|

حرم امام(ره) ۲۵‌سال بعد از ۱۴ خرداد ۶۸

مرقدی در جنوب شهر

سعید برآبادی

یک نگاه ساده هم نشان می‌دهد که وضع حسابی فرق کرده؛ تعداد سربازهای سفیدپوش راهنمایی رانندگی زیاد شده، رفتگران حالا رسیده‌اند کنار اتوبان و دارند باقی‌مانده آشغال‌ها را جمع می‌کنند. خطی‌های مترو به مسوولان رفتگرها آدرس جاهایی را می‌دهند که نظافت می‌طلبد. حاشیه حرم امام تمیزتر از همیشه می‌شود و در ذهن این مصرع را یادآوری می‌کند: «ای خدا این وصل را هجران مکن». هجران اما سال 68 اتفاق افتاد؛ انتظاری که بنیانگذار انقلاب از نیمه‌خرداد می‌کشید به وصل انجامید و حالا به یادبودش بنایی در آن‌سوی اتوبان خودنمایی می‌کند با چهار مناره رفته به آسمان و گنبدی که تا همین چند‌وقت پیش زردرنگ بود و حالا گویی نقره‌ای است. پیش از سفر به جنوب تهران، نتایج جست‌وجوی اینترنتی، هیچ نشان روشنی از معمار حرم مطهر امام ندارد. واگویه‌هایی شده و نقدهایی، اما خبری از اطلاعات علمی نیست. «عطاءالله امیدوار» که معمار پاویون تشریفاتی حرم است به «شرق» می‌گوید که معماری حرم بنیانگذار جمهوری اسلامی، پیش از هرچیز باید نمادی از یک کشور با تمدن هفت‌هزارساله باشد. برای رفتن از مترو به سمت حرم، راه پیاده است و ون‌هایی برای سالمندان و جانبازان. جانبازی اما با ویلچرش همراه ما می‌شود. می‌گوید ماهی دوبار می‌آید اینجا، یک‌بار، هفته اول ماه که متبرک است و یک‌بار هفته پایانی ماه که معمولا مراسمی خاص در حرم برگزار می‌شود. هربار که می‌آید، مسیر حرکت برای ویلچرها راحت‌تر شده اما هنوز هم طولانی است و اتفاقا گرم و داغ. صفت داغ را که به کار می‌برد، آفتاب خرداد ردی از عرق در لباس‌ها به‌جا می‌گذارد و از گیت ورودی داخل می‌شویم. امام را به ساده‌زیستی می‌شناختند؛ بنابراین تصور بیشتر معماران این بود که بنای مرقدش، تک‌طبقه‌ای گسترده بر خاک جنوب شهر باشد؛ هم یادآور آن جمله معروف امام درباره «کوخ‌نشین‌ها» و هم نشانه‌ای برای آنکه سادگی و ارزانی، خواناترین بیانیه فرهنگ ایران پس از انقلاب است در برابر تجمل شرقی و غربی. شروع هم با چنین طرحی آغاز شد. رضایی از روی ویلچر به خاطرات روزهای دورش نقبی می‌زند: «شکل حرم آن موقع شبیه به قدس بود. می‌آمدیم داخل محوطه که تازه آسفالتش کرده بودند و می‌رفتیم سمت کانکس‌ها. هزارتا کانکس اینجا بود، آن‌موقع جز این کانکس‌ها همه‌چیز سیاه‌پوش بود. مردم واقعا تا چندسال عزادار بودند.» بعدها این شکل ساده، دستخوش تحول شد. مناره‌هایی به بنا اضافه کردند، گنبدی مصنوعی بالای آن ساختند و هرسال صحن و رواقی به مجموعه اضافه شد. همین موضوع کار ساخت را که قرار بود 10 سال طول بکشد آنقدر طولانی کرد که حالا هر زواری که وارد حرم می‌شود به اطرافش مثل یک مکان تازه‌ساز نگاه می‌کند. داخل صحن آرامش با هوای خنک به پیشانی‌های عرق‌کرده‌مان می‌خورد. هنوز تا روز سالگرد فرصت باقی است اما شلوغی شروع شده و باید به کفشداری بعدی برویم برای تحویل کفش‌ها. چهره‌ها را مرور می‌کنی، کنار خانواده‌ای از اصفهان، گروهی از دامغان و... مردمانی از افغانستان و برخی از دیگرکشورها را نیز می‌بینی، دنبال سایه‌ای برای نمازخواندن می‌گردند. آن‌طرف‌تر از حرم، شهر جدیدی که با اصرار احمدی‌نژاد شکل گرفت و نامش شد «آفتاب»، دارد طلوع می‌کند. خورشید کم‌رمقی است اما، هشت‌سال است که همسایه حرم امام شده اما هنوز از پشت کوه‌ها متولد نشده تا شهر نمایشگاهی تهران شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.