|

همچنان زیبا و استوار

سیدمحسن هاشمی

بعد از کنگره گرامیداشت مرحوم آیت‌الله نایینی دیگر به آنجا نرفته بودم. نوروز فرصتی شد تا به زیارت مادرم بروم. با اتوبوس عازم مسقط راس‌ام شدم. در یک بامداد دل‌انگیر بهاری از میدان شهدای اصفهان تا چهارباغ خودم را به پاهایم سپردم. پس از گذشتن از چهارراه تختی و میدان دروازه‌دولت به مدرسه چهارباغ (سلطانی، مادرشاه، امام‌صادق(ع)) می‌رسم. بلیتی می‌خرم و داخل می‌شوم. با داخل شدن به سرسرای ورودی رشته خاطرات مرا احاطه می‌کنند: نخست خاطرات برپایی کنگره بزرگداشت آیت‌الله نایینی، مجتهد اصولی مدافع مشروطیت که در این مدرسه مصفا در دوران اصلاحات برگزار کردیم. آن زمان ایوان شرقی این مدرسه چهار ایوانی به‌عنوان سن استفاده شد و نشیمن مخاطبان بر عرشه‌ای از الوار‌های مستقر بر کرانه‌های جوی آب‌روان میان مدرسه برقرار شد. آن هنگام حوزه علمیه اصفهان چندان از این کنگره استقبال نکرد و البته ریاست جمهور وقت (سیدمحمد خاتمی). مجید زهتاب دبیر این کنگره با تدبیر دعوت از طلاب قم، بر شمار حاضران و رونق کنگره افزود. از نتایج کنگره؛ بازچاپ سه کتاب از علامه نایینی و یک مجموعه‌مقاله درخصوص نظرات اصولی و فقه سیاسی نایینی بود. پس از مرور این خاطره از سرسرای ورودی به صحن مدرسه می‌روم. وه که چه زیباست! درختان چنار چندصدساله، درختچه‌های سرسبز رونده و جوی آبی‌ روان میان صحن با زیبایی نیم‌گنبدی‌های طاق حجره‌ها همگی تابلویی خیره‌کننده از رنگ و نقش و حیات را جلوه‌گر می‌شوند. چه بهشتی است اینجا! این مدرسه چهار ایوانی بیش از 300سال است که آغوشش را برای طلاب جوان و مدرسان معارف دینی (و در گذشته دور) گشوده است. روبه‌روی ایوان شمالی می‌ایستم تا دوباره تمامی خاطرات تحصیل یکساله در این مدرسه زنده شوند. من در حجره غربی، طبقه نخست ایوان شمالی جای داشتم. اما ایوان شرقی محل تحصیل دروس مقدمات و تحریرالوسیله‌ام بود. خدایش رحمت کند مرحوم نوری (پدر حجت‌الاسلام عبدالله نوری) با همه سوادی که داشت لباس روحانیت نمی‌پوشید و در آن مدرسه به ما نوطلبه‌ها تحریرالوسیله امام می‌آموخت. لب یکی از ایوان‌های حجره‌های حیاط می‌نشینم تا از این‌همه تازگی و طراوت و زیبایی در عین قدمت و استواری لذت ببرم. راستی اینجا چه دارد که با گذشت سال‌های متمادی همچنان زنده و باطراوت است؟ این چه سری است که سایر بنا‌های هم‌تراز را رخوت و فرسودگی احاطه کرده و اینجا همچنان قطعه‌ای از بهشت در زمین را نوید می‌دهد؟ نام‌هایی چون مدرسه سلطانی، مدرسه مادرشاه، مدرسه چهارباغ و اکنون مدرسه امام‌صادق(ع) همه حکایت از این دارد که این بنا تاکنون استوار و بیش از آن زیبا مانده است. می‌شد این مدرسه را به موزه تبدیل کرد اما این شادابی از او ستانده و مانند ده‌ها موزه تاریخی دیگر غبار فراموشی و رخوت بر آن پاشیده می‌شد. به‌نظر می‌رسد راز این شادابی حضور انسان در آن است با همان کارکرد نخستین آفرینش بنا! اینجا مدرسه بوده و بانیان و سازندگانش مدرسه خواسته‌اند اکنون نیز با گذشت بیش از 300سال اینجا همچنان مدرسه است و هر بامداد، طلاب ساکن در مدرسه و مدرسان و طلبه‌هایی بیرون از این مدرسه به اینجا می‌آیند و با حضور گرم خود کارکرد پیشین این بنا را تداوم می‌بخشند. انرژی آدمی و جریان زندگی با آدمیان معنا می‌یابد. به‌نظر می‌رسد بهترین شیوه برای پاسداری از میراث مادی این بنا‌ها؛ نه به موزه تبدیل‌کردن آنها، بلکه باز زنده‌سازی‌شان، از طریق بهره‌برداری از آنها متناسب با کارکرد زمان ساخت و تاسیس است. میهمانسرای شاه عباسی اصفهان در شرق همین مدرسه که بر کاروانسرای عباسی استوار شده و نیز میدان نقش‌جهان خود گواهی مستدل و زنده بر صواب‌بودن این ایده است. شاید بهتر باشد متولیان میراث کشورمان از الگو‌های سخت دیوانی گامی به عقب نشینند و با واگذاری بهره‌برداری این بنا‌ها با کارکرد‌های متناسب با تاسیس نخستین به بخش‌های عمومی و خصوصی قدری از بار سنگین حفظ و نگهداری بنا‌ها را وانهند و زندگی و زیبایی را به این بنا‌های مستحکم به میراث رسیده بازگردانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.