دلایل ابتلا به «دمانس» و راههای پیشگیری از آن
شش گام تا بهبود سلامت دستگاه عصبی
فرزاد اشرافی . دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی دبیر علمی بیستویکمین کنگره بینالمللی بیماریهای مغز و اعصاب
بر اساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال2010، در کل جهان 35میلیوننفر به بیماری زوال عقل یا دمانس (که شایعترین آن بیماری آلزایمر است)، مبتلا بودند که پیشبینی میشود تا سال 2050 این آمار به سهبرابر افزایش یافته و ظرف 40سال آینده 115میلیوننفر در سراسر جهان به بیماری آلزایمر مبتلا شوند. در حال حاضر سهمیلیونو300هزارنفر در آمریکا به بیماری آلزایمر مبتلا هستند. هرچند در ایران آمار رسمی از تعداد مبتلایان به آلزایمر در دسترس نیست، اما بر اساس آماری که انجمن آلزایمر ایران به وزارت بهداشت ارایه کرده است، حدود 500هزارنفر در ایران به این بیماری مبتلا هستند و احتمال میرود تا کمتر از پنجسال آینده، 25درصد به این تعداد افزوده شده و درنهایت، 750هزارنفر بیمار مبتلا به آلزایمر در کشور داشته باشیم. هرچند آلزایمر سردسته زوال عقل یا دمانس به حساب میآید، اما دمانس عروقی نیز از دیگر علل زوال عقل بهشمار میرود. دمانس عروقی ناشی از سکتههای مغزی و بیماریهای قلبی-عروقی است و بیماران به دلیل سکتههای مغزی بدون علامت، بر اثر ریسک فاکتورهای ابتلا به بیماری قلبی-عروقی دچار سکتههای قلبی و درگیری دمانس عروقی
میشوند. دمانس عروقی، دومین علت شایع دمانس است که با اصلاح سبک زندگی میتوان از آن پیشگیری کرد. ضربههای مکرر به مغز بهویژه در بوکسورها، باعث ایجاد دمانس میشود. همچنین مصرف خودسرانه برخی داروهای اعصاب و روان، ابتلا به عفونتهایی مثل ایدز و سیفلیس که سیستم اعصاب مرکزی را درگیر و روی مغز اثر تخریبی داشته باشند و ابتلا به جنون گاوی، در دوره انتهایی بیماری نیز موجب دمانس و اختلالات شناختی میشود. کمبود برخی ویتامینها بهخصوص ویتامین B1 وB12، مصرف الکل و کمکاری تیرویید نیز از علل دمانس شناخته شدهاند. در آلزایمر نورونهای عصبی تخریب میشوند. این بیماری در سنین بالای 65سال شایعتر است (5 تا10درصد) و شیوع آن در سنین زیر 65سال کمتر از یکدرصد است. با افزایش سن، شیوع بیماری افزایش مییابد و در سنین بالای 85سال به 20 تا40درصد میرسد. یکی از دلایل ابتلا به آلزایمر در خانمها، تغییرات هورمونی در دوران مونوپوز (یائسگی) است. تحقیقات نشان میدهد استروژن نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا به آلزایمر در زنان دارد. به همین دلیل به زنانی که در خطر ابتلا به بیماری آلزایمر قرار دارند، توصیه میشود زیرنظر متخصص زنان، ابتدا از
نظر تجویز استروژن مورد بررسی قرار گیرند زیرا استروژندرمانی در افرادی که مستعد ابتلا به سرطان پستان هستند، سبب ابتلا به این سرطان میشود. اما در صورتی که فرد در معرض خطر ابتلا به سرطان نباشد، با نظر متخصص مغز و اعصاب میتوان با هدف پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر استروژندرمانی را زیر نظر متخصص زنان انجام داد. در مجموع در سنین بالای 65سال در مردان و در سنین بالای 85سال در زنان شانس ابتلا به آلزایمر بیشتر است. عوامل ژنتیکی، افسردگیهای مزمن، افزایش سن، سابقه فشارخون، کلسترول، چربی و قند خون از دیگر علل ابتلا به دمانس شناخته شده است. بر اثر تحقیقات انجامشده بیماری دمانس در نژاد سفید بیش از سایر نژادهاست. در این بیماری، اختلالات حافظه سبب فراموشی میشود. تاثیر این بیماری روی حافظه اخیر بوده، در حالی که حافظه دور تا مراحل شدید آلزایمر باقی میماند. همین امر باعث فریب اطرافیان میشود. آنان در مراجعه به پزشک میگویند، بیمار حتی جزییات گذشته را به یاد دارد. اما باید در نظر داشت که اختلال در علایم دیداری مثل زمانی که فرد نام اشیا را فراموش میکند، اختلال در نامیدن اسامی، اختلال در تشخیص چهرههای افراد و
شناسایی اطرافیان در عکس، مشکلات در تکلم، خواندن و نوشتن، اختلال در انجام عملیات پیچیده و اختلال در قضاوت در سنین بالا، مربوط به بیماری دمانس است. این اختلالات باعث ایجاد بحران در فرد و اطرافیانش میشود. همچنین بیمار دچار اختلالات شخصیتی از قبیل پرخاشگری، بیقراری، رفتارهای تهاجمی و بدبینی میشود که برای اطرافیان ناراحتکننده است. در واقع آلزایمر از زمان تشخیص تا زمان مرگ بهطور متوسط 10سال فرد را درگیر میکند. اما سیر بیماری بین چهار تا 16سال است که بسته به مرحله تشخیص و درمان میتواند متفاوت باشد. با توجه به افزایش شیوع آلزایمر، توجه محققان به پیشگیری پیش از درمان معطوف شده است. شش روش برای بهبود سلامت دستگاه عصبی مرکزی عبارتند از تمرین فیزیکی متعادل، رژیم غذایی سالم، فعالیت ذهنی، خواب مفید و موثر، کنترل استرس روانی و داشتن زندگی فعال اجتماعی. تمرین فیزیکی سبب کاهش استرس و بهبود روحیه، پیشرفت حافظه و افزایش انرژی میشود. رژیم غذایی مدیترانهای سرشار از ماهی، مغز، غلات و روغن زیتون، استفاده از میوه و سبزیجات فراوان و رنگی که حاوی آنتیاکسیدان و ویتامین هستند، نوشیدن روزانه دو تا چهار فنجان چای سبز و
پرهیز از مصرف الکل و سیگار در کنار فعالیتهایی از قبیل مطالعه یک زبان خارجی، نواختن موسیقی، خواندن روزنامه و کتاب، بازیهای ذهنی مانند حل جدول و پازل میتواند از ابتلا به آلزایمر پیشگیری کند. همچنین افزایش فعالیتهای اجتماعی مانند شرکت در کلاسهای گروهی، ملاقات با دوستان و... سبب بهبود حافظه و شناخت بهتر نیز میشود. با توجه به اهمیت موضوع دمانس و روشهای پیشگیری و درمان آن، یکی از موضوعات محوری بیستویکمین کنگره بینالمللی بیماریهای مغز و اعصاب و الکتروفیزیولوژی بالینی به موضوع دمانس یا زوال عقل (آلزایمر) و سایر بیماریهای وابسته اختصاص یافته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.