احتیاط در بهکارگیری کبریت!
کریم ارغندهپور
مهمترین آسیب داوری، شتاب است. عدمشتابزدگی فقط برای قضات حرفهای یک اصل نیست برای تکتک ما هم در زندگیهای شخصی مصداق دارد با این تفاوت که حکم قاضی در نتیجه یک پروسه پر تشریفات اعلام میشود ولی ما در زندگی عادت داریم بدون آنکه اطلاعاتمان را تکمیل کنیم و سخن دو یا چند سوی مختلف را بشنویم، و حتی بدون آنکه برای این کار فراخوانده شده باشیم حکم دهیم. طبعا به نسبتی که این حکم از عمق لازم تهی باشد فاصله ما نیز از عدالت و اخلاق بیشتر خواهد بود. نگویید قضاوتهای ذهنی ما با کار قاضی حرفهای زمین تا آسمان فرق دارد. البته قضاوتهای ما فرق دارد ولی شباهتهایش هم کم نیست. در ذهنمان افراد یا پدیدهها را در جایگاه متهم مینشانیم و حکم میدهیم. این حکم ما تالی هم دارد. مثلا اگر درباره شخصیت دوستی حکم منفی دهیم و نظرمان را در این باره با دیگران در میان بگذاریم احتمال طردشدن او توسط خود و دیگران را افزایش دادهایم و همین مجازات است. کیفر که لزوما زندان نیست. گاهی هم شلاق بدبینی است. گاهی دست رد است. گاهی تخریب شخصیت است. نکته این یادداشت هم دقیقا همین است: اینکه بیپروایی در کار داوری میتواند به خطایی جبرانناپذیر در
ایجاد اختلال در حقوق دیگران منجر شود. فکر نکنید این قضاوتها در نقطه دوری از رفتار روزانه هر یک از ما ایستاده است. همه ما در امور روزمره خود، در داخل خانواده، محل کار، محل زندگی، فضای مجازی، امور سیاسی یا اقتصادی، در همه جا، روزانه دهها قضاوت میکنیم. این قضاوتها به قدری عادی و همه گیر است که اصولا به اهمیت آنها کمتر وقوفی داریم ولی اثر آنها قطعی است. چه در شکلدهی شخصیت خودمان و چه در شکلدهی به روابطمان با دیگران، و چه در شکلگیری فضای جامعه و فرهنگ اجتماعی و تصویری که از ما نزد دیگران میسازد. انتظار از دیگران همیشه نزد همه ما مهمتر از انتظار از خودمان جلوه میکند ولی واقعیت برعکس است. در چنین مسیری «حق» افراد -چه ما موافق آن باشیم یا نه- محترم است. در درجه بعد ما به محدودیتهایی که رعایت حقوق دیگران برایمان ایجاد میکند احترام میگذاریم. اینها آزادیهای فردی و اجتماعی ما را آشکارا مختل میکند ولی برای یک جامعه سالم و بهسامانتر لازم است. اولین لازمه این احترام، احتیاط در قضاوت درباره دیگران است. دقیقا همان احتیاطی که از یک قاضی حرفهای انتظار میرود. تمام حرف همین است. همین که «احتیاط» در این
باره باید یک فضیلت شمرده شود. همانطور که بهکارگیری یک کبریت باید با کمال احتیاط باشد، با آتش داوریها نیز درباره دیگران، جامعه، دولت و یا کشورهای دیگر -اصولا همهچیز- باید بسیار با احتیاط برخورد کرد. در این صورت اشتباهات کمتر، ارتباطات بهتر، و تصویر حقیقی و مجازی جامعه بر هم منطبقتر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.