفت: به روزگار تحصیل در حوزه علمیه خراسان، نخستین‌بار او بود که مرا با شعر نو و م. امید آشنا کرد. شریعتی، به فلسفه ذهنی باور نداشت و گاه از سر خشم فیلسوفان را با واژه‌هایی می‌نواخت که بر کناره نشسته و مردم را از یاد برده بودند. از قضا دکتر سیدحسین نصر، برایم روایت کرد که به وساطت برآمده بود تا دکتر شریعتی از زندان آخر رهایی یابد و می‌گفت روزی دکترشریعتی برای سپاس به دیدارم آمد، از این سخن او گله‌مند شدم و گفتم با حضرت علامه‌طباطبایی صحبت می‌کنم که درسی از فلسفه اسلامی را به صورت خصوصی بگذارد. دکتر به شوق، پذیرفت اما فرصت این کار با سفر دکتر از کف رفت....بی‌شک در گذر این سال‌ها نمی‌توان با انبوه نوشته‌ها و آرای او هم‌نظر بود. خود او وصیت کرده بود و به رادمرد دین و دانش و رادحکیم زمانه حضرت محمدرضا حکیمی سپرده بود که تنقیح و تصحیح نوشته‌هایش را برعهده بگیرد بی‌شک سخنانی از سوزدل گفت اما اسب راهوار هم گاه سکندری می‌خورد: «ان‌الجواد قد یکبوا»... اما از یاد نباید برد به سهم خویش و به زعم خویش کوشید شعله آگاهی و مشعل آزادی را برافروزد. در این روزها او را می‌بینم که نگران و استوار به ما می‌نگرد. کار او پایان نیافته است. از او بسیار بیاموزیم و روا نیست اگر چاله‌ای در خیابانی است یا ستمی به ستمدیده‌ای می‌رود طنز و دشنامی نثارش کنیم. او را می‌بینم که همچنان به پیش می‌رود به راه آگاهی و آزادی و: ماهمچنان دوره می‌کنیم، شب را و روز را، هنوز را...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.