|

بررسی علمی علل انواع سردرد و راه‌های درمان آنها

اغلب سردردها، خوش‌خیم هستند

فرهاد عصارزادگان . متخصص مغز و اعصاب عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی

سردرد از شایع‌ترین شکایت‌های بیماران در مراجعه به کلینیک‌ها و مطب‌ها و شایع‌ترین علت مراجعه به پزشکان متخصص مغز و اعصاب است. در تعریف سردرد باید گفت به هر نوع دردی که در محدوده سر و صورت احساس شود، سردرد می‌گویند. در تقسیم‌بندی علمی سردرد، سردردها به‌طور کلی به سه دسته عمده سردردهای اولیه، سردردهای ثانویه و نورالژیاها تقسیم‌بندی می‌شوند. سردردهای اولیه به سردردهایی گفته می‌شود که علت مشخص بیرونی ایجادکننده سردرد با ارتباط زمانی مشخص با شروع سردرد وجود نداشته باشد. سردسته این نوع سردردها، میگرن و سردرد تنشی است. سردردهای ثانویه، به سردردهایی گفته می‌شود که یک علت مشخص با ارتباط زمانی مشخص جهت ایجاد سردرد در بررسی‌ها پیدا شود که از جمله آنها می‌توان به سردردهایی مانند خونریزی‌های مغزی و خونریزی زیر عنکبوتیه اشاره کرد. در انتها نورالژیاها به دردهایی گفته می‌شود که به صورت خنجری یا تیرکشنده برای مدت‌زمانی کوتاه (در حد ثانیه تا دقیقه) و در مسیرهای مشخصی از صورت یا سر احساس می‌شود. از جـمله این نوع سردردهـا می‌توان به نورالژی عصب سه‌قلو اشاره کرد که به صورت دردهای تیرکشنده در صورت در حد چند ثانیه و به‌ویژه در حین مسواک‌زدن، حرف‌زدن یا خوردن غذا و مایعات به‌ویژه مایعات سرد حس می‌شود. به‌طورکلی حجم بالایی از سردردها، سردردهای خوش‌خیم بوده و نیاز به تصویربرداری و بررسی‌های جدی ندارد، ولی در صورتی که سردردها برای اولین‌بار بعد از 40سالگی ظاهر شده یا همراه با تشنج، تب و علایم عصبی دیگر مانند ورم ته چشم (اِدِم پاپی) باشند یا همراه با تهوع و استفراغ‌های شبانه که بیمار را بیدار کند، لازم است بررسی دقیق‌تر به‌خصوص تصویربرداری مغزی انجام شود. شدت سردردها لزوما تعیین‌کننده بدبودن ماهیت سردرد نیست به طوری که گاها سردردهای میگرنی شدتی بسیار بالا داشته و سردردهای ناشی از تومورهای مغزی، سردردهایی بسیار خفیف و ملایم است. با توجه به اهمیت و شیوع میگرن مختصری در مورد میگرن توضیح داده می‌شود: سردرد میگرن به‌طورکلی به دو دسته «میگرن بدون اورا» (aura) یا میگرن شایع و «میگرن با اورا» یا میگرن کلاسیک تقسیم‌بندی می‌شود. «میگرن با اورا» به میگرن‌هایی گفته می‌شود که قبل از بروز سردرد بیمار دچار یکسری علایم عصبی مانند جرقه‌های نورانی در جلو چشم یا تاری دید یا گاها علایمی مانند گزگز و مورمور در دست‌ها و پاها یا سرگیجه می‌شود و متعاقب برطرف‌شدن این علایم سردرد ظاهر می‌شود. در «میگرن بدون اورا» که شایع‌تر از نوع قبلی است، بیمار علایم هشداردهنده بروز سردرد را ندارد و سردرد بدون علایم قبلی شروع می‌شود. سردرهای میگرنی معمولا یکطرفه، ضربان‌دار، همراه با تهوع و استفراغ و نورهراسی و صداهراسی است. شدت سردرد معمولا به حدی است که مانع فعالیت بیمار می‌شود. در درمان سردرد میگرنی معمولا دو نوع درمان صورت می‌گیرد: 1- درمان سردرد حاد در لحظه حضور و وجود سردرد. 2- درمان پیشگیری‌کننده جهت جلوگیری از حملات بعدی. در درمان سردرد حاد از مسکن‌های ساده و ترکیبات NSAID و در موارد شدیدتر از ترکیبات تزریقی استفاده می‌کنیم و در درمان پیشگیری‌کننده از داروهای مختلفی مانند خانواده‌ ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای (مانند نورتریپتیلین)، بلوک‌کننده‌های گیرنده بتا (پروپرانولول) و خانواده ضدتشنج‌ها (مانند سدیم والپروات) استفاده می‌کنیم. از جمله سردردهای ثانویه که اهمیت بالینی زیادی دارد باید به خونریزی زیر عنکبوتیه (SAH) اشاره کرد. این سردرد از جمله بدترین سردردها از نظر پیش‌آگهی است، به‌طوری که نزدیک به یک‌چهارم موارد مبتلا به آن فوت می‌کنند. از شایع‌ترین علل آن می‌توان به صدمات مغزی (تروما) و کلافه‌های عروقی (آنوریسم) اشاره کرد. در این بیماران معمولا به‌دنبال پارگی آنوریسم یا ترومای مغزی خون به فضای زیر عنکبوتیه انتشار یافته و بیمار به دنبال احساس سردرد شدید و برق‌آسا (بیمار اظهار می‌دارد که گویی با پتک به سرش کوبیده‌اند) دچار سقوط و کاهش سطح هوشیاری می‌شود. این بیماران نیاز به اقدامات پزشکی جدی و اورژانسی داشته و در سی‌تی‌اسکن مغزی آنها خون در شکنج‌های مغزی مشاهده می‌شود. از خطراتی که این بیماران را تهدید می‌کند، می‌توان به خونریزی مجدد و وازواسپاسم عروقی و سکته‌های مغزی در فاصله چند روز از خونریزی و نیز تشنج اشاره کرد. از روش‌های درمانی به کاررفته در این بیماران می‌توان به جراحی (بستن کلافه عروقی) و اقدامات نورواینترونشن (پرکردن کلافه عروقی) اشاره کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.