روایت تهمینه منزوی از «عروسان مخبرالدوله»:
نگاه فمینیستی نداشتهام
سحر آزاد
ماجرای داستان تهمینه منزوی از «عروسان مخبرالدوله» از یک پروژه دانشگاهی شروع شد اما پس از گذشت چهارسال به مجموعهای تبدیل شد که اینروزها در گالری راه ابریشم به نمایش گذاشته شده است. منزوی از عکاسان جوانی است که در زمینه عکاسی مستند اجتماعی فعالیت میکند و مجموعههای «باغ انگوری» و «عروسک کوکی» او دومین جایزه شید در سال1390 را از آن خود کرده است. او در نمایشگاه اخیرش حدود 30عکس در ابعاد 45×30 تا 60×90 را به روی دیوار برده است تا روایتگر کارگاهها و دوزندگانی باشد که در ساختمانهای قدیمی مخبرالدوله، لباس عروس میبافند. همه عکسها سیاهوسفید و نشاندهنده چهره دیگری از لباسی هستند که قرار است برای یک مراسم شادی تولید شوند. هرچند این مجموعه برای اولینبار در ایران به نمایش گذاشته شده است، اما «عروسان مخبرالدوله» در دیگر کشورها به نمایش گذاشته شده و به گفته منزوی برای بازدیدکنندگان خارجی تازگی و جذابیت داشته است. آناهیتا قباییان مدیر گالری راه ابریشم درباره آثار منزوی و حضور آثار او در نمایشگاههای خارجی گفته است: «او که تنها ٢٦سال دارد به جرات یکی از پرکارترین و جسورترین عکاسان نسل جوان است. یکی از
موضوعات عکاسی تهمینه منزوی «عروسان مخبرالدوله» است که تاکنون در ایران دیده نشده ولی در حال حاضر در موزه هنرهای معاصر شهر پاریس به نمایش گذاشته شده است. فستیوال عکاسی«هد آن» Head on در شهر سیدنی استرالیا هم این مجموعه را در میلزگالریMills Gallery میزبانی میکند. این مجموعه در ماههای آینده در دو جشنواره بینالمللی دیگر در کرهجنوبی و ایتالیا حضور پیدا خواهد کرد. او حدود هفتسال است که عکاسی میکند. او به قصد روایت داستانهای تصویریاش به گوشه و کنار شهر میرود و در نهایت از موضوعی عکاسی میکند که هر کدام از ما به کرات دیدهایم و چیزی برای بازگوکردن در آن پیدا نکردهایم.» نمایشگاه عکسهای منزوی تا چهارمتیر در این گالری واقع در خیابان شهیدلواسانی غربی (فرمانیه)، شماره ۱۰۳ در حال برگزاری است و به همین بهانه گپی با خود او در مورد آثارش انجام دادهایم: کار برای عکاسی از این پروژه از چه زمانی شکل گرفت و اصلا چه شد بهدنبال لباسهای عروس رفتید؟ اولین فریم این مجموعه در سال 85 گرفته شد. یک پل عابرپیاده در چهارراه مخبرالدوله قرار دارد که مسیرهای هر چهار طرف را بههم متصل میکند. یک روز
از روی همین پل از ساختمان روبهرو، عکاسی کردم. در آن دوره دانشجو بودم و این عکسها بخشی از پروژه دانشگاهی من محسوب میشدند و اصلا در ذهنم نبود که روزی بخواهم از آنها نمایشگاهی برگزار کنم. وقتی عکسها را به استادم، بهمن جلالی نشان دادم، گفت که باز هم به آن منطقه برو و از ویترینها، معمار، ساختمان و کارگرانی که در این کارگاهها فعالیت میکنند، بیشتر عکاسی کن. من هم هر سه،چهارماه یکبار به مخبرالدوله میرفتم و عکاسی میکردم. محیط آنجا بهگونه اعتیادآوری جذاب بود و بعد از یکی، دو باری که به این محل میرفتید دوست داشتید باز هم به آنجا بروید و عکاسی کنید. عکسها بهصورت آنالوگ گرفته شدند و بعدا همان شیوه را ادامه دادم تا اینکه بعدا عکسهایم به دودسته تقسیم شدند. بخشی از این مجموعه کوراتیو هستند و عکسهای مربوط به معماری، ساختمانها و ویترین لباسهای عروس را نشان میداد و در مجموعه دوم بخش تولیدی و کارگرانی را که مشغول دوختودوز لباسها بودند، نمایش دادم و در نهایت تا سال 89 این پروژه طول کشید. مشکلی برای اینکه وارد کارگاههایشان شوید، نداشتید؟ اصولا موضوعی که برایم جالب بود، حضور مردان در
این کارگاهها بود. شاید انتظار بیشتر ما این باشد که چون لباس عروس مربوط به زنان است، بیشتر خود زنان در کار تولید این لباسها باشند اما وقتی وارد این محیط شوید، تعداد زیادی مرد میبینید که در حال دوختن لباسهای زنان هستند و حتی در متنی که برای نمایشگاه نوشتم، آوردهام که انگار آنها لباسهای خیالی برای زنان میبافند. بیشتر آنها پسران جوانی هستند که وقتی وارد کارگاههایشان میشدم، پذیرای من بهعنوان یک زن عکاس بودند و رفتار دافعانهای نداشتند. آنها خیلی راحت در مقابل من کار میکردند و مانع زیادی برای اینکه بتوانم از آنها عکاسی کنم نداشتم منتها سیاهوسفیدشدن عکسها و فضایی که وجود داشت، حس تلخی به من میداد. اتفاقا همین سیاهوسفیدشدن و فضای حاکم برعکسها با عنوان آنها کمی متناقض بود. شاید با خواندن عنوان نمایشگاه که «عروسان مخبرالدوله» است، در ذهن بیننده این موضوع پیش بیاید که بهدلیل واژه عروسی، شاهد فضایی شاد باشد اما حین تماشای عکسها شاهد یکنوع سردی موجود در آثار باشد... این اتفاق تعمدی نبوده است چون من تجربهای در مورد ازدواج ندارم یا نگاه فمینیستی نیز نداشتهام. با اینحال معماری
ساختمان و کارگاههای تولیدی مخبرالدوله چنین سردی یا تلخی را میطلبید مثلا زمانی که از پلههای کارگاهها بالا میرفتم، معماری خشن و ساختمانهای فرسودهای میدیدم که ناخودآگاه چنین فضایی را برایم به وجود میآورد. این مجموعه در نمایشگاههای دیگری خارج از ایران نیز به نمایش گذاشته شده و الان هم در موزه هنر مدرن پاریس روی دیوار رفته است. خبر دارید واکنشها یا نقدهایی که در مورد آن نوشته شده، چه بوده است؟ مستندبودن این عکسها بسیار برای آنها جذاب بوده است، حتی گفته شده زندگی تعدادی پسر جوان در این کارگاهها و معماری ساختمانها برای آنها جالب بوده و برای آنها وجود چنین معماری و ویترین لباسهای عروس تازگی داشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.