|

گفت‌وگوی لیلی گلستان با پویا آریان‌پور

مدام در حال شگفت‌زدگی هستیم

پویا آریان‌پور را سالیانی است که می‌شناسم. کارهایش را دوست داشته‌ام و دنبال کرده‌ام. تا رسیدیم به این نمایشگاه. همیشه با برنامه و با فکر کار می‌کند. باری به هر جهت نبوده و نیست. از اصول و قواعدی پیروی می‌کند و خلاصه کلام اینکه «هدف» دارد. این نمایشگاه را دوست داشتم. پس برآن شدم که با او گفت‌وگویی کنم در جهت گرفتن پاسخ به پرسش‌هایی که برایم مطرح شده بود و این کار انجام شد که همین است: ‌‌‌‌‌‌‌ ‌ ایده این نمایشگاه چگونه به ذهن‌تان رسید؟ آیا جرقه‌ای بود که بر آن دمیدید و تبدیل به آتش شد یا به دلیل دیده‌ها و خوانده‌هایتان آرام‌آرام به این ایده رسیدید؟ بیشتر سیر تدریجی تجارب بود. نوسانات زندگی، تغییرات ناگهانی فردی و اجتماعی، عدم اعتبار خاستگاه‌ها، همه و همه مرا به سوی موقت‌بودن یا «رویای موقت» سوق داد. ‌دایره‌واربودن کادر کارهایتان کار تازه و پرخطری بود. چطور شد که به دایره رو آوردید؟ ناقص‌بودن، ناکامل‌بودن و عدم ثبات محور ایده‌ام شده بود و قالب دایره بهترین گزینه برای بی‌پایانی و عدم استقرار فرم. از سویی فرم ناخواسته در مسیری بی‌پایان به حرکت درمی‌آید و در معادلات مجاور ناخواسته به اشکال و فعل‌های گوناگونی بدل می‌شود و از سوی دیگر فرم دایره برای من اشاره‌ای دارد به خود هستی. ‌ ابهامی در کارها حس می‌شود. درختی که هست. و بعد درختی که دیگر شکل درخت را ندارد اما می‌دانیم که درخت است یا روزی روزگاری درخت بوده. درختی که دستی آن را از روی آگاهی از شکل انداخته، دست شما یا دست روزگار. اما هنوز درخت مانده، یعنی در واقع پرهیبت از درخت دارد. پس کدام درخت‌تر‌اند. حقیقت کدام‌شان راست‌تر است. این ابهام، این مه‌آلودگی، از کجا در کارهای شما آمدند؟ فکرتان چه بود؟ اضطراب و عدم اطمینان در فهم واقعیت، کدام درست است، کدام راست است، اولین کدام بود، قصه از کجا آغاز شد و من به کدام تعلق دارم... قصه از سال‌های دورتر آغاز شد. اولین‌بار در نقاشی‌های سه‌لتی سال‌های ۱۳۷۳ نمایان شد که انگار طی گم‌گشتگی مفهوم اصلی، سه‌تصویر از آن حادثه را به تصویر می‌کشیدم و کشف حقیقت را به مخاطب می‌سپردم. این‌بار امر عینی چون منظره‌ای از درخت‌های بادگرفته را در لت وسط گذاشته‌ام و در لت‌های کناری آنها را با قطرات رنگ مخدوش کرده‌ام. به نوعی می‌خواهم مانع از فهم درست حقیقت شوم و امکان فهم پدیده را در همان‌جا قطع کنم. ‌ می‌رسیم به خطوط هندسی و معمارگونه‌تان که خیلی دوست‌شان داشتم. معماری‌هایی که بسیار ظریف در میانه ابر و مه ابهام، با دقت کشیده شده‌اند و بعد قطره‌ها یا به قول شیرازی‌ها «پشنگه»‌هایی از رنگ که بر سطح فروریخته‌اند که فضا را فراواقعی‌تر کرده‌اند؛ فضایی فراواقعی و در نهایت شگفتی، ملموس و آشنا. عین زندگی: مدام در حال شگفت‌زدگی هستیم و در عین حال خود این شگفت‌زدگی ملموس است و عجین با ما و آشنا. اگر درست ندیده‌ام، بگویید. در اول معماری به شکلی غیرارادی وارد کارم شد. کم‌کم طرح ریاضی و فضا برایم اهمیت پیدا کرد. ریاضی نامعلوم، ورزشگاه ناتمام؛ نامعلومی پلی که هرگز پایان نخواهد داشت. همه ترسیمی است از خیال مجهول و ناقص امروزم. ‌ در مورد خیال و از سر ناچاری! پناه‌بردن به خیال گفته‌اید. تخیل همیشه راه گریز بوده. این خیال‌ها از کجا و از چه زمانی شروع شدند؟ خیال همواره تسکین‌دهنده بوده، پناهی برای امنیت فرضی انسان، از دست بلایا یا گریز از بی‌عدالتی ِ روزگار. به هر صورت به نظر می‌آید که تنها جایی است که حق با توست، در آنجا در امانی. ‌ چه شد به فکر آینه‌کاری افتادید؟ با چه هدفی؟ در آینه‌کاری قصه‌ای عارفانه حفظ شده است که تو یعنی بیننده، نمی‌توانی خود را در آن به جزییات ببینی و شکست آینه‌ها و تکثیر آن به شکل هستی مانع از دیدن تو می‌شود، هستی منیت تو را می‌شکند و ردی از تو فقط در انعکاس هزاران آینه پدیدار خواهد بود. قصه‌ای بسیار زیبا که همسویی معنایی ِ مشخص را با نقاشی‌هایم ایجاد می‌کرد که در هر دو روش تجسمی می‌توانستم مانع از فهم درست امر معین شوم و کلا امر معین را فقط چون فرضیه‌ای طرح کنم. ‌در مورد گروهی که برایتان کار کردند و از سختی‌ها و خوشی‌های این کار گروهی بگویید. از کجا پیدایشان کردید و چگونه خواست‌تان را به آنها تفهیم کردید.!؟! یافتن آینه‌کاران باتجربه و چیره‌دست به همت همفکری دوستان هنرمند و کمک دستیاران عزیزم مهیا شد. به هر سویی سر زدیم تا به تجربه و گفت‌وشنودهای کش‌دار توانستیم تیمی را هماهنگ کنیم. به هر صورت کار تیمی آغاز شد، اما پیکار با نگاه سنتی هم در راه بود. عادت به روش معمول و بازی‌های ریاضی مرسوم در هنرهای سنتی در ابتدا مانع از فهم موضوع می‌شد. می‌خواستم که تجربیات ارزشمند و توان دستی آنها در خدمت «بدن دریده‌شده» باشد. مسلم بود که راه بسیاری در تفاهم باقی می‌ماند. کار از نیمه‌های راه که گذشت، همه‌چیز به یکباره آسان شد و تند‌تر از من دویدند. ‌‌
---
نمایشگاه خوبی بود که تا مدت‌ها در یاد می‌ماند که کار هنر تاثیر‌گذار همین است. ماندن در حافظه و در خاطره. اما اینجا روی سخنم با هنردوستان آسان‌گیر و کلیشه‌ای است که هر وقت هرکس تنه درخت می‌کشد فورا می‌گویند از سپهری تقلید کرده یا اگر از آینه و آینه‌کاری استفاده می‌کند، می‌گویند از منیر فرمانفرمایان تقلید کرده و اگر کسی گوشت سلاخ‌شده بکشد، می‌گویند این‌که فرانسیس بیکن است یا اگر خدای‌ناکرده خط آشنایی از دوران رنسانس در کار آید، مقلد آغداشلو می‌شوی. حساب بهرام دبیری عزیز هم که با کرام‌الکاتبین است! در اینجا باید گفت که نه تنه درخت ملک طلق سپهری است و نه آینه‌کاری مختص خانم فرمانفرمایان و نه گوشت سلاخی ارث پدری بیکن و باقی چیزها... . تو را به خدا بیایید هنر را جدی بگیریم و سعی کنیم از سر سیری و سهل‌انگارانه قضاوت نکنیم. همین. ( نمایشگاه آرزوهای موقت در خیال موقت که از دوم خرداد در گالری بوم آغاز شده تا 13 تیرماه در این گالری به نشانی تهران خیابان ولیعصر، بالاتر از تقاطع نیایش، خیابان ارمغان غربی، پلاک 11 ادامه دارد.)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.