|

نگاهی به انتخابات مصر و چهره پشت پردهِ «سیسی»

بهاره محبی

دولت مصر از دو هفته پیش از رای‎گیری مدارس را تعطیل و جشن ملی اعلام کرده بود. کاروان‏های جشن و شادی نظامیان در کوچه و بازار دیده می‎شد. رهبران کلیسا، امامان جمعه و مجریان تلویزیونی از مردم دعوت می‌کردند تا با رفتن به پای صندوق‌های رای به وظیفه ملی خود عمل کنند. اما باوجود تمدید زمان رای‎گیری برای روز سوم، نتیجه کمتر از آن چیزی بود که دست‌اندرکاران برگزاری انتخابات انتظارش را داشتند. نتیجه انتخابات اعلام شد. عبدالفتاح السیسی، معاون نخست‌وزیر مصر و وزیر دفاع سابق این کشور، بر همان کرسی نشست که محمد مرسی را از آن به زیر کشیده بود. السیسی شب پیش از آغاز انتخابات گفته بود که امیدوار است از 54میلیون رای واجدان شرایط، 40‌میلیون‌رای را در صندوق خود داشته باشد. اما پس از سه‌روز رای‎گیری، رسانه‎های مصر میزان مشارکت عمومی را نزدیک به 48‌درصد ارزیابی کردند. در پی اعتراض حمدین صباحی، تنها رقیب السیسی، موسسه آمریکایی «دموکراسی بین‎المللی» که جزو معدود ناظران بین‎المللی در این انتخابات بود اعلام کرد که تمدید غیرمعمول زمان این انتخابات لطمه جدی به اعتبار روند این رای‎گیری وارد کرده است. اما این، همه ماجرا نیست. گزارش‌های غیررسمی از ایجاد شکاف و اختلاف در میان حامیان السیسی حکایت دارد. مقام‎های ارشد دولت فعلی، مشاوران انتخاباتی السیسی را عامل نتیجه نه‌چندان دلخواه انتخاباتی می‎دانند. همچنین برخی از اعضای ستاد انتخاباتی السیسی حزب سلفی النور را متهم می‎کنند که به وعده خود مبنی بر بسیج‌کردن اسلا‎مگرایان در حمایت از السیسی عمل نکرده است. اکونومیست در این‌باره می‏نویسد: «السیسی به‌عنوان رییس‎جمهوری جدید قرار است در برابر نور خیره‌کننده نورافکن‎ها قدرت را تحویل بگیرد اما با توجه به تحولاتی که پشت‌صحنه در جریان است احتمالا راه بسیار دشواری را در پیش خواهد داشت. پشت‌صحنه چه خبر است؟ مصری‎ها مدت‎ها بود که می‎دانستند السیسی قرار است در انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز شود اما واقعیت این است که السیسی اجازه نداد تا مردم از پشت‌پرده این انتخابات چیزی بدانند. حتی ستاد انتخاباتی او هم مانور زیادی‌ روی شخصیت او نداد؛ امری که در انتخابات‌ها رایج است. السیسی حضور انتخاباتی‏اش را به تعداد انگشت‎شماری مصاحبه تلویزیونی آن هم از پیش ضبط‌شده و کاملا ویرایش‌شده محدود کرد؛ مصاحبه‎هایی که چیز زیادی درباره رویکرد آینده وی برای اداره کشور ارایه نمی‎کرد. درواقع می‎شود گفت که مهم‌ترین مشخصه مبارزه انتخاباتی السیسی کم‏گویی و گزیده‏گویی بود. گفته می‎شود که السیسی فرد درونگرایی است که همواره افکارش را برای خود نگه داشته و به‌ندرت به زبان می‏آورد. السیسی در جریان خدمت برای ارتش بیشتر به‌عنوان فرد انزواطلبی شناخته می‎شد که ترجیح می‏داد با گروه کوچکی از دوستانش معاشرت داشته باشد. همین احتیاط او سبب شد تا مورد توجه محمد حسن طنطاوی، وزیر پیشین دفاع مصر، قرار بگیرد. با این حال، افسران پیرامون طنطاوی، خوشحال بودند که السیسی تلاشی برای نزدیک‌شدن به طنطاوی و بهره‏برداری از این علاقه وزیر دفاع به خود ندارد. السیسی از یک‌سال پیش که رهبری بالقوه مصر را به دست گرفته، اغلب پست‌های کلیدی نظامی و امنیتی را به اعضای حلقه کوچک نزدیکان خود سپرده است. در نتیجه، وزیر دفاع مصر، رییس گارد ریاست‎جمهوری و دیگر مقام‎های ارشد نظامی و امنیتی همگی از کسانی هستند که عبدالفتاح السیسی را از زمان دانشجویی وی در دانشکده افسری یا سال‎های نخست ورود او به ارتش مصر می‎شناسند. به‌عنوان مثال، رییس فعلی گارد ریاست‎جمهوری مصر که روزگاری هم‌دانشگاهی السیسی بوده اکنون پدرزن پسر السیسی و رییس ستاد مشترک مصر هم هست. این الگوی استفاده از نیروهای کاملا مطمئن در ارتش احتمالا در دولت آینده السیسی هم تکرار خواهد شد. اما درباره نگاه و رویکرد سیاسی السیسی، این ژنرال مصری در جریان رقابت‎های انتخاباتی از اینکه اذعان کند فرد مذهبی نیست، اکراه داشت. او پس از سرنگونی دولت محمد مرسی، رییس‎جمهوری برآمده از جماعت اخوان‌المسلمین، نقشه راه ارتش را برای رسیدن به دموکراسی با مشورت و نیم‏نگاهی به پاپ مسیحیان قبطی، شیخ الازهر و جریان سلفی را اعلام کرد. او با این حال تلاش کرد تا در جریان مبارزه‎های انتخاباتی از گروه‎های رادیکال اسلامی که از او حمایت می‌کردند فاصله گرفته و خود را به جریان میانه‎رو نزدیک کند؛ از جمله علی گوما، محقق اسلامی و مفتی سابق و میانه‏رو مصری. همچنین در جریان انتخابات، السیسی توانست حمایت جریان‏های سکولار از جمله عمرو موسی، وزیر خارجه پیشین را به دست آورد. نشریه فارین افیرز می‎نویسد، واقعیت این است که اعتقادات مذهبی السیسی کاملا در تضاد با تصویر عمومی است که وی از خود ارایه کرده است. بر اساس نوار صوتی فاش‌شده از گفت‎وگوی السیسی و روزنامه‌نگار روزنامه مصری ‌الیوم که تابستان گذشته انجام شده، او به داشتن اعتقادات مذهبی (اسلامی) اعتراف کرده و گفته انور سادات، رییس‌جمهور سابق مصر به او وعده داده که روزی رییس‌جمهور خواهد شد. السیسی همچنین در سال 2006 میلادی در مقاله‏ای که برای دانشکده جنگ ارتش آمریکا نوشته، صراحتا اعلام کرده که دموکراسی در خاورمیانه تنها با ماهیت اسلامی امکانپذیر است. وی همچنین اذعان کرده که چارچوب فکری وی برای عقاید سیاسی از اسلام نشات گرفته است. درواقع بدون این اعتقادات مذهبی، پذیرش اینکه چرا مرسی وی را جایگزین طنطاوی کرد، غیرممکن است. انتخاب السیسی از سوی مرسی، نشان می‌دهد که حداقل در بدنه رهبری اخوان‎المسلمین کسانی هستند که متقاعد شده‎اند السیسی پنهانی از حامیان جریان اخوان است. همچنین نباید فراموش کنیم که مخالفت السیسی با اخوانی‎ها هیچ‌گاه مخالفتی ماهیتی نبود. السیسی رابطه بسیار نزدیکی با نهادهای اسلامی دارد و با آغاز به کار دولت وی این نهادها احتمالا تقویت خواهند شد. تقویت این نهادها علاوه بر تاثیر بر سیاست داخلی، سیاست خارجی مصر را نیز شکل خواهد داد که از جمله آن می‌تواند نزدیکی بیشتر مصر به عربستان سعودی باشد. اوباما و معمای دیپلماسی مصر اما این انتخابات نه فقط برای مصر یا عربستان که برای منطقه خاورمیانه و حتی جامعه بین‎الملل از اهمیت زیادی برخوردار بود. زیرا باوجود تمام فرازونشیب‎هایی که مصر در چند سال اخیر با آن روبه‎رو بوده، این کشور همچنان مرکز ثقل جهان عرب به شمار می‎رود؛ پرجمعیت‎ترین کشور عربی که با اسراییل پیمان سازش امضا کرده است. تحلیلگران آمریکایی با اشاره به اهمیت حیاتی منطقه‎ای مصر برای واشنگتن معتقدند که پیروزی السیسی درواقع ادامه یک معضل دیپلماتیک برای دولت باراک اوباما و سیاستمداران مصری است. (روابط آمریکا و مصر در پی سرنگونی محمد مرسی و انتقاد دولتمردان کاخ سفید از سرکوب گسترده اخوانی‎ها تا به آن حد متشنج شد که واشنگتن کمک‎های نظامی خود را به قاهره متوقف کرد.) اما به‌نظر می‎رسد که باراک اوباما برای حل این معضل پیش‎دستی کرده است. او هفته گذشته در تبیین رویکرد سیاست خارجی دولت خود گفت که در مصر به دلیل پیمان امنیتی قاهره و تل‎آویو و همچنین مبارزه با بنیادگرایی، آمریکا منافع مشترکی با این کشور دارد و به همین دلیل ارتباط خود را با دولت جدید قطع نخواهد کرد. سخنانی که به اعتقاد ناظران سیاسی، با توجه به نتایج قابل پیش‎بینی انتخابات مصر، تلویحا به معنی تایید دولت السیسی بود. میشل دونی (Michele Dunne)، کارشناس بنیاد صلح بین‌المللی کارنگی، در این‌باره می‎گوید: «آمریکا برای بیش از 40 سال میلیاردها دلار در اقتصاد و بخش نظامی مصر سرمایه‌گذاری کرده است. به‌همین دلیل نمی‎خواهد به همین راحتی این کشور را که موقعیت ژئواستراتژیک بسیار مهمی دارد از دست بدهد. تمام نگرانی آمریکا این است که مصر وارد یک دوره بی‌پایان درگیری‎های داخلی و بی‎ثباتی شود که نه برای سرمایه‎گذاری‎های آمریکا در مصر خوب است و نه برای امنیت منطقه.» به گفته میشل، سیاست‎های آمریکا در قبال مصر از انقلاب 2011 فراز و نشیب‎های بسیاری داشته اما بر یک محور چرخیده و آن «همراه‌شدن با هر فرد و جریانی است که در این کشور به قدرت رسیده است. به عبارت دیگر آمریکا با هر فرد و جریانی که در این سال‎ها در مصر به قدرت رسیده همراه شده تا همکاری‌های امنیتی‎اش را با قاهره حفظ کند.» بنابراین پذیرش السیسی و همکاری با او نیز دور از ذهن نیست. منابع: [1] www. economist.com/ A coronation flop [2] foreignaffairs.com/Sisi's Secret Islamism [3] Voice of America/ Analysts: Obama in Bind Over Sissi Election

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.