|

فصلی از یک کتاب

وقتی زمامداران مصر را به دادگاه کشاندند

نجیب محفوظ . ترجمه: محمدعلی عسگری

اشاره: آنچه را می‌خوانید فصلی از رمان تاریخی «امام العرش = در برابر تخت» اثر نجیب محفوظ نویسنده نامدار مصری است. در این کتاب نویسنده اکثر حاکمان مصر را از ابتدا تا سادات از گور درآورده و در برابر تختی قرار می‌دهد که تخت اوزیریس، خدای مصریان است. او دادگاهی را برپا کرده است تا حاکمان خائن یا خادم مصری را محاکمه کند. ابتدا فرشته‌ای به‌نام حورس نام حاکمی را صدا می‌زند. بعد او درحالی که کفن‌پوش است خود را شخصا معرفی می‌کند و سپس دیگران درباره او نظر می‌دهند. این دیگران شامل پادشاهان قدیمی است که در ردیف جاودانان قرار گرفته و اجازه یافته‌اند در این دادگاه زمینی - آسمانی سخن بگویند. کتاب در قالبی نمایشنامه‌ای روایت می‌شود که ضمن آن هم تاریخ چندین‌هزارساله مصر را مرور می‌کند و هم نقد جانانه‌ای بر حاکمان این کشور دارد که یکی، دونمونه‌اش را اینجا می‌خوانید. لازم به ذکر اینکه «مینا» نخستین پادشاه مصر و بنیانگذار این کشور و سایرین نیز تا حدودی نامشان آشناست. همچنین «ایزیس» الهه‌ای است که مادر مصری‌ها معرفی می‌شود. این‌روزها که مصری‌ها پشیمان از انقلاب خود دوباره به دامن نظامیان پناه می‌برند خواندن این کتاب خالی از فایده نیست. کتاب در برابر تخت به‌صورت کامل ترجمه شده و در آینده نزدیک چاپ خواهد شد. (1) حورس فریاد زد: - جمال عبدالناصر. مردی قدبلند، با چهره‌ای روشن و شخصیتی عظیم وارد شد. رفت تا در برابر تخت ایستاد. اوزیریس از او خواست سخن بگوید. پس گفت: - من به خانواده‌ای از بنی مر در اطراف اسیوط تعلق داشتم. در خانواده‌ای فقیر رشد کرده و با سختی‌های زندگی و دشواری‌هایش دست‌وپنجه نرم کردم. سال 1938 از دانشگاه جنگ فارغ‌التحصیل شدم. در نبرد فلسطین شرکت کردم و با گروهی در فالوجا (منطقه‌ای در فلسطین) محاصره شدم. این شکست مرا شوکه کرد. از آن بیشتر به این خاطر حیرت‌زده شدم که احساس کردم ریشه‌های این شکست در اعماق کشور خودمان بوده است. بنابراین به فکرم افتاد که نبردم را به داخل بکشانم. جایی که دشمنان واقعی آنجا کمین کرده بودند. به‌صورت مخفیانه و کاملا محتاطانه سازمان افسران آزاد را تشکیل دادم. حوادث را رصد می‌کردم تا لحظه مناسب فرا رسید و ما علیه نظام حاکم قیام کردیم. در تاریخ 23 جولای سال 1952 بود که من هدفم را محقق کردم. پس از آن دستاوردهای انقلاب یکی پس از دیگری فرا رسید. نظیر لغو نظام پادشاهی، تکمیل‌کردن استقلال کشور و خروج کامل بیگانگان. یا غلبه بر فئودال‌ها با تدوین قانون اصلاحات کشاورزی، درونی‌کردن اقتصاد، برنامه‌ریزی برای اصلاحات فراگیر در کشاورزی و صنعت به‌منظور ثروتمند‌کردن ملت و ازبین‌بردن تضادهای طبقاتی. سد «العالی» را ساختیم و بخش عمومی را در جهت رفتن به سوی سوسیالیسم هدایت کردیم. ارتشی مدرن و قوی ساختیم و دعوت به وحدت کشورهای عرب کردیم. از هر انقلاب عربی یا آفریقایی، در هر جایی بود حمایت کردیم. کانال سوئز را ملی اعلام کردیم و خلاصه اینکه به الگویی برای کشورهای جهان سوم چه از لحاظ مبارزه علیه استعمار خارجی یا مبارزه با استثمار داخلی تبدیل شدیم. در دوران من ملت زحمت‌کش مصر به عزت و قدرتی رسید که پیش از آن برایش سابقه نداشت. برای نخستین‌بار مردم به مجالس قانونگذاری و دانشگاه‌ها راه یافتند و احساس می‌کردند این کشور، سرزمین‌شان و این وطن وطن‌شان است. نیروهای استعمارگر در کمین من بودند تا اینکه در پنجم ژوئن 1967 از اسراییل شکست خوردم (جنگ شش‌روزه). به این ترتیب بود که تمام این بنای عظیم از بنیاد به لرزه درآمد و حدود سه‌سال پیش از اینکه اجل مرا دریافت کند دچار حالتی شبه‌مرگ شدم. من به‌عنوان یک انسان مصری و عرب صادقانه زندگی کردم و به‌عنوان یک انسان مصری و عرب نیز به شهادت رسیدم... . پادشاه رامسس دوم به زبان درآمده گفت: - اجازه بده عشق و تحسین عظیم خودم را نثار تو کنم. این ابراز علاقه درواقع ادامه عشق من به خودم است چون ما خیلی به‌هم شباهت داریم. هردوی ما عظمتی را به وجود آوردیم که فراتر از مرزهای وطن رفت. هردوی ما از شکست پلی برای پیروزی ساختیم. آنچنان که فراتر از هر پیروزی دیگری بود. هردوی ما به کارهای باشکوه و جاودان خود قانع نبوده و به دستاوردهای دیگران از جمله پیشینیان نیز حمله‌ور شدیم. من این شانس را داشتم که بر تخت پادشاهی مصر که سرور ملت‌هاست تکیه بزنم اما تو درحالی بر مصر حکومت کردی که در بین غول‌ها، مصر دیگر کشور کوچکی به‌شمار می‌رفت. خداوند مصر به من عمری طولانی و قدرت روحی و جسمی زیادی داده بود اما درباره تو به نظرم کم‌لطفی کرد. از همین‌رو اجل پیش از موقع تو را در برگرفت... پادشاه مینا به زبان درآمد و گفت: - ولیکن دغدغه تو نسبت به وحدت عربی فراتر از دغدغه تو نسبت به یکپارچگی خود مصر بود. حتی اسم جاودان مصر را با نیش آن قلمت پاک کردی و بسیاری از مصری‌ها را مجبور ساختی کوچ کنند. کاری که درگذشته به‌جز در مواردی اندک کسی انجام نداده بود! جمال عبدالناصر گفت: - گناه من چیست که گروهی از مصری‌ها دچار توهم شده و فکر کردند وحدت عربی به معنای ازبین‌رفتن اسم‌ورسم کشورشان است. گناه من چیست که توانستم کارهای بزرگی را به دست خودم انجام دهم. کارهایی که دیگران از تحقق آن ناتوان بودند. در حقیقت باید گفت تاریخ واقعی مصر از 23 جولای 1952 (زمان کودتای ناصر) شروع شد! همهمه‌ای بین کسانی که نشسته بودند درگرفت. سروصداها تا آنجا رفت که اوزیریس بلند فریاد زد: - سروران، آرام باشید و نظم را رعایت کنید. نسبت به هر حرفی که زده می‌شود حوصله داشته باشید... ابنوم گفت: - اجازه بده به‌عنوان اولین فرد انقلابی مصر که از میان توده‌های فقیر برخاست به تو درود بفرستم. من گواهی می‌دهم که بعد از دوران من، گرسنگان هیچ دوره‌ای بهتر از دوره تو ندیده و از امید و اطمینان برخوردار نشدند. تنها گله‌ای که از تو دارم اینکه اصرار داشتی انقلابت یک انقلاب سفید و بدون خون‌ریزی باشد، حال آنکه به نظر من در یک انقلاب است که جوی‌های خون راه می‌افتد! پادشاه خوفو در اعتراض به او پرسید: - این خون‌ریز چه می‌گوید؟! اوزیریس به‌تندی گفت: - یادت باشد که اینجا روی تخت پادشاهی‌ات ننشسته‌ای. پس عذرخواهی کن! خوفو با خشوع گفت: - معذرت می‌خواهم. پادشاه تحوتمس سوم گفت: - هرچند تو یک سپاهی بزرگ شدی، اما در خیلی از حوزه‌ها به غیر از سپاهی‌گری بود که قدرت فوق‌العاده‌ای از خود نشان دادی. به‌هرحال راستش تو فرمانده مناسبی نبودی! جمال عبدالناصر گفت: - من نتوانستم بر ارتشی غلبه کنم که از نظر سلاح برتر بود و در ضمن از پشتیبانی قوی‌ترین دولت روی کره زمین برخوردار! آمنحوتب وزیر پادشاه زوسر گفت: - وظیفه تو این بود که از جنگ بپرهیزی و از تحریک ابرقدرت‌ها دست برداری... جمال عبدالناصر گفت: - این با اهداف من تناقض داشت و چندبار هم در این راه فریب خوردم. حکیم بتاح‌حوتب گفت: - این دیگر عذر بدتر از گناه است. سعد زغلول گفت: - تو تلاش کردی مثل نام مصر، اسم مرا هم از ریشه و بنیاد حذف کنی. درباره من گفتی که برموج انقلاب سال 1919 سوار شدم. اما بگذار رهبری را برای تو معنا کنم. رهبری یک موهبت الهی و یک غریزه اجتماعی است که به صورت اتفاقی و کورکورانه نصیب هر کسی نمی‌شود. رهبر مصر کسی است که همه مصری‌ها به‌رغم اختلافات دینی‌شان با او بیعت کنند. در غیر این صورت هرگز رهبر مصر نخواهد بود، حتی اگر بشود او را رهبر امت عربی یا اسلامی نامید. با این حال من مخالفتم را با تو کتمان نمی‌کنم. شاید بشود از اینکه از احساسات جوانان سوءاستفاده کردی، یک جوری درگذشت و گفت درعوض خدمات بزرگی ارایه دادی. وقتی عرابی پاشا انقلاب کرد، مبارزه‌ای سخاوتمندانه داشت و در آخر هم ناکامی دردناکی نصیبش شد. هنگامی که انقلاب سال 1919 درگرفت با خود دستاوردهایی داشت که در تاریخ کشور ما بی‌نظیر بود هرچند دشمنانش آنقدر زیاد شدند که حاضر شدند با به آتش‌کشیدن قاهره بر آن غلبه کنند. بعد از آن بود که انقلاب تو به وقوع پیوست. تو از چنگ دشمنان رهایی پیدا کردی و پیام انقلاب‌های گذشته را کامل ساختی. با این حال تو با یک کودتای نظامی شروع کرده بودی. اما ملت به آن روی خوش نشان داد و از آن حمایت کرد. تو توانستی ملت را پشتیبان این حرکت قرار داده و حکومتی دموکراتیک و رشید را بر پایه آن بنا کنی. با این حال رویکرد حیله‌گرانه تو به شیوه‌های استبدادی موجب تمام نکات منفی شد و فجایعی در این راه پدید آمد... جمال عبدالناصر گفت: - ما باید از یک مرحله انتقالی می‌گذشتیم تا بتوانیم پایه‌های انقلاب را محکم کنیم... مصطفی النحاس گفت: - این یک بهانه پوچ و دیکتاتور مآبانه است که بارها از زبان دشمنان ملت هم شنیده‌ایم. ملتی فداکار در اختیار تو بود، حزب «وفد» با همه هوادارانش در خدمت تو بود. لکن تو تانک‌هایت را بر آنها ترجیح دادی و بعد دیگر نتوانستی جایگزینی برای آنها پیدا کنی. به این ترتیب کشور دچار خلأ شد و تو ناچار شدی دستت را به سوی مطرودین دراز کنی و در یک تناقض تاسف‌بار گرفتار آمدی. تناقضی که بین ادامه یک عمل اصلاح‌طلبانه یا ادامه همان برنامه «حزب وفد» و شیوه‌ای تلقی می‌شد که امتداد حکومت‌های پادشاهی و اقلیت‌های حاکم به شمار می‌رفت. تو سرانجام شیوه دوم را برگزیدی و همه آن آرمان‌های پاک را مغلوب ساختی! جمال عبدالناصر گفت: - دموکراسی واقعی نزد من به این معنا بود که مصر از استعمار و استثمار و فقر نجات پیدا کند... مصطفی النحاس گفت: - و به همین ترتیب بود که آزادی بیان و حقوق بشر را محدود کردی. انکار نمی‌کنم که تو پناهگاهی برای فقرا بودی اما درعین حال بار گرانی نیز بر صاحب‌نظران و روشنفکران بودی که جزو نیروهای پیشتاز جامعه هستند. آنها را به زندان انداختی، شکنجه و اعدام کردی تا آنجا که عزت و احترامشان از بین رفت و به شخصیتشان توهین شد. نقش مثبت آنها را از بین بردی و شخصیتشان را ویران کردی. تنها خدا می‌داند که چه مدت زمان خواهد برد تا این ویرانی‌ها بازسازی شود. کسانی که انقلاب 1919 را به وجود آوردند در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی صاحب‌نظر و پویا بودند. حتی می‌شود گفت استبداد رای، زیباترین تصمیم‌های تو را تباه ساخت. نگاه کن چگونه نظام آموزشی در دوره تو به فساد کشیده شد. یا بخش عمومی. چگونه چالش با قدرت‌های جهانی، شکست‌های شرمگین و خسارت‌های وحشتناک را به بار آورد. هرگز از نظر دیگران استفاده نمی‌کردی. از تجربه «محمدعلی پاشا» درس نگرفتی و ندانستی که نتیجه اقدامات او چه شد؟ ... هیچ. هیاهو، جنجال و افسانه‌های توخالی که بر تلی از ویرانه‌ها بال بال می‌زد... جمال عبدالناصر گفت: - من وطنم را از وضعیتی به یک وضعیت دیگر انتقال دادم. تمام اعراب و سایر ملت‌های شکست‌خورده را بر مسیر جدید هدایت کردم. برخی نکته‌های منفی در طول زمان از بین می‌رود و فراموش می‌شود و آنچه باقی می‌ماند به‌نفع مردم خواهد بود. آن وقت است که مردم به عظمت واقعی من اعتراف خواهند کرد... مصطفی النحاس گفت: - ‌ای کاش در این بلندپروازی‌هایت کمی هم فروتنی داشتی.‌ای کاش به همان اصلاحات میهن خودت بسنده می‌کردی و پنجره‌های ترقی در زمینه‌های مختلف تمدنی را به رویش می‌گشودی. توسعه یک روستای مصری خیلی مهم‌تر از برپاکردن انقلاب‌های جهانی است. تشویق‌کردن جوانان به پژوهش‌های علمی، خیلی مهم‌تر از مثلا حمله به یمن است. مبارزه با بیسوادی خیلی مهم‌تر از مبارزه با امپریالسیم جهانی است. واسفاه، که چه فرصت‌هایی را از این میهن تباه کردید. فرصت‌هایی که هرگز تا آن زمان پیش نیامده بود. برای نخستین بار بود که فرزندی از این وطن، بدون اینکه پادشاهی یا قدرت استعمارگری با آن دشمنی کند در این کشور حاکم شد. اما به‌جای اینکه فرزند بیمار وطن خودش را درمان کند به سراغ رقابت‌های قهرمانی در سطح جهان رفت و آن وطن را گذاشت تا در بیماری‌هایش فرو رود. نتیجه کار این شد که هم آن قهرمانی را از دست داد و هم خودش را... در اینجا بود که ایزیس گفت: - بی‌اندازه از این شادمانم که تخت پادشاهی مصر به یکی از فرزندان اصیل خودش برگشت. اگر بخواهی کارهای ارزشمند او را ثبت کنی به تمام دیوارهای معابد نیازخواهی داشت. اما درباره اشتباهاتش نمی‌دانم چگونه باید از آنها دفاع کرد... اوزیریس گفت: - اگر دادگاه ما اختیار آن را داشت که درباره تو حرف آخر را بزند باید برای قضاوت عادلانه درباره‌ات زحمت و رنج زیادی می‌کشیدیم. بسیار اندک هستند کسانی که مثل تو چنین خدماتی را برای کشورشان انجام داده باشند. همچنین اندک هستند کسانی که مثل تو کارهای زشتی در حق آنان کرده باشند. اما به‌دلیل اینکه تو نخستین کسی بودی که از اهل مصر بر تخت پادشاهی این کشور نشستی و نخستین کسی بودی که توجه خاصی به رنجبران داشت به تو اجازه می‌دهیم تا زمان برگزاری آن دادگاه نهایی در بین جاودانان بنشینی. پس از آن، با تایید و گواهی صادقانه ما به دادگاه خودت خواهی رفت. (2) حورس یک‌بار دیگر فریاد زد: - محمد انورسادات. مردی متوسط و سیه‌چرده با قدی نه‌چندان کوتاه و نه‌چندان بلند وارد شد. همانطور که در کفن خود پیچیده شده رفت تا در برابر تخت ایستاد. اوزیریس ازاو خواست سخن بگوید. پس گفت: - من در روستای «میت ابوالکوم» متولد شدم. در خانواده‌ای فقیر رشد کردم و سختی‌های فراوانی کشیدم تا توانستم به تحصیلاتم ادامه دهم. از همان دوران کودکی از حس وطن‌دوستی لبریز شدم. یک‌بار در تظاهرات حزب «وفد» شرکت کردم. بعدها توانستم به دانشکده جنگ بروم که پس از معاهده 1926 درهایش را به روی افرادی مثل من گشوده بود. زمانی که فارغ‌التحصیل شدم از وضعیت ارتش که زیر سلطه هیات نظامی بریتانیایی اداره می‌شد، رنج می‌بردم. افکاری مرا وسوسه می‌کرد که به انقلابی مسلحانه علیه انگلیسی‌ها دعوت کنم. به همین دلیل نخستین سازمان مخفی در ارتش را سال 1939 تاسیس کردم. با اخوان‌المسلمین تماس گرفتم و شیفته فعالیت‌هایشان شدم. کمااینکه در طول جنگ‌جهانی نیز با آلمان‌ها تماس گرفتم. تصمیم گرفته بودم هر فرد مصری را که با انگلیسی‌ها همکاری می‌کند، ترور کنم. در نتیجه این کارها بود که بازداشت و محاکمه شدم. اما بی‌گناهی من اثبات شد و دوباره به خدمت ارتش بازگشتم. در آن زمان بود که جمال عبدالناصر با من تماس گرفت و مرا به تشکیلات خودش ملحق کرد. در جولای سال 1952 بود که انقلاب شد. پس از آن حوادث یکی پس از دیگری اتفاق می‌افتاد تا اینکه جمال عبدالناصر فوت کرد و من در شرایط فوق‌العاده حساسی جانشین او شدم. من موارد منفی را که تا مغز استخوان دولتش -به‌ویژه دوران آخر ناصر- نفوذ کرده بود، می‌شناختم. از این رو تصمیم گرفتم انقلاب جدیدی راه بیندازم تا بتواند کشور را از مرگی که به آن دچار شده نجات دهد. بر مراکز قدرت چیره شدم و سر فرصت به سمت ایجاد ثبات و حاکمیت قانون و دموکراسی حرکت کردم. در اکتبر سال 1973 بود که دشمن اشغالگر (اسراییل) را غافلگیر کردم. ناگهان و بدون اینکه هیچ‌کسی انتظارش را داشته باشد به دشمن حمله‌ور شدم. چنان پیروزی شگفتی به دست آوردم که روح جهان عرب را از یأس و نومیدی خارج کرد. گویی از دل تحقیر و سستی سالیان بود که روح شرافت را برمی‌کشیدم. سپس سرم را بالاتر گرفته و وارد یک ماجراجویی دیگری شدم که از آن‌هم عجیب‌تر بود. گفتم می‌خواهم با کلام نه با سلاح، اختلافات را حل‌وفصل کنم. این تلاش طولانی من سرانجام به امضای معاهده «کمپ دیوید» منجر شد. درواقع من برای نجات اقتصاد کشورم خواستار ایجاد روابطی باز با همه دنیا شده بودم. در زمینه دموکراسی نیز گام‌های جدیدی برداشتم هرچند با موانعی برخورد کردم که محاسبات مرا تغییر داد. اپوزیسیون منحرف شد. من در برابر همه موضعی محتاطانه داشتم و چاره‌ای نیز جز این نبود. اما روند کارها سرانجام به ترور من ختم شد. آن‌هم در همان روزی که برای میهنم افتخار پیروزی به ارمغان آورده بودم. رامسس دوم گفت: یک حاکم در درجه اول مسوول زندگی مردمش است. از این زاویه است که یا جنگ می‌شود یا کسی به سمت صلح روی می‌کند. انورسادات گفت: - من صادقانه به این نکته پی برده بودم که استمرار جنگ دیگر حاصلی ندارد. پادشاه حورمحوتب گفت: - تو در شرایطی به حکومت رسیدی که از بعضی جهات شبیه به شرایطی بود که من در پی مرگ پادشاه پیر «‌ای» به قدرت رسیدم. اما در پیگرد فاسدان و مفسدان سستی به خرج دادی تا آنجا که چیزی نمانده بود پیروزی‌هایت را به شکست تبدیل کند. انورسادات گفت: - به‌جای اینکه دست مفسدان را قطع کنم به تشویق کارگران پرداختم. حورمحوتب گفت: - اگر انضباط و اخلاق نباشد هیچ دولتی پابرجا نخواهد ماند. جمال عبدالناصر از او پرسید: - چطور توانستی از ذکر و یاد من سوءاستفاده کرده و آن موضع فریب‌کارانه (صلح با اسراییل) را اتخاذ کنی؟ انورسادات گفت: - مجبور بودم چنین موضعی را اتخاذ کنم. چون جوهر سیاست من اصلاح خطاهای گذشته بود؛ خطاهایی که از دوران توبه من به ارث رسیده بود. - ولی من از روی رضایت و دوستی و به‌صورتی تشویق‌کننده میراثم را به تو واگذار کرده بودم. - این ناجوانمردانه است که فردی را به خاطر موضعی مورد بازخواست قرار دهند که در زمانی تاریک و هراس‌انگیز اتخاذ کرده است. زمانی که در آن پدر از فرزند و برادر از برادرش رم می‌کرد! - پیروزی تو درواقع چیزی جز ثمره آماده سازی‌های طولانی‌مدت من نبوده است! انورسادات گفت: - هیچ شکست‌خورده‌ای مثل تو، قادر به کسب پیروزی نیست. من آزادی و کرامت را به ملت بازگرداندم و در نهایت پیروزی‌اش را قطعی کردم. - پس از آن را بگو که برای یک صلح تحقیر‌آمیز از همه‌چیز دست کشیدی. چنان به وحدت عربی ضربه مهلکی زدی که هرگز سابقه نداشت. تو مصر را برای سال‌ها دچار انزوا و غربت کردی... انورسادات گفت: - من کشوری را از تو به ارث بردم که بر لبه نابودی قرار داشت و مثل بید می‌لرزید. اعراب صداقت نداشتند و به کمک من نیامدند. برای من این روشن بود که آنها هیچ علاقه‌ای نه به مرگ ما دارند و نه به قدرت ما، مگر اینکه در برابرشان کرنش کنیم. بنابراین من در اتخاذ تصمیم خودم هیچ تردیدی نداشتم. - تو دست به دامن غولی بی‌قواره شدی که ما پیوسته از آن به‌عنوان دشمن یاد کرده و به او لعن و نفرین می‌فرستادیم. - به همان غولی روی آوردم که در واقع راه‌حل نهایی نزد او بود. حوادث بعدی نیز تصورات مرا اثبات کرد! - در مسیری افتادی که کشور را در موجی از گرانی و فساد غرق کرد. به همان اندازه که دوران من برای فقیران دوران امنیت و رفاه بود، دوران تو برای ثروتمندان و دزدان دوران امنیت و رفاه بود. انورسادات گفت: - من در جهت خیر و خوبی مردم مصر تلاش کردم، بگذریم که برخی فرصت‌طلبان از پشت به من حمله کردند! مصطفی النحاس به زبان درآمده و گفت: - تو یک‌بار خواستی مرا ترور کنی و اگر عنایت خداوند نبود چه‌بسا موفق می‌شدی! اما بعدها خودت نیز در اثر ترور جانت را از دست دادی! آیا هنوز هم به کارهایی که کردی ایمان داری؟ انورسادات گفت: - ما چندبرابر اینها عمر می‌خواهیم تا از گذشته تجربه بیاموزیم! مصطفی النحاس گفت: - شنیدم تو گفتی دعوت به دموکراسی کردی. برایم خیلی تعجب آور است. فهمیدم، تو درواقع خواستار حکومتی دموکراتیک بودی که در راس آن یک قدرت دیکتاتوری باشد! - من دموکراسی‌ای را می‌خواستم که به سنت‌های روستایی پایبند و حقوق پدران ما را محفوظ دارد. - به این می‌گویند دموکراسی قبایلی. سعد زغلول گفت: - این حقیقت دارد، اما باید دانست که دموکراسی واقعی گرفتنی است نه دادنی! ... . اینقدر در سرزنش او زیاده‌روی نکنید... مصطفی النحاس گفت: - مردم سخت دچار تنگدستی شدند. بعد همان حوادث و آشوب‌ها و تندروی‌هایی به وجود آمد که معمولا در چنین شرایطی به وجود می‌آید. آن وقت تو هم گذاشتی اوضاع همین‌طور پیچیده و بحرانی‌تر شود. گویی برایت هیچ اهمیتی نداشت. تا اینکه ناگهان این اوضاع منفجر شد و آن‌وقت تو همه را به زندان انداختی. همه را، اعم از مسلمان و مسیحی و تندرو و میانه‌رو عصبانی کرده بودی و نهایت شد همان فاجعه المنصه (ترور سادات توسط خالد اسلامبولی)...... انورسادات گفت: - من فهمیدم هیچ راه گریزی جز این ندارم که برای جلوگیری از آشوب‌های بعدی باید یک ضربه کاری بزنم. کشور داشت به سمت یک جنگ داخلی می‌رفت. سعد زغلول گفت: - وقتی حاکمی حقوق ملتش را غصب می‌کند، درواقع برای خودش دشمن می‌تراشد. در چنین موقعیتی توان اساسی کشور به هدر می‌رود و به‌جای اینکه خرج عملی نیک گردد صرف برخی منازعات داخلی می‌شود. اوزیریس گفت: - از تو در بین جاودانان مصر استقبال می‌کنیم. به‌زودی با تایید و تحسین ما به دادگاه دیگری خواهی رفت (چون سادات مسلمان است به بخشی از اتهامات او باید در دادگاهی اسلامی رسیدگی شود که نویسنده به آن نمی‌پردازد. درواقع کار او محاکمه زمامداران تنها در چارچوب منافع مصر است). --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- نقش‌آفرینان به‌ترتیب ورود به صحنه 1- اوزیریس (رب‌النوع مصریان، کسی شبیه زئوس) 2- حورس (فرزند ایزیس، در اینجا نقش فرشته‌ای را دارد که اسامی را قرائت می‌کند) 3- مینا (نخستین پادشاه مصر و بنیانگذار این تمدن) 4- ایزیس: (الهه مونث، همسر یا خواهر اوزیریس و مادر مصر) 5- جمال عبدالناصر (رییس‌جمهور ملی‌گرا و انقلابی مصر) 6- پادشاه رامسس دوم (یکی از پادشاهان قدرتمند مصر که صدسال عمر کرد و 300 فرزند داشت) 7- ابنوم (رهبر شورشیان انقلابی که برای دوره‌ای محدود حکومت کردند) 8- پادشاه خوفو (بنیانگذار سلسله چهارم و صاحب هرم بزرگ‌تر، از قدرتمندترین پادشاهان مصرقدیم) 9- تحوتمس (برادر حتچپسوت فرعون مونث و مشهور مصری. دره پادشاهان اثر اوست) 10- آمنحوتب (وزیر پادشاه زوسر و بنیانگذار دوران پادشاهی میانه) 11- حکیم بتاح حوتب (وزیر پادشاه اسیس که به روشنفکری و خردمندی معروف است) 12- سعد زغلول (شاگرد سیدجمال‌الدین اسدآبادی و بنیانگذار حزب وفد، از چهره‌های معروف مبارزات استقلال‌طلبانه مردم مصر در دوران معاصر) 13- مصطفی النحاس (شخصیتی لیبرال و اصلاح‌طلب که هفت‌بار نخست‌وزیر شد. آخرینش پیش از کودتای ناصر بود) 14- پادشاه اخناتون (از پادشاهان معروف و یکتاپرست مصر که انقلابی دینی به راه انداخت و از مصریان خواست به‌جای خدایان مختلف خدای واحد را پرستش کنند) 15- تحوتمس سوم (در پی مرگ حتچپسوت به قدرت رسید و یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های قدیم را بنیان گذاشت)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.