|

درک ضرورت اتحاد فلسطینی در روند تشکیل دولت

اردشیر زارعی‌قنواتی

با مراسم تحلیف دولت وحدت ملی «رامی حمدالله» در روز دوشنبه دوم ژوئن یک دوره طولانی کشمکش و اختلاف بین سازمان آزادیبخش فلسطین و جنبش حماس فروکش کرده و به دوگانگی حاکمیت در کرانه‌باختری و نوارغزه پایان داده شد. این توافق اصولی در شرایطی به دست آمده است که هنوز دامنه بحث‌های مربوط به شناسایی دولت اسراییلی ادامه دارد و بعضی از رهبران حماس همچنان بر مواضع قبلی خود پافشاری می‌کنند. اما این تداخل تئوریک در شرایط کنونی مانع از توافق اصولی بین دو جناح موجود فلسطینی نشده است و اینکه «محمود عباس» رییس تشکیلات خودگردان به صراحت بر موضوع به رسمیت‌شناختن دولت اسراییل و تعهد به توافقات قبلی تاکید می‌کند، نشان‌دهنده این واقعیت است که حداقل حماس در این مقطع پذیرفته که مواضع تشکیلات خودگردان به‌عنوان یک سند ملی مبنای کار دولت جدید قرار گیرد. هرچند ورود حماس به روند آشتی ملی و تشکیل دولت جدید با اعتراض شدید کابینه تندرو «بنیامین نتانیاهو» مواجه شده و به نظر می‌رسد عادی‌شدن روابط بین این دو جناح فشار بر افراطیون حاکم در تل‌آویو را تشدید کرده است، ولی روند کنونی یک الزام اجتناب‌ناپذیر بوده است که ناشی از تحولات جدید در عرصه ملی، منطقه و بین‌المللی تلقی می‌شود. از یک‌طرف بیش از هفت‌سال دوپارگی در موقعیت فلسطینی بیشترین آسیب را به وحدت ملی و حرکت در مسیر تشکیل یک دولت فراگیر جهت حضور در عرصه بین‌المللی و تثبیت حق حاکمیت ملی فلسطینی زده است و از طرف دیگر با افول قدرت اسلامگرایان نزدیک به «اخوان‌المسلمین» در مصر و دیگر کشورهای عربی بعد از تحولات موسوم به بهارعربی انزوای بیشتر حماس را موجب شده بود. انزوای حماس به‌خصوص در محور موسوم به مقاومت نیز بعد از جانبداری این گروه از شورشیان سوری که با خشم دولت ایران روبه‌رو گردید برای حماس موقعیت «از آنجا رانده و از اینجا مانده» را موجب شد که حاکمیت حماس بر نوارغزه را بسیار مشکل و نارضایتی افکارعمومی را نسبت به آنان افزایش داده بود. تحولات یک‌سال گذشته در مصر که با سرنگونی رژیم اسلامگرای «محمد مرسی» با کمک ارتش این کشور رقم خورد، با توجه به نزدیکی حماس با دولت مرسی و تبعات مجازات آن توسط دولت جدید وابسته به نظامیان، آخرین و سخت‌ترین ضربه‌ای بود که به گروه حماس وارد شد. فشار نظامیان مصری و مواضع رادیکال ژنرال «عبدالفتاح السیسی» که هم‌اینک به مقام ریاست‌جمهوری این کشور هم رسیده است، تقریبا تمام کارت‌های در دست حماس را برای ادامه حاکمیت در نوارغزه سوزاند و این گروه ناگزیر به پذیرش مصالحه ملی با محمود عباس شد. حمایت تمام کشورهای عربی و مسلمان منطقه و به‌خصوص ایران از تشکیل دولت وحدت ملی فلسطینی جای هرگونه تشکیک و مخالفت با این روند را حداقل در کوتاه‌مدت بسته است. به نظر می‌رسد همه بازیگران حامی فلسطینی‌ها ضمن استفاده از تجارب تاریخی خود در شناخت «پاشنه‌آشیل» رژیم راستگرای تل‌آویو که قبل از هرچیز بر محور اختلافات درونی بین فتح و حماس و همچنین عدم توافق قدرت‌های منطقه خاورمیانه جهت تشکیل یک دولت فراگیر ملی در بین فلسطینیان استوار بوده است، در شرایط جدید موجب پذیرش اجماع‌نظر فعلی و همچنین به‌دست‌گرفتن ابتکار عمل از سوی حامیان فلسطین شده است. البته نباید این نکته مهم را نیز از نظر دور داشت و اقدامات یک‌ساله اخیر دولت محمود عباس برای مراجعه به مجمع‌عمومی سازمان‌ملل‌متحد جهت به رسمیت‌شناختن کشور مستقل فلسطین و همچنین تلاش جهت ورود به مجامع و کنوانسیون‌های بین‌المللی که با موفقیت روند حقوقی خود را طی می‌کند را هم نادیده گرفت که گام‌به‌گام فلسطینیان را به رویای تاریخی خود نزدیک کرده است. یک کنش موفق سیاسی به خصوص در وضعیت معضل پیچیده تشکیل کشور فلسطین به مجموعه عواملی بستگی دارد که در عرصه ملی، منطقه و بین‌المللی باید در یک انطباق اصولی و عملی با هدف نهایی قرار گیرد که در این مورد خاص با چیدن قطعات پازل کنونی، تقریبا این وضعیت در بهترین شرایط خود رقم خورده است. در عرصه داخلی بعد از هفت‌سال اختلافات اساسی بین دو جناح عمده فلسطینی هم‌اینک هر دو رقیب بیش از هر زمان دیگری ضرورت وحدت درونی را درک کرده و با همه اختلافات موجود بر سر حداقل‌های اتحاد برای تشکیل یک دولت وحدت ملی و شش‌ماه بعد برگزاری انتخابات پارلمانی به توافق رسیده‌اند. این توافق حول تشکیل یک دولت تکنوکرات هرچند یک‌شبه نمی‌تواند تمام موضوعات مربوط به فلسطین و نگاه متفاوت دو جناح را پایان دهد، اما در وضعیت حکمرانی یک دولت مستقل و میانه که حداقل‌های شروط جامعه بین‌المللی را تضمین کند، قادر است وضعیت بن‌بست کنونی در حوزه داخلی فلسطینی‌ها را در عرصه جهانی تا حدودی بهبود بخشیده و سمپاتی بسیاری از قدرت‌های جهانی را به همراه داشته باشد. به یقین اگر این دولت بتواند در طی ماه‌های آینده بدون مشکل خاصی در عرصه داخلی بر اساس مصوبات اعلان‌شده تشکیلات خودگردان فلسطینی اعمال حاکمیت کند، به‌تدریج انزوای کنونی این کشور در حال تاسیس کاهش یافته و صدای واحد فلسطینی در موقعیت رعایت پرنسیب‌های بین‌المللی بلندتر از گذشته به گوش خواهد رسید. درخواست چندباره نتانیاهو از جامعه جهانی برای محکوم‌کردن حضور حماس در تشکیل دولت جدید که توسط تمام قدرت‌های جهانی نادیده گرفته شد، اولین بازخورد مثبت بین‌المللی نسبت به روند جدید بوده است. درخواست «جان کری» وزیر امورخارجه آمریکا به‌عنوان متحد شماره‌یک اسراییل در گفت‌وگو با محمود عباس مبنی بر اینکه دولت جدید باید با پرهیز از خشونت، رعایت توافقات قبلی و شناسایی اسراییل حرکت کند، این نکته را اثبات می‌کند که برخلاف درخواست نتانیاهو حتی واشنگتن نیز در گام اول به صورت تلویحی از اقدام فلسطینی‌ها حمایت یا حداقل عدم مخالفت خود را ابراز کرده است. هنوز برای پیش‌بینی آینده این دولت وحدت ملی بسیار زود است اما گام‌های اولیه حاکی از موفقیت آن در عرصه ملی، منطقه و بین‌المللی بوده که در صورت ادامه موفق آن می‌تواند کلید دروازه ورود رسمی فلسطین به جامعه بین‌المللی و برخورداری این ملت تحت ستم از مواهب حقوق مربوط به حاکمیت ملی و خروج از بن‌بست مذاکرات شکست‌خورده «صلح خاورمیانه» به حساب آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.