|

درباره لزوم مدیریت جامع منابع آبی کشور

شناخت مساله، پیش‌نیاز حل مساله

سیدسعید مطهری . کارشناس حوزه آب و خاک

کمبود آب همواره به‌عنوان یک موضوع اساسی بشر در جهان امروز مطرح بوده است. این کمبود که هر ساله بیشتر هم می‌شود، در حال حاضر بسیاری از کشورهای جهان را از نظر تامین آب کافی برای برآوردن نیازهای اصلی دچار مشکل کرده است. در کشور ما نیز با توجه به قرارگرفتن در نواحی خشک و نیمه‌خشک، مقدار بارندگی کم است و میزان تبخیر بالا که در صورت عدم چاره‌اندیشی در سالیان نزدیک آتی باعث مشکلات بالقوه فوق‌الذکر خواهد شد. آب‌های ایران به اندازه کافی نیست و ریزش‌های جوی در همه‌جا به یک اندازه فرونمی‌ریزد. محدودیت منابع آب و افزایش تقاضا برای این کالای ارزشمند مدیریت آن را از عرصه‌های فنی و مهندسی عبور داده و جایگاه ویژه‌ای را برای آن در گستره‌های مدیریتی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی و امنیتی رقم زده است. نگاهی گذرا به مطالب ذکرشده طی یک‌سال گذشته از سوی مسوولان و دلسوزان کشور سیمایی نه‌چندان زیبا از وضعیت آب کشور ترسیم می‌کند که می‌توان به افزایش بیلان منفی سفره‌های آب زیرزمینی، افزایش سرعت شورشدن آب، عدم افزایش بهره‌وری مصرف آب، کاهش روان‌آب‌ها، خشک‌شدن تالاب‌ها، مصرف بیش از اندازه از آب‌های زیرزمینی، تهدید خشکسالی برای نیمی از استان‌های کشور، احداث سدها با عدم‌بررسی دقیق کارشناسی‌شده، بحران رودخانه‌های مرزی، نداشتن الگوی مناسب کشت در هر منطقه با توجه به پتانسیل آب‌های قابل تامین، عدم درک آب مجازی و ده‌ها معضل دیگر اشاره کرد. (تمامی این موارد با آمار و ارقام بیان شده‌اند، اما در اینجا به دلیل کمبود جا به صورت تیتروار به آنها اشاره شد.) مهم‌ترین قسمت در حل یک مساله، شناخت مساله است. به نظر می‌رسد از امروز نیاز به کار جدی و اجرایی در جهت مدیریت و حل این تهدید داریم و روش‌های بی‌شماری برای استفاده بهینه از آب با لحاظ کلیه جوانب زیست‌محیطی وجود دارد که هم‌اکنون در کشورهای پیشرفته یا کشورهایی با منابع آبی غنی و دور از تنش آبی در حال اجراست و کشور عزیزمان نیز در سالیان بسیار دور، از پیشگامان استفاده بهینه از این منبع باارزش بوده است. فهرست خلاصه‌ای از مهم‌ترین اقدام‌ها در این زمینه را می‌توان به شرح زیر ارایه کرد: - فرهنگ‌سازی همه‌جانبه حفاظت از منابع آب پایدار در سطح جامعه با بهره‌گیری از امکانات ارتباط جمعی کشور - پیشنهاد وضع قوانین لازم برای ایجاد فضای بازدارندگی و مقابله با متجاوزان به منابع آب با تاکید بر تبیین جایگاه عموم مردم و بهره‌برداران در نظام حفاظتی، مدیریتی و بهره‌برداری از این منابع - اجرای برنامه‌های ترویجی و آموزشی در سطح جامعه به‌خصوص برای ذی‌نفعان و کاربران آب به اقتضای زمان و مکان - برنامه‌ریزی به منظور دستیابی به الگوی مناسب و صحیح در تمامی بخش‌های مصرف - توسعه و بهره‌برداری منابع آب متناسب با وضعیت طبیعی، اجتماعی و اقتصادی هر منطقه - تشویق سرمایه‌گذاران جهت سرمایه‌گذاری موزون و متناسب در بخش‌های مصرف بهینه آب - اطلاع‌رسانی در خصوص کلیه قوانین و محدودیت‌های حفاظت آب - تعیین قیمت عادلانه آب و حذف یارانه‌های مصرف و استفاده از منابع حاصله جهت سرمایه‌گذاری در زیرساخت - بهسازی شبکه‌های توزیع و انتقال آب در شهرها و مزارع کشاورزی - استفاده از آب‌های نامتعارف موجود به‌عنوان منابع جدید در بخش‌های مصرف - شیرین‌سازی آب شور با استفاده از فناوری‌های نوین اقتصادی - انطباق میان کیفیت آب با نوع مصرف، استفاده از آب غیرشرب حاصل از تصفیه فاضلاب‌ها برای استفاده‌های خاص - توسعه روش آبیاری قطره‌ای‌، بارانی و سیستم مدیریت خبره آبیاری - استفاده از تجهیزات و فناوری‌های روز دنیا به منظور کاهش اتلاف و افزایش بهره‌وری مصرف آب - کشت گیاهان سازگار با شرایط اقلیمی و توسعه فضای سبز با کشت گیاهان بومی - توسعه عملیات آبخیزداری و حفاظت خاک، همچنین تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی از طریق پخش سیلاب - ایجاد بانک اطلاعاتی جامع آب کشور در زمینه عرضه و تقاضای آب در تمامی بخش‌ها و ارتباط با سایر بانک‌های اطلاعاتی مرتبط با موضوع.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.