|

عطف کتاب

نمک آمریکایی نمایشنامه‌ای در هجو زندگی آمریکایی که جایزه پولیتزر را هم برای نویسنده‌اش برده است. این جمله احتمالا تنها اهمیت نمایشنامه «هاروی» نوشته مری چیس است؛ نمایشنامه‌ای که توانست سال‌ها در برادوی روی صحنه برود و هالیوود هم فیلمی از آن بسازد؛ نمایشنامه‌ای که هدف نویسنده‌اش از آن بازگرداندن خنده به لبان آمریکایی‌ها بعد از جنگ بود؛ آن هم آمریکایی که کمترین هزینه را در بین کشورهای درگیر جنگ پرداخت و سیمای ناجی و فاتح به خود گرفته بود. آن زمانی که اروپایی‌ها تحت‌تاثیر مخرب جنگ، مهم‌ترین نمایشنامه‌های تاریخ تئاتر را می‌نوشتند، این سوتر از آب، در ینگه دنیا مری چیس مایل بود خنده را به سرزمینش بازگرداند. به هر حال «هاروی» تلاش مفیدی کرد و آمریکایی‌ها را خنداند. «هاروی» نخستین بار در سال 1944 در «برادوی» به روی صحنه رفت و هزارو775 بار اجرا شد. این اثر سه‌پرده و 12شخصیت دارد. مری چیس با اقتباس از نمایشنامه خود، فیلمنامه‌ «هاروی» را نیز نوشت. هنری کوستر این فیلم را با بازی جیمز استوارت، بازیگر شهیر آمریکایی (از دیگر آثاری که استوارت در آن بازی کرده، می‌توان به «سرگیجه» آلفرد هیچکاک و «مردی که لیبرتی والانس را کشت» جان فورد، اشاره کرد) ساخت و در سال 1950 اکران کرد. در مقدمه همین کتاب توضیحاتی کوتاه اما جامع در مورد این نمایشنامه‌نویس آمده است. مری چیس از سوی برخی منتقدان تئاتر آمریکایی لقب «بزرگ‌ترین ذکاوت تحسین‌نشده آمریکا» را گرفته است. اما «هاروی» چگونه مخاطبان خود را می‌خنداند. فلسفه زندگی از دیدگاه چیس آن چیزی است که الوود؛ کاراکتر اصلی نمایشنامه بیان می‌کند: «مادرم همیشه به من می‌گفت الوود تو این دنیا باید خیلی باهوش باشی یا خیلی خوش‌مشرب. من سال‌ها باهوش بودم پیشنهاد می‌کنم خوش‌مشرب باشید.» از همین دست طنازی‌های چیس در نقد گزنده و تمسخرآمیز فرهنگ آمریکایی است که باعث خوشایند رای‌دهندگان پولیتزر شده است و مری چیس این خصلت گزندگی را همیشه به همراه خود داشته است که نمود فراوانش در «هاروی» به چشم می‌آید. اتفاقا همین نمایشنامه او که بیشتر از بقیه به چشم آمده و فراوان درباره‌اش حرف زده شده است، مسلما بهترین اثر او نیز به‌شمار می‌رود. چیس بیشتر دوست می‌داشت که تئاتر را برای کودکان معنا کند، چرا که کودکان مخاطبان آینده تئاتر بودند. او پس از شکست اجرای نمایش «میگی پروس» تصمیم گرفت برای کسانی که درکش نمی‌کنند ننویسد و او تصور کرد که کودکان او را بهتر می‌فهمند؛ پس دیگر برای آنها نوشت. بعد از این تصمیم بود که نمایشنامه «خانم مک‌چیز» را برای کودکان نوشت و البته توانست با همین نمایشنامه موفقیتی را هم در برادوی نصیب خود کند. مری چیس در سال 1981 در سن 74 سالگی در دنور کلرادو، یعنی همان‌جایی که به دنیا آمده بود، درگذشت. لابیرنتی از داستان در داستان نمایشنامه «شما بازی را چطور تعریف می‌کنید» نوشته یاسمینا رضا، نویسنده و نمایشنامه‌نویس معاصر فرانسوی است که در سال‌های اخیر در ایران با اقبال مناسبی روبه‌رو بوده است. این نمایشنامه آخرین نوشته او برای تئاتر است. ترجمه و چاپ این اثر در فاصله حدودا دوساله نیز نشان‌دهنده همین اقبال عمومی به یاسمینا رضا است. البته شهرت سال‌های اخیر این نمایشنامه‌نویس پس از فیلم متوسط رومن پولانسکی که با اقتباس از «خدای کشتار» این نویسنده ساخته شد، بیشتر هم شد. شخصیت اصلی این نمایشنامه، یک رمان‌نویس زن است که رمانی نوشته با داستانی درباره نویسنده‌ای به نام «گابریل گورن» که او نیز رمانی نوشته به نام «شما بازی را چطور تعریف می‌کنید». شخصیت اصلی نمایشنامه که ناتالی اوپنهایم نام دارد، در مقابل یک روزنامه‌نگار و منتقد برای مصاحبه قرار می‌گیرد. در واقع یاسمینا رضا لابیرنتی از داستان در داستان شکل داده است که مشابه آن را در نمایش اسپانیایی به شکل نمایش در نمایش ایجاد کرده بود. طبق گفته مترجم این نمایشنامه، یاسمینا رضا اسم این نمایشنامه را از جمله «مایکل هر» روزنامه‌نگار، نویسنده و فیلمنامه‌نویس معاصر آمریکایی و صاحب اثر معروف «اعزام» اقتباس کرده است. «هر» در جایی گفته: «مهم نیست شما برنده شده باشید یا بازنده، مهم این است که بازی را چطور تعریف می‌کنید؟» و این گفته او در متن بازتاب می‌یابد. در مقدمه این کتاب درباره این نمایشنامه آمده است: «شاهد داستان در داستانی هستیم در هزارتوی خود، زندگی رمان‌نویسانی را در قالب شخصیت‌های نمایشنامه مورد مداقه قرار داده است. یاسمینا رضا در این اثر شرایط را فراهم می‌کند تا شخصیت نویسنده نمایشنامه‌اش بخش‌هایی از رمانش را برای حضار بخواند و ما در جایگاه خوانندگان نمایشنامه یا تماشاگران نمایش وارد ذهن شخصیت زن نویسنده در رمان می‌شویم. نمایشنامه «شما بازی را چطور تعریف می‌کنید» در 11 صحنه نوشته شده است. هر کدام از صحنه‌ها نیز عنوانی مجزا بر خود دارند. انگاری ساختاری شبیه به یک رمان. در میان این 11 صحنه تنها دو صحنه «شما بازی را چطور تعریف می‌کنید» و «پائول» صحنه‌های طولانی هستند. مابقی صحنه‌ها بسیار کوتاه نوشته شده‌اند. ماجرای‌های اصلی نمایشنامه نیز در همان دو صحنه خلاصه می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.