«برزیلته»، یا چگونه یاد گرفتم فوتبال را جدی بگیرم؟
احمد طالبینژاد
همزمان با آغاز جامجهانی فوتبال، فیلم مستند «برزیلته» ساخته حبیب باویساجد، مستندساز پرتلاش جنوبی در آبادان رونمایی شد. برای من که نه از فوتبال سر در میآورم و نه راستش چندان علاقهای به آن دارم، دیدن این مستند، حیرتانگیز بود. فیلم به ما میگوید فوتبال، جزیی از فرهنگ عمومی مردمان خونگرم آن خطه است. فهرست نسبتا کاملی از فوتبالیستهای مهم ایران از آغاز تا امروز، در این فیلم مورداشاره قرار میگیرند که همه جنوبی بوده و هستند. برخیشان از گذشتههای پرشور فوتبال جنوب میگویند. خلاصه اینکه پس از دیدن این مستند، با خود فکر کردم، دارم به چیزی بیاعتنایی میکنم یا چیزی را نادیده میگیرم که مهمتر از یک رشته ورزشی یا بازی است (چنانکه گفته میشود.) فوتبال برای خوزستانیها چیزی است در حد نفسکشیدن. حیات و ممات اغلب مردمان این خطه به این بازی (ورزش) گره خورده تا حدی که برخی از مصاحبهشوندگان در فیلم، مدعیاند «فوتبال در خون ماست» یعنی اینکه عشق به فوتبال، ریشهای ژنتیک دارد و میدانیم که چنین نیست. به گمان من، هم به استناد فیلم یادشده و هم به لحاظ مسایل تاریخی و اجتماعی، این عشق منشایی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دارد.
با پیداشدن سروکله کارشناسان و کارگزاران انگلیسی که بوی نفت را از راه دور حس کرده بودند، ناگهان صدها و هزاران انگلیسی به خوزستان سرازیر شدند و مسجدسلیمان و آبادان و دیگر شهرهای مهم نفتی، به مدد این حضور، سر برآوردند و به محل تلاقی فرهنگها تبدیل شدند. دولت انگلیس و دیگر کشورهایی که ماموران خود را به خوزستان گسیل کرده بودند، میدانستند که در این سرزمین بیگانه باید، عناصری از فرهنگ خود را جاری کنند تا باعث سرگرمی هموطنانشان و عوامل داخلی شاغل در صنعت نفت شود و اینجوری بود که دو عنصر مهم سر گرمی یعنی فوتبال و سینما، در خوزستان، حضوری پررنگ پیدا کردند. طبیعی است که تکرار هر کاری عادت میآورد و عادت هم گاهی تبدیل به ژن میشود. پس اگر خوزستانیها با فوتبال و سینما پیوند خوردهاند، باید ریشههای این پیوند، مورد بررسی قرار گیرد که متاسفانه فیلم یادشده به دلیل حجم فراوانی که به بررسی کمی فوتبالیستهای خوزستانی اختصاص داده، به این ریشهها نمیپردازد. نسخهای که ما دیدیم، 60 دقیقه بود اما نسخه کاملش، 90 دقیقه است. با این وجود فیلم مهمی است که باید در سطحی گسترده دیده شود. برای بنده، این فیلم مهم، آنقدر
تاثیرگذار بود که نگاهم به مقوله فوتبال، اندکی تغییر کرد. البته ممکن است جوزده شده باشم. باید ببینم بعدها چه خواهد شد. اما الان که در حال نگارش این یادداشت هستم، صبح روز دوشنبه بیستوششم خرداد است؛ یعنی روزی که قرار است تیم ملی ایران در مصاف با تیم نیجریه، نخستین بازیاش را در برزیل انجام دهد. از صبح دلشوره بدی دارم. در برخی شبکههای داخلی و خارجی، دیدم که نتیجه این بازی، 2 بر یک به نفع ایران پیشبینی شده است. خدا کند که چنین شود. خدا بگویم چهکارت کند حبیب باویساجد که ما را هم آلوده فوتبال کردی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.