درسهای «سینما» از «تجسمی»
هر کهنهای، قدیمی نیست
فرانک آرتا
این روزها اهالی «تجسمی» به دلیل فروش بالای یکی از تابلوهای «سهراب سپهری» در حراج تهران، بسیار خرسندند. هنرهای تجسمی و اغلب «نوع» مدرن آن خیلی مورد توجه مردم قرار نمیگرفت، اما با این اتفاق خجسته معلوم شد که این گزاره درست نیست، چراکه سلیقه مردم در طول زمان تغییر کرده و آرامآرام به این هنر گرایش پیدا کردهاند. حال میتوان همین موضوع را به دنیای سینما تسری داد؛ هنری که بعد از انقلاب اسلامی موردتوجه قرار گرفت و نهتنها در ایران، بلکه در جهان درخششهایی داشته است و از قضا خیلی هم مورد توجه قرار میگیرد. جدا از بحث هنر و زیباییشناسی، این پرسش مطرح میشود که چرا فیلمهای ایرانی طی این سالها از نقطهنظر اقتصادی و گردش مالی دچار لکنت شدهاند؟ بهنظر میرسد بد نیست به الگویی که هنرهای تجسمی در این سالها پیش گرفته توجه شود که با چه روشی امروز دارد نتیجه دلخواه میگیرد و حتی هنرمندان جوان از این حراج با فروش بالا بیبهره نشدند. یعنی نسل جدید و قدیم، هر دو متنفع شدهاند. هرچند این دو هنر از نقطهنظر نظام «عرضه و تقاضا» قابل مقایسه نیستند، اما آنچه مسلم است اینکه اصولی در این مسیر اتخاذ شده که به «اثر هنری» به
مثابه یک «کالا» که مشتریان خاص خود را دارد توجه شده است. ضمن اینکه اگر حراج تهران، کریستیز و... میتواند بازار خوبی برای معرفی و فروش این کالاها باشد، در عوض فیلمهای ایرانی به دلیل حضورشان در جشنوارههای جهانی، موقعیتی به مراتب بهتر و گستردهتر دارند. اما تنها چیزی که مورد توجه قرار نمیگیرد یا دستکم درباره آن اطلاعرسانی درستی نمیشود، حضور فیلمها در بازارهای بینالمللی است که همزمان با برپایی جشنواره برگزار میشود. البته منتقدان حضور فیلمهای ایرانی در جشنوارههای جهانی هم در این موضوع بیتقصیر نبوده و نیستند. چون جوی به وجود آوردهاند که متولیان امور برای دادن اطلاعات در اینگونه موارد دست به عصا شوند و... ضمن اینکه باید گفت اساسا اگر فیلمی در جایی نمایش داده نشود، طبعا مشتری بالقوهای هم نخواهد داشت که بعدا بتواند در چرخه اقتصادی قرار گیرد. البته روی سخنم با افرادی است که دغدغه حضور فیلمها را درجشنوارهها دارند، ولی بازارهای فیلم را آنگونه که باید موردتوجه قرار نمیدهند. برای مثال هر سال بازار فیلم تهران همزمان با برپایی جشنواره بینالمللی فیلم فجر برگزار میشود، اما هیچوقت اطلاعرسانی دقیق و
گزارشی رسمی از این تبادلات ارایه نمیشود. اصولا حضور رسانهها هم در این رخداد یا غیرممکن است یا به سختی صورت میگیرد. اگر شرایطی فراهم شود که نحوه و عملکرد فیلمهای ایرانی شفاف شود، چهبسا از طریق گفتمان مکتوب میتوان به این حضور کمک کرد. چون هر تجربهای محصول آزمون و خطاست و اگر بررسی نشود، پرورش و رویشی هم در کار نخواهد بود. نکته دیگر اینکه سهراب سپهری - شاعر و نقاش - کشور ما سالهاست درگذشته، اما آثارش همیشه زنده و حاضرند. درست است که این هنرمند در قیاس با نسل جدید، متعلق به گذشتهای نهچنداندور است، اما هنوز هنرش خریدار دارد. بنابراین بسیاری از فیلمهای خوب فیلمسازان ما هم درست است که متعلق به نسل گذشتهاند، ولی دلیلی نمیشود آنها را «قدیمی» و «دِمده» بنامیم؛ چون هر کهنهای، قدیمی نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.