|

آیت‌الله طاهری؛ مجاهد دانشمند

مصطفی ایزدی . فعال سیاسی

تاکید برگردهمایی گاه‌به‌گاه اهالی قبله، در نقاط گوناگون و زمان‌های خاص، اهمیت دو نکته را در عرصه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی بازگو می‌کند. یکی، باهم بودن و دست‌دردست یکدیگرداشتن مسلمانان و دیگر، تشریک مساعی آنان در حل و فصل گرفتاری‌های همدیگر، که لازمه آن، دانستن و آگاهی داشتن از حال‌و‌احوال همگی‌شان است. گردهمایی روزانه در مساجد برای اقامه نماز جماعت، گردهمایی هفتگی در مصلا‌ها برای برپایی نمازجمعه، گردهمایی بزرگ سالانه در مکه برای گزاردن حج خانه خدا و نیز گردهمایی‌های اعیاد فطر و قربان برای برپایی نماز عیدین، مشهورترین این باهم بودن و تشریک مساعی شکوهمند و سازنده است. در این میان نمازجمعه دارای اهمیت ویژه‌ای است تا حدی که بعضی از علمای بنام و مراجع عظام، حضور در مراسم اقامه نماز جمعه را واجب کرده و هرمسلمان مرد مقیم در موطن خود را ملزم کرده‌اند که در نمازجمعه شرکت کنند. نمازجمعه را با شرایطی که برای واقعی برگزارشدن آن در نظر گرفته‌اند، می‌توان یک مراسم عبادی سیاسی تلقی کرد و آن را از ضروریات یک جامعه درست با معیارهای اسلامی دانست. از آنجا که قریب به اتفاق علمای شیعه، نمازجمعه را جایگزین نماز ظهر می‌دانند و نیز گفت‌وگوی دوجانبه با خدا و مردم تلقی می‌شود، آن را مراسمی عبادی می‌خوانیم و به‌دلیل اینکه خطیب جمعه، در خطبه‌های دوگانه آن، مسایل و مصایب مسلمین را به آگاهی مخاطبان خود می‌رساند، آن را مراسمی سیاسی می‌پنداریم. از طرفی، وجوب قطعی یا وجوب تخییری آن، صرفا برای کسانی است که می‌توانند در دوران جنگ احتمالی بین مسلمین و دشمنان اسلام، در میدان نبرد حضور یابند. بر حسب آنچه در کتب احکام شرعی آمده، بر زنان شرکت در نمازجمعه واجب نیست، چرا که بر زنان، حضور در میادین جنگ و جهاد واجب نیست. بر پیران سالخورده، نابینایان و بیماران، مسافران و کسانی که بیش از دو فرسخ از محل برپایی نمازجمعه زندگی می‌کنند، واجب نیست که در نمازجمعه شرکت کنند. اگرچه حضور این افراد، علاوه بر اینکه مستحب است، بر شکوه و عظمت آن می‌افزاید. در میان علمای شیعه، عده‌ای برگزاری نمازجمعه و حضور در آن را واجب می‌دانند. جمعی از آنان که اکثریت را تشکیل می‌دهند، درباره ضرورت برپایی نمازجمعه سکوت کرده‌اند، اما در صورت برپایی آن، شرکت مردم را در تجمع بزرگ نمازجمعه، واجب تخییری می‌دانند، جمع اندکی نیز حضور در نمازجمعه را واجب می‌دانند. اما منظور آنان، شرکت در هر نمازجمعه‌ای نیست و مشخصا نمازجمعه‌ای منظورشان هست که امام آن از شرایط لازم برخوردار باشد. این نگاه به نمازجمعه و امامت آن، اولا: مسوولیت شرکت در نمازجمعه را حساس می‌کند، یعنی اگر امام جمعه‌ای فردی مخلص، شجاع و صریح نباشد و نتواند در مقابله با قدرتمندان و قدرت‌طلبان برای حفاظت از حقوق مسلمین، برخورد شجاعانه داشته باشد و یا مصالح اسلام و مسلمین را بر منافع گروهی و باندی ترجیح دهد، نمی‌تواند امامت جمعه بلاد اسلامی را عهده‌دار باشد و اگر فردی بدون توجه به این مسوولیت‌های مهم، امامت جمعه را پذیرفت، ضرورت شرکت در چنین نمازی زیر سوال می‌رود. ثانیا: متاسفانه در جهان اسلام، چه بسا نمازجمعه با جمعیت‌های انبوه تشکیل می‌شود که امام جمعه آنها از بیان حقایق مسلم و شرایطی که امت اسلامی در آن به سر می‌برد، خود را معاف می‌کند. در واقع برخی نمازجمعه‌های امروزی در جهان اسلام با بسیاری از ویژگی‌هایی که در آموزه‌های اسلامی به آن توجه شده، فاصله دارد. به ویژه در کشورهای عربی، امام‌جمعه، خطبه‌های کوتاهی با محتوای یک‌سری نصیحت‌های کلی، قرائت می‌کند و پی‌کارش می‌رود. در اصفهان از دوران گذشته تا پیروزی انقلاب همچون تهران، امام‌جمعه‌ای غیرانقلابی و بی‌خاصیت، اقامه جمعه می‌کرد که افرادی اندک در آن شرکت می‌کردند. اما پس از آنکه آیت‌الله طاهری، نمازجمعه واقعی را در اصفهان تشکیل داد، فضای اجتماعی -سیاسی این شهر را تحت تاثیر خود، دگرگون کرد، به گونه‌ای که آثار آن تا ده‌ها سال، اصفهان را به جوش‌وخروش وا می‌داشت. اهمیت نمازجمعه به اضافه شخصیت والای آیت‌الله طاهری و محتوای خطبه‌های آن، مردم متدین و انقلابی اصفهان را متوجه مسجد حسین‌آباد کرد و این توجه به مرور محله زادگاه آیت‌الله را به عنوان قلب تپنده نهضت امام‌خمینی در اصفهان، آشنای خاص و عام در منطقه و گسترده‌تر از آن، در تهران و مشهد و شیراز و تبریز و قم کرد. در پی آن، نام سیدجلال‌الدین طاهری‌اصفهانی که پیش از آن تنها در اصفهان و حوزه علمیه قم شناخته شده بود، نزد اغلب کسانی کسی که در داخل و خارج از کشور، دل در گرو انقلاب اسلامی داشتند، نامی آشنا و محبوب شد. آیت‌الله طاهری‌اصفهانی، از شاگردان فهیم و پرکار آیات عظام بروجردی و امام‌خمینی بود که اگر گام در راه مبارزه علیه دستگاه وابسته پهلوی نمی‌گذاشت و وقت خویش را در اندیشه تربیت نسل جوان غیرحوزوی و سازماندهی آنان برای قوت بخشیدن به جبهه آیت‌الله خمینی، به کار نمی‌گرفت و توان خود را همچون بسیاری از حوزویان، صرف تدریس می‌کرد، به زودی در ردیف مراجع تقلید می‌ایستاد و صد البته به زندان و تبعید و رنج و گرفتاری‌های دوران مبارزه و سختی‌های فراوان پس از آن، مبتلا نمی‌شد. این ادعا، البته به معنی این نیست که ایشان خود را از امور حوزوی، به ویژه تدریس و پرورش شاگرد کنار کشیده و صرفا به مبارزه می‌پرداخت بلکه با تلاش و کوشش زیاد به تحقیق و تدریس مشغول بود.
این امر از خطبه‌های عالمانه و پر مغزی که در نمازجمعه ایراد می‌فرمود، نمایان بود. اگرچه آزار و اذیت‌های پیش از انقلاب ساواک و مزاحمت برخی دوستان ناهمراه وی را از راه مبارزه و رسیدگی به امور مردم بازنداشت و اوقات زیادی را صرف مبارزه برای برپایی نظام اسلامی و تداوم آن کرد، اما آثار علمی‌ای که از ایشان باقی مانده، گویای این واقعیت است که آیت‌الله طاهری هیچ‌گاه از درس و مدرسه فاصله نگرفت و این دو فعالیت ارزشمند را توأمان، سامان می‌داد. تا آنجا که نزدیکان آیت‌الله خبر داده‌اند، مجموعه‌ای از فرمایشات ارزشمند این مجاهد نستوه و دانشمند بزرگ اسلامی، که در خطبه‌های نمازجمعه اصفهان ایراد می‌کرد، جمع‌آوری شده و نشان می‌دهد که مسایل مردم و نیازهای افراد جامعه، به صورت علمی و با پشتوانه قوی تحقیقاتی و مطالعاتی عرضه می‌شده است. کوتاه سخن اینکه مرحوم آیت‌الله طاهری‌اصفهانی خدمات ارزنده‌ای از طریق پایگاه ارزشمند نمازجمعه اصفهان به مردم منطقه و به انقلاب اسلامی عرضه کرده که آثار آن در انگیزه‌دادن به مردم و به‌خصوص نیروهای جوان استان اصفهان به هنگام جنگ هشت‌ساله عراق علیه ایران به وضوح مشاهده می‌شد. خداوند بر درجات این مجاهد دانشمند بیفزاید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.