|

درباره کتاب «فرودگاه، لطفا» نوشته پیام ابراهیمی

خلاق و نوظهور

قطب‌الدین صادقی

پیام ابراهیمی با کتاب کمینه‌گرا (مینی‌مالیستی) «فرودگاه، لطفا» از همان ابتدا در پیشگفتار غیرمنتظره و کوتاهش تکلیف خواننده را در صفحات بعد روشن می‌کند و آشکارا طنز گزنده خود را به نمایش می‌گذارد. او با ادعای خودخواسته‌ دو گناه نابخشودنی، «جوان» و «گمنام» بودن، قلم برمی‌دارد تا شش‌قصه نامی سیندر‌لا، بزبرقندی، پطروس فداکار، دختر کبریت‌فروش، پینوکیو و غول‌چراغ جادو را کوتاه و کوبنده بازآفرینی کند. در این آفرینش دوباره و مبتکرانه، او چهارکار اساسی انجام می‌دهد که هرچهارتای آنها در نوع خود اگر نگوییم بی‌نظیر، کم‌نظیرند و پیش‌تر از او تاجایی که نگارنده این سطور خبر دارد، بر قلم کسی نرفته است. ابتکار اول او خلاصه و فشرده کردن همه آن قصه‌ها با ساختاری موجز اما محکم و منسجم است به‌گونه‌ای که باوجود حذف شرح و بسط‌های متداول و توصیف‌های پیشین سنتی، اینک روایت او در عین تازگی از هر نظر کامل و قانع‌کننده است و خواننده گنگی خاصی در بیان موضوع یا ابهامی هرچند کوچک در انتقال مفهوم نمی‌بیند. برای نمونه (پینوکیو یک) در سه‌سطرونیم، (بزبزقندی) در هفت‌خط و (پطروس فداکار پنج) تنها در چهارخط روایت شده‌اند. دومین ویژگی کتاب آن است که لحن نویسنده در روایت قصه‌ها دیگر به شیوه مرسوم گذشته ملودراماتیک و احساسی نیست بلکه طنزی گزنده جانشین آن شده است؛ طنزی امروزی، اجتماعی و ملموس که در عین طراوت با خواننده امروز هیچ فاصله زمانی و مکانی ندارد و برآمده از حساسیت‌ها، شرایط و ذوق فکری دوران معاصر است. تا جایی که می‌توان ادعا کرد که این رویکرد عقلانی حتی از سایر ابعاد دیگر کتاب مبتکرانه‌تر است، زیرا تاثیر قصه‌ها را از هر نظر نو و غافلگیرانه‌ می‌کند. نوآوری دیگری که در کتاب «فرودگاه، لطفا» وجود دارد و به آن از هر نظر جلوه‌ای ویژه می‌بخشد، تکرار قصه‌ها در برداشت‌های گوناگون است: ‌سیندر‌لا 9بار، دختر کبریت‌فروش هشت‌، پطروس فداکار هشت‌، بزبز قندی 9، و غول‌چراغ جادو چهاربار و هربار با یک جانمایه و نتیجه‌گیری تازه بازنویسی شده‌اند و طرفه آنکه با هر روایت تازه، نویسنده سر آن دارد تا تضادها، مسایل، مشکلات و در یک کلمه «بحران» دوره ما را به نمایش بگذارد. برای نمونه در «بزبزقندی یک» شنگول و منگول به روی مرد ناشناسی که در غیاب مادر می‌خواهد وارد خانه شود با مسلسل شلیک می‌کنند و ندانسته پدر یکپای خود را به قتل می‌رسانند! در برداشت دوم، القاعده منزل آنها را در غیاب مادر منفجر می‌کند. در برداشت سوم، مادر قاچاقچی موادمخدری است که در شکم گرگ متجاوز بسته‌های هرویین جاسازی می‌کند تا از مرز عبور دهد. در برداشت چهارم، بچه‌های رهاشده و گرسنه در غیاب مادری که هرگز به منزل بازنمی‌گردد، با سفارش پیتزا خود را سیر می‌کنند. در برداشت پنجم، بچه‌هایی که در نبوده مادر از شدت بی‌حوصلگی به جنگل رفته‌اند تا بازی ‌کنند، در بازگشت می‌بینند خانه‌شان تبدیل به اتوبان شده است و... تنوع شکل و معنای روایت‌های متعدد پنج قصه دیگر حتی از برداشت‌های گوناگون (بزبزقندی) هم متنوع‌تر، جذاب‌تر و به‌روزتر است! نکته چهارم این است که منشور ذهنی ابراهیمی در بازآفرینی این شش قصه کودکانه، که اینک رنگ‌وبوی کاملا بزرگانه‌ای یافته‌اند، بی‌گمان ناشی از یک من خلاق ادبی است از مادر که اینجا آن را «چپه‌کردن» می‌نامیم؛ روشی که در تاریخ ادبیات عموما زیرعنوان «نقیضه» از آن نام می‌برند. ژانر یا گونه نقیضه‌نویسی، که ارایه معنای طنزآمیز، استهزاآمیز یا خنده‌دار از یک سرگذشت حماسی، تراژیک، رمانتیک و کاملا موضوعی جدی و... است، پیش از هر چیز گشاینده راهی تازه برای ارتباطی انتقادی و عقلانی با مخاطبانی متفاوت، در دوره‌ای دیگر به حساب می‌آید. در اینجا نیز ماحصل هر سه ابتکاری که نویسنده در نگارش «فرودگاه، لطفا» به خرج داده ناظر به این معناست که او آگاه است همه موضوع‌ها را «چپه» می‌کند و منتقدانه ذهن ما را به نرمش و بازی می‌گیرد تا هم مصادیق و معانی امروزی این موضوع‌ها را نشان دهد و هم واقعیت‌ رخدادهای معاصر را به شکلی کاملا «نسبی» به نمایش بگذارد. معرفی جنبه‌های معاصر و کشف ابعاد و امکانات پویای این دسته موضوع‌ها، آن هم با این بیان موجز در عصری چنین پرشتاب و کم‌حوصله، خود ابتکار دیگری است که ارزش ادبی- هنری کتاب را دوچندان می‌کند. تردید ندارم ذوق و استعداد نهفته در هر روایت این اثر، به جامعه کتابخوان ما بشارت آمدن نویسنده‌ای جوان ولی خلاق و خوشفکر می‌دهد که دست‌کم در همین گونه ادبی نوظهور، می‌تواند منشأ آثار جدی و بسیار ارزشمندی در آینده باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.