|

حشمت مهاجرانی، سرمربی تیم‌ملی ایران در جام‌جهانی ۱۹۷۸:

بچه‌ها، ستاره‌های هلند را با انگشت نشان می‌دادند

برای ایرانی‌ها جام‌جهانی 1978 با نام حشمت مهاجرانی گره خورده است. آن‌روزها تنها یک تیم از آسیا به جام‌جهانی می‌رسید و تنها 16تیم در جام‌جهانی حضور داشتند. در آن شرایط سخت حضور در جام‌جهانی یک اتفاق ویژه بوده البته هنوز هم اتفاق ویژه‌ای است. در دهه 70 میلادی فوتبال ایران قدرت بدون منازع فوتبال قاره بود و حشمت مهاجرانی بخشی از آن تاریخ افتخارآفرین است. با اینکه «حشمت‌خان» بارها درباره جام‌جهانی 1978 صحبت کرده اما بازهم خاطرات او از اولین حضور ایران در جمع بزرگان خواندنی است.  قبل از حضور شما روی نیمکت تیم‌ملی، نیمکت ایران بیشتر در اختیار مربیان خارجی بود نحوه انتخاب شما به سمت سرمربیگری تیم‌ملی چطور بود؟ پیش از اینکه سرمربی تیم‌ملی بزرگسالان شوم، چهارسال سرمربی تیم‌ملی جوانان بودم و در این چهارسال در همه مسابقات قهرمانی آسیا مقام قهرمانی را کسب کردم و فدراسیون آن دوره شناخت بسیار خوبی از نحوه مربیگری و شخص من داشت. در جلساتی که برگزار کرده بودند به این نتیجه رسیدند که من می‌توانم فرد مناسبی برای هدایت تیم‌ملی باشم. در سال 1974 در بازی‌های آسیایی تهران، ‌دستیار فرانک اوفارل بودم و با او قهرمان مسابقات شده و تجربه‌های زیادی در کنار تیم بزرگسالان به دست آورده بودم که شاید سال‌ها در تیم‌های باشگاهی و تیم‌ملی جوانان به دست نمی‌آوردم. ضمن اینکه با خیلی از بازیکنان آشنا بودم.، زمانی که اوفارل سرمربی تیم‌ملی بود به او پیشنهاد دادم یک تیم B درست کند. این تیم تشکیل شد و هدایت آن برعهده محمود یاوری بود. بازیکنان بسیار خوبی هم داشت که هر لحظه اراده می‌کردیم، می‌توانستیم آنها را جایگزین نفرات اصلی کنیم به‌طور کل در استخوان‌بندی تیم حجازی، پروین، آندرانیک اسکندریان و محمد صادقی را در اختیار داشتیم و با چند جوان می‌توانستیم یک تیم باتجربه و جوان به میدان بفرستیم برای همین قبول‌کردن پست سرمربیگری تیم‌ملی برای من راحت بود. هر چند وظیفه سختی بود.  قبل از حضور در دیدارهای انتخابی جام‌جهانی 78، تجارب موفقی را پشت سر گذاشتید... بله، ما در جام‌ملت‌های 1976 قهرمان شدیم و با اقتدار این مقام را به دست آوردیم. در المپیک مونترال کانادا هم توانستیم به دور دوم راه پیدا کنیم که اگر بعضی از اتفاقات نمی‌افتاد، شاید می‌توانستیم مدال هم بگیریم. پیش از مسابقات دو بازیکن باتجربه را که می‌توانستند به ما خیلی کمک کنند به‌دلیل یک بی‌انضباطی کوچک بیرون گذاشتم. شاید اگر محمد صادقی و حسین کازرانی را با خودمان می‌بردیم، مقام بهتری کسب می‌کردیم اما به‌جای آنها دو جوان به نام‌های بیژن ذوالفقارنسب و سام میرفخرایی را همراه کاروان تیم‌ملی بردیم که هرچند بازی‌های خوبی به نمایش گذاشتند، اما نتوانستند جای خالی آنها را پر کنند. شاید بی‌تجربگی من در مربیگری باعث شد این اتفاق بیفتد. اگر باتجربه‌تر بودم نمی‌گذاشتم بعضی از این اتفاقات بیفتد. ضمن اینکه ما در برابر لهستان بسیار خوب بازی کردیم و نتیجه گرفتیم و مقابل شوروی که آن زمان تیم بسیار خوبی با مربیگری لوبانفسکی فقید داشت بازی انجام دادیم. استخوان‌بندی شوروی را تیم دینامو کی‌یف تشکیل می‌داد و یک بازیکن بسیار بزرگ مثل بولوخین نیز همراه این تیم بود آنها بازی را دو بر یک بردند، اما اگر یکی از توپ‌های ما در دقایق پایانی گل می‌شد. ما می‌توانستیم برنده مسابقه باشیم. اما متاسفانه یک توپ بین غلامحسین مظلومی و پرویز قلیچ‌خانی تعارف شد تا ایران نتواند آن بازی را با پیروزی پشت‌سر بگذارد. ما در المپیک مونترال کانادا در سال 1976 بازی‌های درخشانی به نمایش گذاشتیم. بازیکنانی مثل حسن روشن، علی پروین و مظلومی در این مسابقات درخشیدند.  بعد از آن در مسابقات مقدماتی جام‌جهانی شرکت کردید؟ آن سال‌ها در جام‌جهانی تنها 16تیم از سراسر دنیا شرکت می‌کردند که سهمیه آسیا و اقیانوسیه تنها یک تیم بود. در طول مسابقات مقدماتی تنها دو تساوی برابر کره‌جنوبی در تهران و سئول داشتیم در تهران می‌توانستیم پیروز شویم که به علت اشتباهات فردی پیروزی از دستمان خارج شد. ما حتی با تیم جوانان برابر تیم‌های کویت و عربستان به پیروزی رسیدیم که حتی باعث ناراحتی زاگالو مربی مشهور آن زمان کویت شده بود. پیش از بازی با کویت، زاگالو پیش من آمد و گفت مهاجرانی تو جنتلمن نیستی که با بازیکنان جوان به کویت آمدی. تیم ما را ضعیف فرض کردی. به او گفتم من با همین بازیکنان اینجا پیروز می‌شوم. بعد از بازی که با پیروزی دو بر یک ما همراه بود زاگالو آمد و گفت: ببخشید من حرفم را پس می‌گیرم. تو خیلی هم جنتلمن هستی ما تیم عربستان را در شیراز با جوانانمان سه بر صفر شکست دادیم. من اجازه نمی‌دادم تیم‌های ضعیف به تهران بیایند و با آنها در شهرهای دیگر بازی می‌کردم. فقط تیم‌های قوی حق داشتند که در تهران حضور داشته باشند.  تیم‌ملی در دوره شما تدارکات بسیار مناسبی برای جام‌جهانی دید. کمی در این‌باره توضیح دهید؟ ما در تورنمنت آرژانتین و رئال‌مادرید حضور پیدا کردیم و با تیم‌ملی فرانسه هم‌ بازی کردیم. آن‌زمان مطبوعات و کارشناسان فرانسوی به سرمربی تیم‌ملی کشورشان اعتراض کرده بودند که چرا با ما بازی می‌کند او در جوابشان گفته بود ایران را در جام‌جهانی خواهید دید. من بازیکنان باتجربه خوبی در اختیار داشتم. بازیکنان من سه‌سال کنار هم کار کرده بودند و با خصوصیات هم آشنا بودند به اعتقاد من مقدماتی جام‌جهانی نه جایگاه جوانان که محل بروز توانایی باتجربه‌هاست.  آن دوره شما اردوهای بلندمدت را می‌پسندیدید یا کوتاه‌مدت را؟ چون آن‌زمان لیگ باکیفیت بالا نداشتیم، بازیکنان را به اردوهای بلندمدت می‌بردیم. اردوهایی که هرکدام چهار تا شش‌ماه طول می‌کشید. کار بسیار سختی بود که حدود 45 بازیکن را در اردو نگهداری می‌کرد بدون آنکه بازیکنان خسته شوند البته در این مدت ما در مسابقات مختلف شرکت می‌کردیم. یک تیم در تورنمنت رئال‌مادرید شرکت می‌کرد. تیم‌ملی جوانان در کویت و عربستان بازی می‌کرد. نوجوانان به مراکش رفته بودند و یک تیم در کلن آلمان مسابقه داشت ما شرایط را طوری فراهم کردیم که بازیکنان خسته نشوند. سعی می‌کردیم با تفریحات مختلف بازیکنان را از حالت خمودگی اردویی خارج کنیم به‌طور مثال تورنمنت شطرنج می‌گذاشتیم، هم بازیکن فکر می‌کرد که بعدا در زمین مسابقه به درد من می‌خورد و هم اینکه دو ساعت از زمان خالی او را گرفته بودیم. البته بازیکنان هم خیلی زحمت کشیدند و سختی‌ها را تحمل کردند ما در آن شرایط به‌خوبی همدیگر را درک می‌کردیم. بازیکنان با روحیات و اخلاق من آشنا بودند و من هم تک‌تک بچه‌ها را به خوبی می‌شناختم. این باعث می‌شد از یکدیگر درک متقابلی داشته باشیم. من دانشگاه نرفتم اما به خوبی با علم روانشناسی آشنا هستم و می‌دانم بازیکن چه چیزی می‌خواهد این کمک می‌کرد که در یک اردوی شش‌ماهه به خوبی با یکدیگر کنار بیاییم.  رابطه شما با علی پروین به‌عنوان کاپیتان چطور بود؟ علی پروین بازیکن فوق‌العاده حرفه‌ای بود که نظم و انضباط او خیلی به درد تیم می‌خورد علی همیشه یک‌ساعت قبل از آغاز تمرین در زمین بود و هر کاری را که می‌توانست انجام دهد برای تیم انجام می‌داد. علی پروین واقعا کاپیتان بزرگی بوده هر کاری که از او می‌خواستم انجام می‌داد اگر صدهزار دلار پاداش بازیکنان را به او می‌سپردم مطمئن بودم از خودم بهتر می‌تواند مواظبت کند. پروین نقش رهبر تیم را به‌خوبی ایفا می‌کرد و ما از حضور او خیلی استفاده کردیم. او می‌دانست چه زمانی سرعت بازی را زیاد کند. چه وقت آن را پایین نیاورد و به معنای واقعی مدیر بود.   وقتی پرویز قلیچ‌خانی را به‌عنوان کاپیتان کنار گذاشتید و پروین را انتخاب کردید اتفاقی رخ نداد؟ قلیچ‌خانی تا وقتی در تیم‌ملی بود، کاپیتان بود اما وقتی رفت خارج از کشور، کاپیتانی به علی پروین سپرده شد. ضمن اینکه وقتی بحث حضور قلیچ‌خانی مطرح بود من دوباره روی پروین حساب باز کرده بودم البته قلیچ‌خانی دیگر به تیم برنگشت.  قبل از حضور در آرژانتین با چه تیم‌هایی بازی تدارکاتی برگزار کردید؟ با تیم‌های ملی فرانسه، برزیل و مجارستان بازی کردیم. به‌طور کل تیم‌های قوی‌ای برای بازی انتخاب می‌کردیم. مثل الان نبود که کاستاریکا را انتخاب کنیم چون تیم ضعیفی است و ما می‌توانیم آنها را به‌راحتی ببریم ما حتی یک تورنمنت بین‌المللی هم برای تیم جوانان در ایران گذاشته بودیم که تیم‌های انگلستان و برزیل به آن مسابقات آمدند. ما در این مسابقات چهار تیم می‌فرستادیم که یک تیم از بین آنها به‌عنوان تیم‌ملی جوانان در مسابقات آسیایی شرکت می‌کرد.  پیش از این جام‌جهانی، یکی از مشکلات کی‌روش راضی‌کردن باشگاه‌ها برای دراختیار قراردادن بازیکنانشان بود شما چنین مشکلاتی نداشتید؟ ما طوری برنامه‌ریزی کرده بودیم که هر مربی در باشگاهش مثل نماینده ما عمل می‌کرد. اگر مربی تیمی، بازیکن ملی‌پوشی را به دلیل بی‌انضباطی کنار می‌گذاشت، ما در تیم‌ملی هم همین کار را می‌کردیم تا بازیکن بداند ما با هم کاملا هماهنگ هستیم. خیلی از مربیان اینگونه با ما احساس نزدیکی می‌کردند. از نظرات مربیان باشگاهی در تیم‌ملی استفاده می‌شد و به‌طور غیرمستقیم آنها دستیاران من بودند. من هیچ‌گاه سعی نکردم حق کسی را ضایع کنم. تنها یک‌بار مخالف یک مربی نظر دادم و آن موقعی بود که مربی صنعت نفت آبادان برای اینکه می‌خواست ثابت کند از من مربی بهتری است، قاسم‌پور را کنار گذاشت و او را روی سکو فرستاد، اما من قاسم‌پور را دعوت کردم که در جام‌جهانی هم بازی‌های خوبی انجام داد.  به جام‌جهانی بپردازیم. استرس زیادی داشتید؟ نه، اتفاقا ما با تیم‌های بزرگی بازی کرده بودیم و اعتماد‌به‌نفس بالایی داشتیم. من با چند هلندی، در مورد جام‌جهانی 78 صحبت کردم مثل کرایوف و آری‌هان، آنها می‌گفتند می‌خواستیم در تورنمنت فرانسه شرکت کنیم، اما احساس کردیم، اگر با ایران بازی کنیم ترس شما از بین خواهد رفت.  ما قبل از جام‌جهانی بازی‌های تدارکاتی خوبی با تیم‌های بزرگ انجام دادیم، چرا بازیکنان در مقابل هلند و پرو نتوانستند بازی خوبی ارایه دهند؟ ما بازی‌های تدارکاتی خوبی انجام دادیم، در مقابل آرژانتین که چند وقت بعد قهرمان جهان شد با آن ستاره‌های افسانه‌ای در تورنمنت رئال‌مادرید در ورزشگاه سانتیگو برنابئو یک - یک مساوی کردیم. در سال 1977 با تیم‌ملی رومانی، یوگسلاوی، آرژانتین، الجزایر، رئال‌مادرید و پاری‌سن‌ژرمن بازی کردیم که تیم‌های بسیار قدرتمندی بودند. ما در بازی‌های تدارکاتی بسیار بهتر ظاهر شدیم و اگر همان بازی‌ها را می‌توانستیم ارایه دهیم، به‌طور قطع نتایج خوبی می‌گرفتیم. در بازی با هلند بازیکنان من تحت‌تاثیر بازیکنان نامی حریف بودند. حتی زمانی‌ که آنها به رختکن می‌آمدند بازیکنان ما با انگشت نشان می‌دادند که کِرول چه کسی است؟ فن‌در کرکوف کیست؟ رپ کدام است؟ و این موضوع کمی تاثیر (منفی) داشت. هلند آن زمان به پشتوانه باشگاه آژاکس و نایب قهرمانی 1974 فوق‌العاده بود و باختن به این تیم دلیل بر ضعف شدید ما نبود.  آن‌موقع بازیکنانی بودند که از خارج پیشنهاد داشتند؟ قبل از جام‌جهانی تنها پرویز قلیچ‌خانی بود که در خارج کشور بازی می‌کرد. آندریک اسکندریان هم در همان‌زمان جام‌جهانی یک باشگاه آمریکایی دنبالش بود و به آمریکا رفت. حسن روشن و چند بازیکن دیگر هم به لیگ‌های امارات رفتند.  از چه بازیکنی بسیار راضی بودید؟ ابراهیم قاسم‌پور از نظر تکنیکی و هوش در سطح بسیار بالایی بود، او بسیار خلاق بود و هر آنچه از او می‌خواستی به‌خوبی انجام می‌داد. ابراهیم به‌طورکلی یک بازیکن عالی حتی در سطح بین‌المللی بود. بااینکه تنها 17سال داشت اما در تیم‌ملی به راحتی بازی می‌کرد و بازیکنان بزرگ را راه می‌انداخت. تنها ایراد او این بود که زود عصبانی می‌شد که متاسفانه الان هم همانگونه است او مربی بسیار خوبی می‌شد به‌شرط آنکه اعصاب آرامی داشت.  چه بازیکنانی از جام‌جهانی 78 در حال حاضر می‌توانند در تیم‌ملی بازی کنند و چه بازیکنانی از زمان حال در آن دوره؟ علی کریمی خیلی به‌درد آن تیم می‌خورد. از تیم آن‌موقع هم علی پروین و ابراهیم قاسم‌پور.  چه درسی از جام‌جهانی گرفتید؟ درس بزرگ این بود که بازیکنان باید در شرایط حرفه‌ای تمرین کنند تا مربی بتواند از استعداد آنها نهایت استفاده را ببرد.  در این دوره شانس صعود داریم؟ فوتبال بازی لحظه‌هاست، هر لحظه امکان دارد، اتفاق بیفتد که به سود یا ضرر تیم شما شود. من امیدوار به شگفتی هستم چون در شرایط عادی نمی‌توانیم صعود کنیم. در این چند مدت در مورد آرژانتین صحبت شده اما من معتقدم نباید شانس نیجریه را کم بدانیم. من شخصا اعتقاد دارم نیجریه با بهره‌بردن از عناصری نظیر دوندگی، جنگندگی و سرعت‌عمل بالا برای بسیاری از تیم‌ها در جام‌جهانی مشکل‌ساز خواهد شد. بارها اتفاق افتاده تیم‌های بزرگ دنیا در این مسابقات نتایج ضعیفی گرفته‌اند یا تیم‌های ضعیف، شگفتی‌ساز شده‌اند ولی نمی‌شود بدون آماده‌سازی مناسب، انتظار نتایج درخشان از تیم‌ملی داشت.  اردوهای تیم‌ملی 2014 کافی بود؟ همه تیم‌ها در اکثر جام‌جهانی‌ها این شرایط را داشتند و اینطور نیست که یک تیم همه بازیکنان را همیشه در اختیار داشته باشد، مثل زمان ما نیست که بشود بازیکن را شش‌ماه به اردو برد. بازیکنان دورگه و مقیم خارج که در میادین اروپایی حضور داشته‌اند تجربه بین‌المللی تیم را بالا می‌برند. ما از نظر بازیکن کمبودی نداریم اما مهم نحوه آماده‌سازی برای این مسابقات بزرگ است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.