برزیل۲۰۱۴ در آخرین خانههای ایران
جهان بیجام
مجید خاکپور:توپشان زخمی است، مانند زمین بعد از جنگ. مانند همان تکهزمینی که با پاهای خاکیتر از توپ، در آن میدوند. زمین خشک و سخت است، چون روزگاری که بر مردم این دیار میگذرد. خورشید در این شهر غروب میکند، در «مهران»، در شهری که همسایه دیواربهدیوار عراق است؛ شهری که اولین سیلی جنگ، بیهوا به گوشش نواخته شد و تا از فضای آن درآید، هشتسال طول کشید؛ شهری که روی خطی فرضی که به آن «مرز» میگویند، نفس میکشد.
شهری تشنه کار
مهران کردنشین، آرام و کمجنبوجوش است. مردها با جامههای وزین و با اصالت کردی در آن آمدوشد میکنند. در پیادهرو دوسوی خیابان اصلی، جوانان و مردانی به فاصله چندمتر از هم نشستهاند، افقدیدشان را نظاره میکنند و پاها را میشمارند و وقتی سر بالا میآورند که یک جفت از آن صدها جفت پایی که بیتفاوت از پیش نگاهشان میگذرد، جلو بساطشان قدم سست کند و بایستد؛ بساطی کوچک که بیشتر چند شیشه عطر است یا چند دانه بیسکویت یا لیف و کیسه حمام یا کفی کفش. تجارت در اینجا رونق چندانی ندارد، شرکت و کارخانهای هم دوروبر شهر دیده نمیشود تا جوانان را به کار بزند. داغترین شغل اینجا فلافلفروشی است؛ فلافلهای هزارتومانی که بیشتر از قیمتشان میارزند. بیشتر جوانان اینجا اگر بیکار نباشند یا برای کار به شهرهای بزرگتر کوچ نکرده باشند، یا دستفروشی میکنند، یا در گمرک باربری. بازارشان در دوماه محرم و صفر گرم است، وقتی که بازار سفر به عراق داغ میشود. مرز مهران، مرزی است که تعداد زیادی از زایران، آن را برای رفتن به کربلا و نجف انتخاب میکنند. به گفته اهالی، در آن دوماه از همهجای کشور به این شهر میآیند. به مهران میآیند برای گذرکردن و
از آن خیل عظیم و آن هایوهوی، کمرخمکردن و شانهخماندن زیربار مسافران است که به مردان مهران میرسد. از فلکه اصلی، که نام «فلکه چهکنم» برازندهاش است، تا تنها شهربازی شهر که تنها چیز زنده در آن، چند نخل است، بیشتر از 10دقیقه با پای پیاده راه نیست. شهربازی متروک است، خاک مرده در آن پاشیدهاند. نخلها اما استوار و سبز، رو به مرز، رو به جایی که خط زمین و آسمان، کمی دورترک یکی میشود و خورشید هرروز در آن دفن میشود، انگار به دیدهبانی ایستادهاند. شهر با شهربازی تمام میشود، بعد از آن دشتی آغاز میشود که زیر آفتاب، تب کرده و در نیمه راه با خطی فرضی، دوشقه شده است. آخرین خانههای ایران در این منطقه، در اینجا قرار دارد. «طالب» و بچههای تیمش را برحسب اتفاق اینجا میبینم. هفتنفرند که قوارهای از دشت ناهموار و سخت را به شکل مستطیل، بهجای خطکشی، سنگچین کردهاند و در آن پی توپ میدوند. طالب بزرگتر و کاپیتان این جمع، کلاس پنجم دبستان است. پابهتوپش حرف ندارد و اگر بخواهد میتواند تمام تیم مقابل که چهارنفرند را دریبل بزند، اما در بیشتر حملهها، به دروازه که میرسد صبر میکند تا یکی از یارانش سر برسد و توپ را
به او پاس بدهد تا او گل بزند، بچهها هم او را محترم میدارند.
صعود میکنیم، اگر...
گوشه زمین دورم را میگیرند. حضور ایران در جامجهانی بهانه خوبی است برای صحبتکردن با چند کودک مرزنشین. شنیدن نظر آنان هم خالی از لطف نباید باشد. کمی که حرف میزنیم میفهمم که طالب، نهتنها در بازی، که در خیلی چیزها برای بچههای تیمش مانند یک قهرمان، الگوست. میبینم که کودکی 10، 11ساله چگونه با غروری که مختص این مردمان است، آبروداری میکند. از طالب راجع به تیم موردعلاقهاش میپرسم، میگوید استقلال. بعد از او از هرکدام از بچههای تیمش که این سوال را میپرسم، همین جواب را میدهند. بازیکن مورد علاقه طالب، آندرانیک تیموریان است، بازیکن مورد علاقه آن ششنفر دیگر هم تیموریان است، انگار چشمشان به دهان کاپیتانشان است تا ببیند چه میگوید، برای آنان هر چه او بگوید، خوب است. به هر گوشه مهران که نگاه میکنم، با محرومیت و فقر چشم در چشم میشوم. وقتی کار جن باشد و آدم بسمالله، پای اقتصاد میلنگد، پای اقتصاد که لنگید، چرخ زندگی نمیچرخد و بعدش دیگر گفتن ندارد. جز یکی، بقیه با دمپایی بازی میکنند. میپرسم چرا با کفش بازی نمیکنین؟ یکی از بچهها میخواهد جواب بدهد که طالب اشارهای به او میکند و بعد خودش میگوید: اگه
کفش بپوشیم محکم شوت میزنیم و توپ میره دور، برای همین با دمپایی بازی میکنیم. طالب دوست ندارد فوتبالیست شود، میگوید آخر و عاقبت ندارد. برایم جالب است بدانم کاپیتان این زمین خاکی و کوچک، اطلاعی از مبلغ قرارداد بازیکنان تیم مورد علاقهاش دارد یا نه. طالب در مقابل سوالم سری تکان میدهد و شانه بالا میاندازد: دقیق نمیدونم ولی فکر میکنم پنجمیلیونتومن میگیرن. از جایی که ما ایستادهایم تا پایتخت، حدود 800 کیلومتر راه است. اما فاصله تصورات طالب تا واقعیت، بیشتر از مسافت مرز مهران تا قلب تهران است. طالب میداند تیم کشورمان در جامجهانی با چه تیمهایی همگروه است. معتقد است از آرژانتین شکست میخوریم، بوسنی را میبریم و با نیجریه مساوی میکنیم و میتوانیم بعد از آرژانتین، از گروهمان صعود کنیم اگر؛ اگه «پاسپارَکی»(پاسکاری) کنیم میتونیم صعود کنیم. ولی از آرژانتین میخوریم، بیگزاده گفته مسیرو میگیرم، اما این کلام درست نیست. مسی تکنیک داره، فرزه، دو تا از گلهای آرژانتینرو هم مسی میزنه، بقیهش رو نمیدونم کی میزنه، چون بازیکناشونو نمیشناسم. البته به گلزنی بچههای تیمملی هم امیدوار است و میگوید:
تیموریان گل میزنه و قوچاننژاد، تیموریان شوتزنه، قوچاننژاد هم بازیکن خوبیه؛ ولی برای گلزدن باید پاسکاری کنن. نیمدایرهای به دور توپ زدهاند، هوایش را دارند، اما توپ پاخورده و خسته است، معلوم نیست تا کی پای بازی این کودکان مرزنشین میماند و چند روز دیگر در این زمین سخت و گرم عمر میکند. طالب میگوید: همین یک توپرو داریم، این رو هم یکی از دوستام بهمون داده. میپرسم اگر خراب شد چی؟ بچهها ساکتند و به کاپیتانشان نگاه میکنند: اگه توپ خراب شه، دیگه فوتبال بازی نمیکنیم، میریم والیبال بازی میکنیم، ولی حتما تا چند ماه دیگه باز یه توپ نو میخریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.