رویکردهای نوین در درمان بیماریهای مغز و اعصاب
سلولهای بنیادی در نوبت تایید
سیدمسعود نبوی . متخصص مغز و اعصاب، فلوشیپ اماس عضو هیاتعلمی دانشگاه شاهد
کاربرد سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای مختلف و از جمله مغز و اعصاب، از سالها پیش مطرح بوده است. کشور ایران نیز خوشبختانه از پتانسیل بسیار زیادی برای تولید سلولهای بنیادی برخوردار است، حتی در زمانی که در برخی از کشورهای اروپایی و آمریکایی این امکانات وجود نداشت، ما در ایران در این زمینه تحقیق میکردیم و فناوری اینگونه پژوهشها در کشورمان وجود داشت. خوشبختانه بعد از اینکه کارهای پایهای انجام شد و مراکزی مثل رویان که در این زمینه پیشرو هستند، با همکاری همه موسسههایی که در این زمینه فعال هستند، مثل انجمن مغز و اعصاب و موسسه رویان، کمیته مشترکی تشکیل دادیم که یک کمیته کاربردی و تحقیقاتی سلولهای بنیادی در زمینه بیماریهای مغز و اعصاب است که عمدتا هدف ما این بود که در زمینه بیماریهایی که مهم است و سلولهای بنیادی در این بیماریها کاربرد دارد، تحقیقاتی انجام دهیم. در آن زمان این پتانسیل در ایران وجود داشت، اما در بسیاری از کشورهای دیگر وجود نداشت. همزمان با ما، برخی از کشورهای بسیار پیشرفته دنیا کار را شروع کردند و هماکنون مثل ما در مرحله تحقیقاتی هستند. ما کار را در زمینه بیماریهای مغز و اعصاب
مانند اماس، ایالاس، پارکینسون و آلزایمر، سکته مغزی و بیماریهای عضلانی آغاز کردیم و چندین پروپوزال طراحی کردیم و آن عده از همکارانی را که به این موضوع تحقیقاتی علاقه و تخصص دارند، جذب کردیم. در زمینه اماس و فلجمغزی کارشان را انجام دادیم و به مراحل پایانی تحقیقات رساندیم. تحقیقات مربوط به فلج مغزی را جناب آقای دکتر «فرزاد اشرافی» و دکتر «علیرضا» زالی انجام دادند و کارهای مربوط به اماس و ایالاس را خودم انجام دادم. بقیه پروپوزالها و پژوهشها در مرحله آغاز به کار است و مرحله کمیته اخلاق. اما درباره اهمیت و کاربردهای سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای مغز و اعصاب باید به این نکته اشاره کرد که نتایجی که تاکنون از پژوهشهای سلولهای بنیادی به دست آمده، بسیار امیدبخش و رضایتبخش بوده است. هر روزه کاربردهای تازهای از این شیوه نوین درمانی در مجامع علمی دنیا عرضه میشود، اما باید دانست تاکنون هیچ روش درمانی مبتنی بر سلولهای بنیادی در حوزه مغز و اعصاب به تایید نهایی نرسیده است و درمان اثباتشدهای وجود ندارد. این به آن معناست که تا امروز کسی نمیتواند برای بیماران ادعا کند که در روش درمانی جدید، میتوان
سلولهای بنیادی را به بیماران تزریق و آنها را درمان کرد. در واقع همه کارهایی که تاکنون در زمینه مغز و اعصاب انجام شده است، در مرحله پژوهشی و رو به رشد و تکوین و تکامل است تا مشخص شود که تا چه حد میتوان از این سلولها استفاده کرد. نتیجه برخی از این پژوهشها تاکنون مثبت بوده و برخی هم نتیجه منفی داشتند. زمان لازم است تا مشخص شود که تا چه حد میتوان از سلولهای بنیادی برای درمان بیماریهای مغز و اعصاب استفاده کرد. امروزه بسیاری از کشورهای پیشرفته در زمینه تحقیقات سلولهای بنیادی، کمیتههایی را هم تشکیل دادهاند که یکی از این کمیتهها، «measles» است که از همکاری و همیاری 9کشور اروپایی پدید آمده است و ما هم در زمینه اماس به این کمیته پیوستیم و برای یافتن کاربردهای جدید سلولهای بنیادی تحقیق میکنیم. در ادامه لازم است به این نکته اشاره کنم که خود سلولهای بنیادی انواع و اقسام مختلفی دارند و هر کدام کاربردهای خاص خودشان را در درمان دارند. با توجه به مجموع این سخنان میتوان گفت ایران یکی از کشورهای پیشرفته در زمینه سلولهای بنیادی و همچنین یکی از کشورهای شناختهشده جهان در این زمینه است، زیرا امروزه این امکان
در کشور ما فراهم است که این سلولها را به شکلهای مختلف تولید کنیم و برای بیماریهای مختلف به کار ببریم. ما پیوسته دستاوردهای خود را در مجامع علمی جهانی ارایه میدهیم و هرگاه نتیجه این پژوهشها تایید شد و مجوز درمان گرفت، به اطلاع بیماران و هموطنان محترم میرسانیم. برای اطلاع بیشتر خوانندگان خوب است به این نکته هم اشاره کنم که پیش از آنکه یک روش درمانی جدید یا یک داروی جدید مجوز بگیرد، آزمایشهای بسیاری روی آن انجام میشود تا کارآیی و همچنین اثرهای جانبی آن برای پژوهشگران معلوم شود. استفاده از سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای مغز و اعصاب هم از جمله آن روشهای درمانی است که تاکنون آزمایشهای بسیاری در مورد آن روی حیوانات و جانوران مختلف انجام شده و امیدهایی را برای درمان بیماریهایی مانند بیماریهای نخاعی یا اماس پدید آورده است. البته برای تاییدهای نهایی لازم است پژوهشهای بالینی نیز انجام شود (یعنی روی بیماران انجام شود). در نظر داشته باشید در این مرحله، حتما آزمایشها باید با احتیاط و رعایت همه جوانب انجام شود تا ایمن و بیخطر بودن آن تایید شود. اکنون خوشبختانه میتوان گفت استفاده از سلولهای بنیادی
در درمان بسیاری از بیماریها از جمله بیماریهای مغز و اعصاب تایید شده است، مثلا اثبات شده که تزریق سلولهای بنیادی به درون رگ یا درون نخاع بیخطر است. با اینهمه برای آنکه مشخص شود این روشها، چقدر کارآیی دارد، باید پژوهشهای بیشتری انجام شود. یکی از زمینههای این پژوهشها نیز بررسی این روشها روی تعداد بیشتر و قابلتوجه بیماران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.