هزینه و فایده حضور ایران در جامجهانی
مجید تفرشی . پژوهشگر
راهیابی تیمملی فوتبال ایران به جامجهانی همواره رویدادی مهم و توفیقی غیرقابل انکار برای کشور ما به شمار میرود. زمینهها، روند و تبعات این راهیابی، از ابعاد مختلفی مورد نقد و بررسی قرار گرفته شده، ولی به نظر میرسد در بسیاری از این ارزیابیها، احساسات و عواطف مانع یک بررسی منصفانه و ضمنا بیرحمانه در این موضوع عمیقا ملی جنبههای مثبت و منفی آن شده است. هواداران جدی حضور ایران در جامجهانی اینگونه استدلال میکنند: 1 حضور کاروان تیمملی ایران در مرحله نهایی جامجهانی فوتبال، قطعا، دستکم برای مدتی، شرایط و امکان شناسایی، ظهور و پرورش استعدادهای بالقوه و جوان فوتبال و حتی دیگر رشتههای ورزشی و جذب آنان به بازار پر از سود و افتخار و اعتبار ورزش در سطح جهان را فراهم و نسلی را در این مسیر دارای انگیزه و شوق خواهد کرد. 2 مشارکت ایران در این مهمترین نمایش ورزش حرفهای در جهان، افتخاری مهم و غیرقابل انکار است؛ دستاوردی که ایران را در کنار بهترین و بزرگترین قدرتهای فوتبال جهان قرار داده و کشور ما را برای مدتی بهدلیلی مثبت به تیتر اول رسانههای جهان و دستکم برای مدتی به یکی از کانونهای توجه جهانیان در
بزرگترین ضیافت ورزش حرفهای جهان تبدیل میکند. 3 حضور ایران در جامجهانی، دستکم برای مدتی، میتواند به مسوولان کلان ورزش، متصدیان اداره سازمان فوتبال و ورزشکاران کشور ما مجال درسگرفتن، کسب تجربه و تمرین رفتار حرفهای در مسیر راهیابی به جامجهانی، در طول آن و حتی احیانا از طریق کالبدشکافی و بازنگری در عملکرد خود را دهد. با این همه، مخالفان حضور تیمملی ایران در جامجهانی معتقدند بدون برتریدادن به احساسات و عواطف، شاید حضور در جامجهانی چندان هم از همه جهات برای ایران مفید نباشد. دلایل آنان برای این نظر اجمالا بر این اساس استوار است: 1. حضور ایران در جامجهانی اگر با شکست توام شود که اغلب چنین بوده، تا مدتها موجب سرخوردگی و قهر فوتبالدوستان و مردمان عادی با بخش حرفهای این ورزش در ایران خواهد بود. کارنامه واکنشهای عمومی ناشی از شش شکست، دو تساوی و یک پیروزی ایران در سه جامجهانی تا حد زیادی گواه چنین عارضهای است. 2. توفیق ایران در مسیر حضور در مرحله نهایی جامجهانی خواهناخواه این سیگنال غلط را به مسوولان ورزش ایران میدهد که روش و منش و سیاست آنان در اداره سازمان فوتبال کشور درست بوده و به موفقیت
دست یافته است. حال آنکه همه میدانیم که ایران تا چه حد از نظر زیرساخت، سیاستگذاری و اداره، عقب مانده و از جریان جدی و مدرن فوتبال جهان فاصله دارد. 3. راهیابی به جامجهانی روندی بسیار پرهزینه و پردردسر است و انجام آن به معنای صرفنظر از سالها و چندین پروژه زیربنایی و اساسی در سطوح پایه و غیرحرفهای فوتبال بوده و در نتیجه با حفظ یک تیم 23نفره برای حضور در مرحله نهایی جامجهانی، عملا تربیت استعدادهای آینده و توجه به بازسازی و تکمیل زیرساختهای فوتبال کشور ما نادیده گرفته خواهد شد. اگر بخواهم صادقانه قضاوت کنم، بهعنوان کسی که بیش از چهاردهه مرتب و بیوقفه پیگیر فوتبال حرفهای در ایران و جهان بوده و هستم، باید بگویم دل در گرو استدلالهای دستهاول دارم ولی عقلم بیشتر با دستهدوم همراهی میکند. بیش از دودهه است که در ایران و دیگر کشورها، چه در مراکز باشگاهها و چه در ورزشگاههای خصوصی و ملی کشورها حاضر بودهام. همین جمعه گذشته (30 می 2014) در ورزشگاه ومبلی جدید در شمال غرب لندن شاهد آخرین دیدار تدارکاتی تیمملی انگلیس قبل از عزیمت به جامجهانی در برابر پرو بودم. واقعیت این است که در طول دوساعتی که در ورزشگاه
بودم، مرتب در حال مقایسه چهلوچندسال تجربیات خود از اوان کودکی تاکنون، از حضور در ورزشگاههای مختلف ایران و جهان و وضع موجود مدیریت فوتبال جهان و اوضاع کنونی این ورزش در ایران بودم. راستش در اینجا قصد تعریف و تشریح وضع برگزاری و مدیریت آن مسابقه را ندارم. چراکه میترسم به تعریف از بیگانه و سیاهنمایی وضع کشور متهم شوم. ولی چند نکته کوتاه را بهطور سردستی ذکر میکنم. سالهاست که در داخل و خارج از ایران بهطور آشکار و نهان مورد ملامت و شماتت دوستانی بودهام که با حیرت منتقد اصرار من به دیدن مسابقات فوتبال در ورزشگاهها بهخصوص در ایران هستند. حال آنکه به نظر من، عدم حضور در این مسابقات یعنی بهدوربودن از بخش مهمی از نبض جامعه و روند موجود در طبقات زیرین جامعه در هر کشوری و با وجود علاقه شخصی به فوتبال، حاضر نیستم این مجال جدی را به بهانه عدم تطابق فرهنگی از دست بدهم. باید اعتراف کرد که سازمان و دستگاه سیاستگذاری و اجرایی فوتبال ایران در حال حاضر اسیر سوءسیاست، ناکارآمدی، فساد پشتپرده و بیتوجهی به نظرات کارشناسی جدی و دانش و تجربیات جهانی است. ورزشگاه بزرگ آزادی زمانی که در سال 1351 تاسیس شد، نماد نوگرایی
و مدیریت ورزشی در ایران بود. با کمال تاسف این بزرگترین مرکز ورزشی ایران، دستکم در زمان برگزاری مسابقات رسمی فوتبال، نشانگر سوءمدیریت و ناکارآمدی است. باید تاکید کنم که من از زمان افتتاح این ورزشگاه و بازی پرسپولیس و کروزیروی برزیل مشتری دایمی ورزشگاه آزادی بوده و هستم. الان در کجای دنیا علاقهمندان به فوتبال از شب قبل باید پشت در ورزشگاه بخوابند و در آخر نیز بلیت خود را از بازار سیاه تهیه کنند؟ خود من در آخرین حضورم در آزادی با دوستانم گرانترین بلیت ممکن را خریداری کردیم، ولی به دلیل ممانعت مسوولان انتظامی بازی را در طبقه دوم و جایگاه ارزانترین بلیت ممکن دیدیم. در هیچجای فوتبال جهان امروزه این بیعدالتی و کمفروشی آشکار وجود ندارد. یکی از دوستان همراه ما معلولیت جدی دارد و مجبور شد بههمراه ما یک دورکامل را در ورزشگاه طی کند تا به محل نشستنش برسد. ولی پس از ناامیدی از نشستن در جایی که پولش را هم پرداخته بود، نهایتا با دشواری و رنج مجدد به طبقه دوم رفت و موفق شد در طبقه دوم نیمی از بازی را تماشا کند. امروزه هیچ ورزشگاهی در جهان وجود ندارد که امکانات رفاهی و تسهیلاتی برای معلولان نداشته باشد. درواقع
نداشتن این ویژگی بهمعنای نداشتن استاندارد لازم و کافی برای انجام مسابقات است. نداشتن صندلی در همه ورزشگاه و نبود شماره صندلی بهمعنای رسمیتبخشیدن به هرجومرج و بازگذاردن دست بازار سیاه توسط مجریان برگزاری مسابقات است و نتیجه آن همین وضع اسفناک بیقانونی خواهد بود که امروز در ورزشگاههای ایران حاکم است. برخورد مسوولان در سطوح مختلف با مردم از ابتدای اعلام زمان مسابقات تا پایان برگزاری آن، در عمل رفتن به ورزشگاه و دیدن مسابقات را از یک تفریح و اوقاتفراغت سالم و خانوادگی به یک روند پرعذاب توهینآمیز و دشوار تبدیل کرده است. نتیجه این روند ورزشگاههای ایران را به جولانگاه جوانان 15 تا 30 سالهای تبدیل کرده که نه لزوما برای دیدن مسابقه که برای بیرونریختن عقدههای فرهنگی و اجتماعی خود در فضایی باز به ورزشگاه میآیند و توجهی هم به حضور افراد میانسال، مسن و کودکان در این محیط ظاهرا فرهنگی و خانوادگی ندارند. حال آنکه در دوران کودکی ما، همه گروههای سنی از کودکان سه، چهارساله تا افراد مسن 80،70ساله در ورزشگاهها حضور داشتند؛ امری که اکنون نیز در همه دنیا جاری و عادی است. یکی از تفریحات مدام من سرزدن به موزههای
تیمهای مختلف باشگاهی و ملی جهان در کشورهای مختلف است. برای نمونه چندسال قبل بههمراه دوست نازنینی، با دیدن موزه گالاتاسرای و مجموعه اسناد، تصاویر، فیلمها، جامها و دیگر موارد موزهای و آرشیوی آن در قلب استانبول با خودم فکر کردم که چرا فوتبال ملی و باشگاهی ایران با این همه محبوبیت، قدمت و هوادار قادر به ساخت و گشایش یک موزه ساده باشگاهی برای معرفی خود به هوادارانش به خصوص نسل جوان فوتبالدوست نبوده است؟ بیتعارف و صریح بگویم، سکوها، جایگاهها، تابلوهای راهنما اعلام برنامه، تابلوهای تبلیغاتی، رفتار ماموران و مسوولان، بلیت فروشی، بازرسی افراد، پارکینگها، دستشوییها، فروش اغذیه، رفتار و برخورد تماشاگران، رفتار ورزشکاران، برخورد مدیران و مسوولان تیمهای ما هیچ کدام در قالب و استانداردهای جهانی و حتی منطقهای و حتی به آنها نزدیک هم نیستند. در کجای دنیا بیش از 90درصد از باشگاههای اصلی کشور دولتی یا نیمه دولتی هستند؟ مدیران ورزشی ما در خوشبینانهترین حالت ممکن افرادی جویای نام، جاهطلب و به دور از دانش و منش و تجربه کافی اداره یک موسسه یا سازمان ورزشی یا حتی بنگاه بزرگ اداری و اقتصادی هستند. در هیچ جای دنیا
مثل ایران، مدیرانعامل باشگاهها اینقدر هرروز در رسانهها جولان نمیدهند. بیش از 90 درصد فوتبالدوستان جهان نام مدیر عامل باشگاه محبوب خود را نمیدانند. در هیچجای جهان یک فوتبالیست حرفهای هر وقت عشقش کشید نمیتواند با رسانهها گفتوگو کند و برای این کار حتما باید مدیریت باشگاه و مسوولان رسانهای تیمش به او مجوز بدهند. واقعا در این شرایط چرا ما باید توقع داشته باشیم که حتما با این وضع اسفناک و به دور از استانداردهای حداقلی جهانی، یکی از تیمهای حاضر در جامجهانی باشیم؟ نیازی به تاکید مجدد نیست که قلب من بهطور کامل با بچههای دوست داشتنی و نازنین ایران زمین است و آرزومند پیروزی تیمملی خودمان در همه مسابقات هستم، ولی منطق حکم میکند که بهجای اصرار برای حضور در جامجهانی یاد بگیریم که خود را به حداقلهای استانداردهای این بزرگترین معجون ترکیبی ورزش، تفریح، صنعت، هنر و بازار موجود در جهان برسانیم. البته شاید راهحل معقول تلاش برای تداوم حضور و توفیق در جامجهانی در کنار جدی گرفتن و پذیرش مشکلات، نقاط ضعف و عقبماندگیها و تلاش برای رفع و بهبود آنها باشد. باید یادمان باشد که بهقول بیل شنکلی مربی نامدار
فقید لیورپول: فوتبال بهمراتب امری مهمتر از مرگ و زندگی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.