|

غار علی‌بابا

«به خاطر باران»، از پرویز دوایی که این روزها از طرف انتشارات جهان کتاب منتشر شده، دومین کتاب از مجموعه «نامه‌هایی از پراگ» دوایی است که کتاب اول آن، سال گذشته با عنوان درخت ارغوان منتشر شد. به خاطر باران نیز همچون درخت ارغوان، اثری است که گرچه عنوان «نامه» را بر پیشانی دارد، اما از شکل متعارف نامه‌نگاری فراتر می‌رود و می‌توان هر بخش آن را به صورت یک متن ادبی خواند؛ متنی که دریچه‌ای است به روی چشم‌اندازهایی رنگارنگ که نویسنده حاصل پرسه‌های خود در آنها را از طریق کلمات با مخاطب در میان گذاشته و مخاطب را در مشاهدات گونه‌گون خود شریک کرده است. دوایی در این کتاب نیز همچون کتاب قبلی با نثری شیرین از علاقه‌ها، دلمشغولی‌ها و خاطراتش سخن می‌گوید. از سینما، طبیعت، فیلم‌های قدیمی، کتاب‌ها، محله‌های پراگ و تهران قدیم و هزار چیز دیگر. هر نامه عنوانی دارد و کتاب، در مجموع شامل یک مقدمه و 14 نامه است. آنچه می‌خوانید قسمتی است از نامه‌ای از این کتاب که عنوانش هست غار علی بابا: «... سلام و صفا بر تو باد در این صبح سرد سه‌شنبه‌ای چهارده ژانویه‌ای. مثل برق گذشت (زمان برای پیرها سریع‌تر می‌گذرد!). این را در آن قهوه‌خانه مالوف (بوفه داخل کتابخانه شهر که دیده‌ای) می‌نویسم. در این ساعت فقط بنده هستم و یک خانم و یک آقا و صدای خرخر دستگاه قهوه درست‌کنی که شبیه به خرخر گربه‌هاست (یادشان به خیر). بنده به یمن فیلم‌های ارسالی شما همچنان به کشف مجدد فیلم‌های قدیمی مشغولم و این امر برایم واقعا عین کشف یک سرزمین نوی شگفت‌انگیز است، مثل اینکه در زمین خرابه پشت خانه‌ات یکهو یک جنگل دست‌نخورده و وسطش یک برکه پر از ماهی‌های زمردی کشف کنی یا در صندوق کهنه ننه‌بزرگ در اتاق صندوقخانه به یک آلبوم قدیمی بربخوری پر از عکس آدم‌های عزیز درگذشته در اوج جوانی و شادابی‌شان؛ یا بهتر از همه، مثل آن پسربچه فیلم «علی بابا و چهل دزد»، در بیابان برهوت در دل کوه صخره‌ای باز شود و آن طرف‌اش غاری باشد پر از جواهرات رنگارنگ درخشان و پارچه‌های زربفت که معادل‌اش در زندگی ماها (که خالی از رنگ و نور بود) بازشدن پرده سنگین آویخته جلوی پرده سفید سینما بود که در آن آبشاری از رنگ‌های زنده پرجلوه سرازیر شود و آدم را برگیرد و بر سر برکه‌ها و جنگل‌ها پرواز دهد...» به‌جز این نامه، عناوین دیگر نامه‌هایی که در این کتاب آمده عبارتند از: در یک جمع دموکرات، کاشکی، خاکسترسپاری، با اجازه، به‌خاطر باران، تا سحرگه، گل‌های زنگوله‌ای، بی‌تو و با تو، دیدار، بیا ببین چه کردی، قلعه نجات، چرا من؟ و بادبادک سبز. دوایی مقدمه‌ای هم بر کتاب به خاطر باران نوشته که در بخشی از آن می‌خوانیم: «... و بعد: باز چندتایی نامه/نوشته دیگر هست از میان همان حجم عظیم نامه‌های این (حدودا) چهار دهه گذشته، فرستاده شده و نشده، که اصحاب گرامی مجله جهان کتاب فرمودند که می‌شود که به‌صورت مجموعه‌ای گرد بیاید و عرضه بشود، که باز (مثل همان مورد قبلی) به کار کسی بیایند یا نه، متاسفانه از تصور این بنده خارج است، که گفت: «چه کند... که ندارد بیش». بیش که یعنی در این مرحله از عمر واقعا انگار که چیز دیگری برای در میان‌گذاشتن با دیگران-متاسفانه- ندارم. فقط آرزو دارم (و امیدوارم) که این نوع عرایض اگر هم به‌قول عرفا، وقت کسی را خوش نمی‌کند، لااقل حوصله‌اش را سر نبرد و خواننده احتمالی این دفتر در انتهای امر، به خاطر وقت (و وجهی) که صرف آن کرده، احساس غبن نکند (از آنجایی که اگر درآمد -دفتر لاغری خواهد بود، مرورش- اگر کسی اصلا حوصله بکند- وقت زیادی نخواهد گرفت، لااقل...)». از دیگر موضوعاتی که دوایی در نامه‌هایش به آنها پرداخته، طبیعت و دگرگون‌شدن فصل‌ها و رنگ‌هاست؛ و نیز یادهای کودکی و دبستان، معلم‌ها و همشاگردی‌ها، سرگرمی‌های کودکانه و دلبستگی‌ها و غم‌های نوجوانی و جوانی: «... و اگر از من صمیمانه بپذیرید که در این مرحله از عمرم، این حرف‌هایی که ملاحظه می‌کنید، هرچه هستند و هر قدری که دارند (یا ندارند) از آخرین بهانه‌های ادامه هستی عاطفی بنده هستند، خوب می‌توانید درک کنید که اگر این حرف‌های گسسته پراکنده (که قطعا «از جنس زمان نیستند»)، روی تصادفی خوش (برای من)، با کسی از در حد فهم و فرهنگ شما همراه درآمده و در او اثر مثبتی به جا گذاشته باشد، تا چه اندازه برای من عزیز و اصلا توجیه‌کننده هستی و هویتم در این ایام است...»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.