|

ماجد الغماس:

مالکی باید بهتر عمل می‌کرد

آرمان محمودیان

انتخابات 30آوریل عراق با تمام ضعف‌ها و قوت‌هایش برگزار شد اما به‌معنی خاتمه داستان تشکیل دولت در جمهوری عراق نیست، بلکه تازه اصل قصه شروع‌شده است، چراکه همگان می‌دانند در عراق آنچه مهم است، رایزنی‌های پس از انتخابات است و نه خود انتخابات. شدت حساسیت این رایزنی‌ها باعث شد که به سراغ ماجد الغماس نماینده و رییس‌دفتر مجلس اعلای اسلامی عراق در تهران برویم تا از مواضع حزب متبوع او و تحلیل‌های خودش از مسایل عراق آگاه شویم. آقای غماس طبق عادت همیشگی‌اش از اهالی مطبوعات با آغوش باز استقبال کرد و سوال‌هایم را با دقت جواب می‌داد، تسلط کاملش بر مسایل عراق از پاسخ‌هایش مشخص بود اما از تعمقش می‌شد فهمید که متزلزل‌بودن وضعیت عراق را با تاروپود وجودش درک کرده است و نمی‌خواهد با جوابی ناپخته به آن دامن زند. ‌برای شروع از یک سوال خیلی کوتاه و جواب کوتاه شروع کنیم، 30آوریل اولین انتخابات پارلمانی عراق پس از خروج ارتش آمریکا صورت گرفت، به‌طور کلی توقع شما و جناح سیاسی متبوع شما از این انتخابات از حیث مشارکت ملی، امنیت و... برآورده شد؟ بله، تقریبا می‌شود گفت اینچنین بود، سطح مشارکت مردم، پوشش امنیتی و اجرای خوب انتخابات نسبتا قابل قبول بود. ‌اگر بخواهیم به بررسی آنچه در مرزهای عراق در حال رخ‌دادن است، بپردازیم، مهم‌ترین مساله، جنگ داخلی سوریه و تاثیر آن بر امنیت عراق است، موضع‌گیری مجلس اعلای اسلامی عراق در‌مورد جنگ داخلی سوریه چیست؟ مسلما جنگ داخلی در یک کشور مسلمان برای ما پدیده‌ای بسیار دردآور است. ملت سوریه با جنگی روبه‌رواست که موجب کشته‌شدن هزار نفر، پناهنده‌شدن صدها هزاران نفر و ویران‌شدن شهرها شده و این مساله باعث رنجش ما و تمام جهانیان شده است. از نظر ما نکته و مساله حایزاهمیت این است که سرنوشت ملت سوریه باید به دست آنها و به انتخاب خود آنان تعیین شود و با اراده کشورهای خارجی رقم نخورد. البته مساله نگران‌کننده بعدی از نظر ما ورود نیروهای خارجی از جمله تکفیری‌ها یا نیروهای هدایت‌شده توسط خارجی‌ها به بحران سوریه است، بنابراین نظر ما این است که همه نیروهای خارجی باید از سوریه خارج شوند و مجددا تاکید می‌کنیم که سرنوشت ملت سوریه باید به دست خود رقم بخورد و نه خارجی‌ها. ‌ نیروهای خارجی مدنظر شما، مشمول نیروها از جمله حزب‌الله لبنان هم می‌شود؟ نه ابدا! ببینید، نیروهای شیعه اعم از حزب‌الله یا عراقی‌ها، به‌خاطر دفاع از حیثیت عتبات‌عالیات و جنگ نابرابری که علیه شیعیان منطقه و مردم سوریه که قتل‌عام شده‌اند، وارد نبرد سوریه شده‌اند، در حقیقت جنایات صورت‌گرفته توسط تکفیری‌ها که وابسته به خارجی‌ها هستند نباید بدون پاسخ بماند و نیروهای شیعه به این دلیل وارد شده‌اند. در واقع شرایط پیش‌آمده باعث ورود آنان شده است. ‌اگر بخواهیم از مساله مواضع دولت آقای مالکی در برخورد با بحران سوریه بگذریم، آنچه بیش از هر چیز دیگر قابل توجه است، مساله حضور نیروهای عراقی شیعی است که در سوریه حضور پیدا کرده‌اند، موضع مجلس اعلای عراق در این مورد چیست؟ در مورد جوانان شیعه عراقی که به آنجا رفتند، باید بگویم که ما نگرانی آنان را درک می‌کنیم و به اینکه برای دفاع از حیثیت اهل بیت؛ مردم سوریه و عقاید مقدسشان به آنجا رفتند احترام می‌گذاریم، اما به نظرمان بهتر است جوانان عراق به مسایل داخلی خود عراق بپردازند و در عراق حضور داشته باشند، چراکه عراق هم نیازمند حضور آنان است و با حضورشان در عراق هم می‌توانند به دفاع از تشیع و آرمان‌هایشان بپردازند. ‌از موضع خود پیرامون جنگ داخلی سوریه، حضور عراقی‌ها در این جنگ و واکنش دولت بغداد گفتید، حال به‌عنوان یک سیاستمدار عراقی تاثیر جنگ سوریه را بر عراق چگونه می‌بینید؟ متاسفانه تاثیر جنگ داخلی سوریه بر عراق بسیار مخرب است. همه می‌دانند که عراق در وضعیت ویژه‌ای به سر می‌برد. ناآرامی‌های سوریه و سرایت آن به عراق باعث تشدید تنش‌ها در عراق شده است. هم‌اکنون عراق در مناطق مختلف همچون غرب کشور، استان الانبار و موصول با شرایط حادی روبه‌رو است که می‌تواند کشور را با خطر روبه‌رو کند. از سوی دیگر داعشی‌ها و سایر گروه‌های تروریستی موفق شده‌اند که با سوءاستفاده از احساسات عمومی مناطق اهل تسنن در نینوا و الانبار بالاخص موصل شرایط خطرناکی به وجود آورند و به ناآرامی‌ها دامن بزنند. در عین حال متاسفانه بهره‌برداری برخی از سیاستمداران از وضعیت پیش‌آمده و حتی دامن‌زدن به تنش‌ها برای بهره‌برداری سیاسی خود، موجب شده است بخش‌هایی از عراق برای ورود تکفیری‌ها و الحادیون بسیار مستعد باشد که در این مدت نیز شاهد ورود بخشی از آنان به خاک عراق هستیم که به نظر ما خارج‌کردن آنان از مرزهای عراق باید از اولویت‌های دولت عراق باشد. ‌در صحبت‌هایتان به‌خوبی به تاثیر بحران سوریه بر ثبات و امنیت عراق اشاره کردید، اما مشکل دولت مرکزی با اهل تسنن در عراق فقط مربوط به ایام پس از جنگ داخلی سوریه نمی‌شود و از همان آغاز انقلاب‌های عربی، عراق با یک سلسله‌اعتراضات در مناطق سنی‌نشین روبه‌رو شد که دولت آقای مالکی موضع و واکنش خاص خود را داشت، نظر و موضع مجلس اعلا نسبت به رفتار دولت آقای مالکی چیست؟ باید بگویم دولت تلاش کرد به بحران و اختلافات با اهل تسنن خاتمه بخشد، اما می‌توانست از این بهتر رفتار کند. یعنی سیاست‌های خود را طوری اعمال کند که مردم عادی اهل تسنن این دولت را دولت کل عراق احساس کنند و آن را دولتی طایفه‌گر نبینند. دولت نباید به مناطق اهل تسنن نگاهی خلق‌الساعه داشته باشد. مثل الان دولت از فلان قبیله یا عشایر برای کاری و رسیدن به هدفی پشتیبانی کند اما پس از مدتی پشتیبانی خود را قطع کند یا با فلان سیاستمدار سنی به توافق برسد اما حاضر نباشد با سیاستمدار دیگری حتی وارد مذاکره شود. این طرز رفتار خلق‌الساعه است و می‌تواند بسیار مخرب باشد. البته مواردی هم هست که به خود اهل تسنن عراق مربوط می‌شود. متاسفانه برخی از شخصیت‌های اهل تسنن بد عمل می‌کنند و می‌خواهند از این وضعیت سوءاستفاده کنند. در کل من به طور مختصر می‌گویم که دولت در رابطه با اهل تسنن می‌توانست بهتر عمل کند. ‌در مورد نقد و موضع خود نسبت به واکنش دولت آقای مالکی در برخورد با ناآرامی‌های مناطق سنی‌نشین گفتید، اما موضع خود مجلس اعلا نسبت به تعامل و مساله اهل تسنن عراق چیست؟ اهل تسنن برادران ما هستند، سنی‌ها جزیی از ملت عراق بوده‌اند و هستند و ما نیز باید در کنار آنان زندگی کنیم، آنها نیز باید بدانند تاریخ ثابت کرده است که شیعیان بهترین و امن‌ترین پناهگاه برای سنی‌ها در جهان اسلام هستند. حرف و موضع ما این است که سنی‌ها باید واقعیت‌های جدید عراق را بپذیرند، یعنی اینکه در عراق نیز باید همچون تمام جهان حکومت در دست اکثریت باشد و اقلیت نمی‌تواند بر اکثریت یک جامعه حکومت کند. البته دولت نیز باید طوری رفتار کند که اهل تسنن خود را بیگانه نبینند بلکه خود را جزیی از عراق بدانند و احساس نکنند علیه آنها تبعیض صورت گرفته است. اما در عین حال نخبگان و رهبران اهل تسنن نیز نباید طوری رفتار کنند که مناطق تحت نفوذشان برای ورود تکفیری و تروریست‌ها مستعد باشد. آنها نباید موجب شوند که جامعه اهل تسنن عراق تبدیل به بستری برای استفاده تکفیری‌ها شود. از سوی دیگر تفاهم بین شیعیان با اهل تسنن مستلزم این است که سنی‌ها اختلافات و تشتت آرای داخلی خود را حل کنند و به یک مرجعیت سیاسی واحد برسند تا معلوم شود چه کسی می‌تواند از جانب آنان صحبت و برای توافق با دولت و شیعیان اقدام کند. ‌مشکلات قومیتی عراق فقط محدود به جامعه اعراب سنی نیست بلکه تنش با اقلیم کردستان نیز شامل آن می‌شود. موضع ائتلاف متبوع شما در مورد تعامل با اقلیم و مساله کردی عراق چیست؟ قبل از هر چیز باید بگویم که مجلس اعلای اسلامی عراق در بین جریانات سیاسی عراق همواره بهترین تعامل و رابطه را با کردها داشته است، زیرا رابطه‌ ما با کردها رابطه‌ای استراتژیک و قدیمی است. ما در کنار کردها علیه رژیم بعث جنگیدیم و خیلی پیش از اینها، حدود 20سال پیش شهید حکیم با آقایان مسعود بارزانی و جلال طالبانی در مورد آینده عراق و ساختار سیاسی عراق و... به توافق رسیدند. البته این رابطه خوب با کردها به این معنی نیست که ما خواسته‌های نابجا یا زیادخواهانه برخی از آنان را اجابت کنیم، بلکه ما خواهان حفظ این رابطه خوب اما متناسب و با رضایت هر دوطرف هستیم که تحقق آن مستلزم گفت‌وگو و مذاکره است. ما در تعامل با کردها و اقلیم چند مساله را غیرقابل اغماض و به عبارتی شرط اولیه و لازمه هر گونه توافق پایدار می‌دانیم؛ اول اینکه وحدت ملی و تمامیت ارضی عراق حفظ و به آن احترام گذاشته شود و خللی به آن وارد نشود. دوم آنکه همگان به قانون اساسی عراق و آنچه که در آن درج شده است، پایبند باشند و مهم‌تر اینکه همه این را بدانند که تنها راه رسیدن به حقوق خود و ایجاد یک توافق پایدار توسل به روش گفت‌وگو و مذاکره و دیگر راه‌ها چاره‌ساز نخواهد بود. ‌اینها که برشمردید موضع مجلس اعلا در تعامل با اقلیم است، اما دولت فعلی عراق روش خاص به خود را دارد به‌طوری که هم‌اکنون رابطه دولت مرکزی عراق با اقلیم کردستان تنش‌آلود است، موضع مجلس اعلا در مقابل رفتار دولت آقای مالکی در قبال مساله کردهای عراق چیست؟ رفتار دولت مالکی با کردها در جنبه‌هایی به‌حق است ولی خیلی از واکنش‌های ایشان احساساتی و مناسب با شرایط نیست. در حقیقت بعضی از مطالبات کردها زیاده‌خواهانه و بالاتر از حد معمول است اما این مساله را می‌توان از طریق گفت‌وگو حل کرد و نباید به طور احساسی واکنش نشان داد. در حقیقت این طرز رفتار دولت آقای مالکی موجب شده است که خیلی از اختلافات با اقلیم جنبه شخصی پیدا کند، یعنی بین ایشان و فلان رهبر سیاسی کرد اختلاف نظر هست، بعد ایشان واکنش تند نشان می‌دهند و در نتیجه کار به تبادل اتهام بین رهبران سیاسی کشیده می‌شود که ماحصل آن‌هم این است که رابطه دولت مرکزی با اقلیم کردستان تنش‌آلود می‌شود. ‌رابطه دولت مرکزی با اقلیم تابع عوامل برونی و در واقع دخالت‌های خارجی نیز هست که در این بین به طور خاص به رابطه جمهوری ترکیه با حکومت اقلیم کردستان می‌توان اشاره کرد، رابطه دولت ترکیه با اقلیم چه تاثیری بر تنش بین این دو واحد سیاسی جمهوری عراق گذاشته است؟ دولت ترکیه یک تاجر بزرگ است. یعنی نگاهش به مسایل اقتصادی است و رابطه خود را با دولت‌ها در تناسب با منافع اقتصادی موجود بر این اساس تنظیم می‌کند. در مورد اقلیم نیز اینچنین است. دولت ترکیه احساس می‌کند که در اقلیم منافع اقتصادی خاصی بالاخص در حوزه انرژی برای آن وجود دارد. برای همین سعی می‌کند رابطه خود را با اقلیم کردستان خارج از کانال رسمی و اصلی یعنی دولت مرکزی تعریف کند که می‌تواند به داستان سفر آقای داووداوغلو بدون رضایت بغداد به اقلیم اشاره کرد. ‌در مورد تاثیر اهرم خارجی بر رابطه اقلیم با دولت مرکزی، موضع خود نسبت به اقلیم و نظرتان درمورد رابطه دولت آقای مالکی با اقلیم گفتید، حال به‌عنوان یک سیاستمدار عراقی آینده رابطه اقلیم با دولت مرکزی را چگونه می‌بینید؟ الان مهم‌ترین دغدغه‌ای که در مورد رابطه اقلیم با دولت مرکزی متصور است؛ بحت احتمال جدایی اقلیم از دولت مرکزی است که عده‌ای در مورد آن صحبت می‌کنند. اما به نظر من چنین اتفاق و رویدادی فعلا قابل تصور نیست، دلیلش هم به مصالح خود اقلیم برمی‌گردد. ورای آن چیزی که پاره‌ای از رهبران کرد در اقلیم می‌گویند اقلیم هم‌اکنون از استقلال داخلی خوبی برخوردار است و از سوی دیگر در داخل دولت عراق هم سهم عمده‌ای را دارد. اقلیم کردستان هم‌اکنون از توسعه اقتصادی قابل قبولی برخوردار است و حتی امنیت پایداری به دست آورده است و مردم آن نیز به سطح خوبی از رفاه رسیده‌اند. اما اگر بخواهند جدا شوند این وضعیت مطلوب به طور کامل دگرگون می‌شود، زیرا در صورت جدایی اقلیم مشکلاتی از جنبه ژئوپلیتیک پیدا می‌کند و این مساله رفاه اقتصادی و تجارتی را که برای خود به دست آوردند در خطر نابودی کامل قرار می‌دهد و حتی در آن وضعیت دیگر به کمک ترک‌ها نیز نمی‌توانند حساب کنند. چون همه می‌دانند حتی ترک‌ها هم به جدایی اقلیم از عراق راضی نیستند و آن را خطری برای خود می‌دانند. ‌در مورد مسایل کلان عراق و بحران‌های قومیتی کشورتان گفتید، اگر بخواهیم از آنها بگذریم کارنامه‌ دولت مالکی را در حوزه‌های خدمات، اقتصاد و امنیت چطور می‌بینید؟ ببینید ما منتقد اصلی دولت مالکی نیستیم. در راس منتقدان اصلی، مرجعیت دینی عراق قرار دارد که از طریق تریبون نماز جمعه انتقادات خود را مطرح می‌کنند، اما هم‌اکنون در جامعه شاهد خدمات متعددی هستیم ولی همچنان مشکلات بسیاری وجود دارد، مثلا در مورد توزیع و تولید برق که تا حالا میلیارد‌ها دلار صرف آن شده است، اما تکلیفش همچنان نامشخص است، الان صنایع ما تعطیل است، چون برقی برای آنان وجود ندارد و دولت فقط دنبال رساندن برق به خانه‌هاست که آن‌هم به‌سختی انجام می‌شود. مساله زراعت در عراق هم راه زیادی دارد. کلا مساله اقتصاد، بانکداری و تعرفه‌ها با یک نقشه راه یا بر اساس یک سند چشم‌انداز و رفتارهای مطالعاتی صورت نمی‌گیرد، بلکه به صورت روزمره در این عرصه‌ها مدیریت انجام می‌شود. اما در مورد مساله امنیت، الان همه وضعیت را می‌بینند. اکنون داعشی‌ها به مرز بغداد رسیده‌اند و در جنوب بغداد حضور گسترده‌ای دارند و بر شهر فلوجه که در 70کیلومتری بغداد تسلط کامل دارند و حتی سد فلوجه دست داعشی‌هاست که هر آن امکان هست آن را باز و مشکل ایجاد کنند، بنابراین وضعیت امنیتی به لحاظ اینکه از افرادی که مخلص نیستند و حتی بعضی‌هایشان هم گرایشات بعثی دارند، چندان مطلوب نیست. ‌به‌عنوان سوال آخر، پیش‌بینی شما از دولت آینده عراق چیست؟ به نظرتان وضعیت موجود حفظ می‌شود؟ یعنی دولت قانون همچنان نقش ریاستی بر دولت آینده عراق دارد؟ هیچ مشخص نیست. ببینید نتایج انتخابات پیچیده است و خیلی‌ها هم مخالف نخست‌وزیری آقای نوری المالکی برای سومین‌بار هستند و در حقیقت مهم‌ترین مساله تشکیل مجدد ائتلاف احزاب شیعه است و اساسنامه آن مجدد تنظیم شود و تصمیم‌گیری‌های اساسی در آن صورت گیرد که اگر این مساله رخ دهد، تاثیر منفی مشکلات خیلی کمتر خواهد شد، یعنی اگر شیعیان در بین خود به توافق برسند، مشکلات با کردها و سنی‌ها بسیار کمتر خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.