|

پیروزی «سیسی» و هوای ابری مناسبات تهران- قاهره

نوژن اعتضادالسلطنه . کارشناس‌ارشد علوم سیاسی

ایران و مصر از زمان پیروزی انقلاب ایران در سردی روابط به سر برده‌اند. در آن دوره ایران انقلابی درصدد صدور انقلاب خود برآمد و زمامداران حاکم مصر در مقابله با این سیاست به غرب و کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس نزدیک شدند و با امضای کمپ‌دیوید به مصالحه با اسراییل دست زدند. پناه‌دادن شاه از سوی «انورسادات» رییس‌جمهوری وقت مصر، خاکسپاری او در قاهره و نامگذاری خیابانی در تهران به نام «خالد اسلامبولی» عامل ترور«سادات» در دهه 80 میلادی زمستانی کامل را بر روابط دوجانبه تهران - قاهره حاکم کرد. هر چند در سال‌های پس از آن تا حدی از شدت تنش میان دو کشور کاسته شد اما هیچ‌گاه به عادی‌سازی و ایجاد روابط حسنه نینجامید. در این میان حضور دو نامزد سکولار در انتخابات این پرسش را مطرح کرده که پس از سقوط رییس‌جمهوری وابسته به بزرگ‌ترین گروه اسلام‌گرا در جهان عرب چشم‌انداز روابط تهران - قاهره چگونه خواهد بود؟ اختلاف اساسی جمهوری اسلامی ایران و دولت‌های پیشین مصر در طول سه‌دهه گذشته ناشی از تفاوت نگرش آنان در قبال آمریکا و رژیم اسراییل بوده است. باوجود موضع ضدآمریکایی و ضداسراییلی ایران، مصری‌ها درصدد مواجهه با آنان نبوده‌اند و به همین خاطر بارها از سوی دستگاه دیپلماسی ایران به «سازشکاری» به خصوص در قبال مساله فلسطین متهم شده‌اند. در نتیجه موضع دو نامزد انتخاباتی درباره مسایل مذکور می‌تواند چشم‌اندازی از آینده روابط ایران و مصر را پیش‌رو قرار دهد. گرچه «سیسی» و«صباحی» هر دو دارای رگه‌های «پان‌عربیستی» هستند با این حال «صباحی» از نظر نگرش سیاسی و ایدئولوژیک گرایش به «جمال عبدالناصر» دارد. او در دوره زمامداری «سادات» و «مبارک» زندانی سیاسی بود و همواره از سیاست‌های غربگرایانه آن دو رهبر سیاسی در عرصه سیاست خارجی و از سیاست حمایت از اقتصاد بازار آزاد در حوزه اقتصادی انتقاد کرده است. «صباحی» در آوریل سال 2012 میلادی اظهار کرد «سادات» و«مبارک» سبب شدند تا مصر نقش کلیدی خود را در جهان عرب از دست دهد و به یکی از هم‌پیمانان آمریکا و دیدگاه «صهیونیستی» در منطقه تبدیل شود. صباحی گفته بود: «ما خواستار کشوری هستیم که در کنار فقرا و ضعفا بایستد و برای احقاق عدالت اجتماعی تلاش کند.» او همچنین اظهار کرد که خواستار حفظ روابط مصر با آمریکاست با این شرط که آمریکایی‌ها با ذهنیت «فرادستی» و «فرودستی» به مصر ننگرند بلکه از موضعی«برابر» با مصری‌ها سخن گویند؛ دیدگاهی که در صورت پیروزی در انتخابات مصر می‌توانست با رویکرد حمایت از«مبارزه حق‌طلبانه مستضعفان در برابر مستکبران در هر نقطه از جهان و حمایت بی‌دریغ از مستضعفان» و خط مشی ضداسراییلی جمهوری اسلامی ایران که در قانون اساسی ذکر شده سازگاری زیادی داشته باشد. صباحی همچنین در فوریه 2012 در مصاحبه‌ای دیگر اظهار کرده بود که خواستار افزایش همکاری مصر با دو کشور ایران و ترکیه و بازسازی روابط اقتصادی با آن دو کشور است. برخلاف‌نظر منفی«صباحی» در قبال رژیم اسراییل که به موضع جمهوری اسلامی ایران نزدیک‌تر است، رویکرد «سیسی» درباره پیمان کمپ‌دیوید متفاوت است. او در مناظره انتخاباتی با صباحی اظهار کرد به این پیمان احترام می‌گذارد و احتمال به‌رسمیت‌شناختن رژیم اسراییل از سوی مصر در شرایطی خاص وجود دارد. در مقابل، صباحی باوجود آنکه اظهار کرد به تمام معاهدات مصر احترام می‌گذارد، اما گفت مایل به اصلاح مفاد پیمان منطبق با اصول مندرج در حقوق بین‌الملل است. درباره بحران سوریه «صباحی» در مصاحبه با شبکه «المیادین» که به حمایت از دولت سوریه و حزب‌الله لبنان شهرت دارد، اظهار کرد وضعیت کنونی به وجود‌آمده را ناشی از به گروگان گرفته‌شدن انقلاب مردم سوریه توسط گروهی «تبهکار» و «تکفیری» می‌داند. «سیسی» نیز در مصاحبه با خبرنگار روزنامه «الشرق‌الاوسط» از خطر رشد «تکفیری‌گرایی» در سوریه سخن به میان آورده با این حال از نقش حزب‌الله لبنان در سوریه نیز انتقاد کرده بود؛ امری که صباحی نه‌تنها با آن موافقتی ندارد که پیش‌تر از حزب‌الله لبنان به‌دلیل مقاومت در برابر رژیم اسراییل تحسین به عمل آورده بود. از سوی دیگر، «سیسی» دلبستگی خود به عربستان سعودی به‌عنوان رقیب منطقه‌ای ایران را در مصاحبه اخیرش نشان داد چرا که سعودی‌ها نخستین کمک‌های مالی را پس از سقوط اخوانی‌ها که رقیب اصلی آنان در منطقه محسوب می‌شدند به دولت موقت مصر اعطا کردند. «سیسی» از ملک عبدالله پادشاه عربستان به‌عنوان فردی «بزرگ» و «خردمند» یاد کرد و در آن زمان گفت در صورت پیروزی در انتخابات، عربستان سعودی جزو نخستین کشورهایی خواهد بود که او از آنجا دیدار خواهد کرد. در نتیجه، مجموعه موضع‌گیری‌های دو نامزد نشان می‌دهد اگر «صباحی» در انتخابات ریاست‌جمهوری مصر پیروز می‌شد، به دلیل رویکرد ناصریستی او و ضدیت با اسراییل به‌عنوان یکی از مولفه‌های آن، احتمال تعامل ایران و مصر بر سر مساله فلسطین تقویت می‌شد. نگرانی اسراییلی‌ها از احتمال پیروزی صباحی آنجا مشخص شد که در اوایل ماه آوریل گذشته روزنامه «جروزالم‌پست» نقل‌قولی از صباحی را ذکر کرد که طبق آن این نامزد ریاست‌جمهوری مصر از گروه حماس حمایت کرده و آن را «گزینه مقاومت» خوانده بود. اسراییلی‌ها به خوبی می‌دانند که پیروزی نامزدی برآمده از ارتش مصر سبب تقویت امنیت در مرزهای مصر و اسراییل به‌خصوص در منطقه امنیتی «سینا» خواهد شد و در نتیجه آن می‌توانند آسوده‌خاطرتر باشند. از سوی دیگر سعودی‌ها و اماراتی‌ها وعده کمک 20میلیارددلاری را به مصر داده‌اند از این منظر نیز نزدیکی مصری‌ها به رقبای منطقه‌ای ایران می‌تواند امکان بهبود روابط میان دو کشور را دشوارتر از گذشته کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.