|

گالری مژده میزبان آثار بهرام حنفی و محمد فدایی

خوشنویسان مشغول کارند

طاهره شعاعی: اولین نمایشگاه از سلسله‌نمایشگاه‌های «خوشنویسان مشغول کارند» با عنوان «وضعیت مرزی» روز جمعه 23 خرداد در گالری مژده گشایش می‌یابد. هنرمندان این مجموعه نمایشگاه‌ها قصد دارند با برگزاری چند نمایشگاه در سال جدید درباره نسبت خوشنویسی و گرایش‌های نوین آن را با هنر معاصر در سایه مباحث تئوریک تلاش‌های عملی خود ارایه دهند. جدی‌تراندیشیدن به وضعیت خوشنویسی و طرح پرسش‌های اساسی درباره آن از اهداف اصلی این نمایشگاه‌ها اعلام شده است: «توانایی‌های خوشنویسی در دنیای معاصر چیست و با توجه به «معاصریت» آیا خوشنویسی هنر و خوشنویسان هنرمندند؟ در آثار برآمده و ملهم از خط و خوشنویسی چقدر فاصله از صورت «سنت» و رج‌زدن شکل حروف یا نزدیکی به بازنمایی تجربه زیسته دیده می‌شود؟ سلسله‌نمایشگاه‌های «خوشنویسان مشغول کارند» به چنین مسایلی می‌پردازد. «وضعیت مرزی» نخستین گام این نمایشگاه‌ها، امکانات خوشنویسی بالیده در زیبایی‌شناسی و سنت تزیینی فرهنگ ایرانی را در بازنمایی احوال آدمی هنگام رویارویی با موقعیت‌های دشوار همچون مرگ، بیماری و جنگ می‌کاود. پرسش بنیادین درباره تفاوت عالم خوشنویسی و گرایش‌های تازه آن با عالم نقاشی و هنر مدرن در یادداشتی که به‌قلم ابراهیم گلستان در کاتالوگ نمایشگاه آمده است آشکارا پرسش‌ها و مسایل اصلی برگزارکنندگان این مجموعه نمایشگاه‌ها را می‌نماید: «آنها با آن نقاشی‌هایی که در تاریخ هنر دنیا آمده است و برپایه وجود و حس ابژکتیوها و به‌خصوص آدم‌ها و طبیعت استوار است قرابتی ندارند بلکه بیشتر حاصل تصادف‌اند و برای نوعی زیباکردن به وجود آمده‌اند. و اینها اصلا و ابدا برای تخطئه و کوچک‌انگاری نیست که می‌گویم. بلکه برای تعیین و نوعی طبقه‌بندی است. تمام طرح‌های گنبدها و کاشیکاری‌ها در «هنر ایرانی» در این زمینه است. حتی «استیلیزه»کردن صحنه‌های روایتی و داستانی، حتی قسمتی از توصیف‌ها و صحنه‌برداری‌ها در شعرها در این زمینه است.» در خوشنویسان مشغول کارند (1): وضعیت مرزی «تعدادی از آثار بهرام حنفی و محمد فدایی از دو نسل مختلف هنرمندان معاصر ایران به نمایش درآمده است. بیشتر این آثار در ابعاد بزرگ یک‌ونیم تا دومتر و با تکنیک اکریلیک و ملهم از حرکات خوشنویسانه خلق شده‌اند. بهرام حنفی از هنرمندان باسابقه و شناخته‌شده‌ای‌است که تکنیک خاص او در آثارش بسیاری را به‌خاطر سطح تخت رنگ‌ها و ظاهر چاپ‌گونه‌اش به اشتباه می‌اندازد. حرکت‌های سریع او با قلم در سطح‌های بزرگ و چندمتری با خودانگیختگی و پرتحرکی ترکیب از ویژگی‌های کارهای حنفی است. او در آثارش به فی‌البداهگی و سرعت عمل توجه ویژه‌ای دارد و به نظر می‌رسد نقطه کانونی آثار حنفی همنشینی منحنی‌ها و انعطاف‌های خط شکسته با حرکت‌های تهاجمی و گره‌ها و درگیری‌های خط ثلث است که در یک فضای پرکشمکش شکل می‌گیرند. در «وضعیت مرزی» تعدادی از رنگی‌ترین و آخرین آثار او به نمایش درآمده است. محمد فدایی فارغ‌التحصیل رشته فلسفه از دانشگاه تهران است که سال‌هاست به کار گرافیک و طراحی حروف مشغول است. طراحی فونت‌های «سیمین» و «شمایل» از کارهای اوست. او دوسال پیش مجموعه ویژه‌ای از طراحی لباس‌های زنانه با حروف مثل «سارآوا» و پالتوی «سیاه‌مشق» را در مجموعه «تن آدمی شریف است» عرضه کرد که بسیار موردتوجه قرار گرفت. تجربه‌های تازه در امکانات بیانی متنوع خط، کوشش برای رسیدن به زبانی بیان‌گرا و مفهوم‌پرداز از ویژگی‌های آثار اوست. برای او توانایی آثار ملهم از خط برای اشاره هنرمندانه به سیاست و اجتماع اهمیت ویژه‌ای دارد. علاقه او به مطالعات نظری درباره خوشنویسی و کوشش برای نزدیک‌کردن پژوهشگران و متفکران هنرشناس و اهل فلسفه به هنرمندان درگیر با مقوله خوشنویسی سبب شکل‌گیری مجموعه «خوشنویسان مشغول کارند» شده است. خوشنویسی و معاصریت و خوشنویسی و امکان بازنمایی تجربه زیسته از مهم‌ترین مسایلی هستند که به صورت عملی و نظری برگزار‌کنندگان این نمایشگاه قصد پرداختن به آن را دارند. آیا خوشنویس می‌تواند همچون هنرمندان نقاش و مجسمه‌ساز از احساس و احوال درون و بیرون خود گزارش دهد؟ آیا شخصیت هنری مستقل آنچنانکه هنرمندان بعد از مدرنیسم یافتند برای خوشنویسی و خوشنویسانی که همیشه ذهن و قلم‌شان در خدمت شارع و شاعر بوده است قابل تصور است؟ محمد فدایی این پرسش را به زبان ساده بازگو می‌کند: «همیشه در خیالم است خوش به حال طراحان که با خط (Line) می‌توانند احساسات مختلف و متنافر مثل غم و شادی و عشق و نفرت را با یک مداد و در دفترچه‌ای کوچک و همیشه همراه بیان کنند. ای‌کاش می‌شد با خط (script / calligraphy) هم به چنین توانایی‌ای در ثبت لحظه و تجسم احساس رسید حتی با همه محدودیت‌ها و معذوریت‌ها و کلیشه‌نویسی‌های خوشنویسی کلاسیک ما گاه -خیلی خیلی استثنا و بسیار به ندرت- می‌توان نمونه تجربه‌هایی قابل اعتنا در این موضوع دید مثل ناامیدی در پاره‌ای از سیاه مشق‌های‌ عماد الکتاب.» به‌نظر می‌رسد این مساله از حیث نظری بسیار مناقشه‌برانگیز است. بهرام حنفی هم این مسیر بازنمایانه را شهودی‌تر ترسیم می‌کند و می‌گوید: «خوشنویس نمی‌تواند صورت واقعی کلمه را نشان دهد تا مادامی‌ که معنای آن کلمه را در درون خود مستحیل کند و به حقیقت آن معنا پی برد تا بتواند صورت درخور آن معنا را که در خوشنویسی فرم کلمه است نشان دهد.» در وضعیت مرزی حنفی و فدایی با ارایه ویدیویی از نحوه شکل‌گیری آثارشان، آگاهانه سعی دارند در عمل به مخاطب نشان دهند بر خلاف مشهورات میان خوشنویسان در خط رازی در میان نیست و برای آنها هم چنین هاله‌های کذایی قداستی ندارد. در برنامه اعلام‌شده آنها دومین نمایشگاه «خوشنویسان مشغول کارند» با موضوعی تازه و هنرمندانی متفاوت در آبان‌ماه سال‌جاری برگزار خواهد شد. برگزاری نشست تخصصی و انتشار مجموعه مقالاتی درباره مطالعات نظری خوشنویسی از جمله اهدافی است که آنها در نمایشگاه‌های آتی خود در نظر دارند. این نمایشگاه تا 29 خرداد در گالری مژده به آدرس سعادت آباد، علامه شمالی، خ 18 شرقی، شماره 27، واحد 1 از ساعت 16 تا 20 برقرار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.