|

دعوت به مرور کلماتی متروک مانده

احمدرضا دالوند

مجید امین‌موید را با ترجمه کتاب «تاریخ اجتماعی هنر» نوشته «آرنولد هاوزر» شناختم، زمانی که تازه از زندان آزاد شده بود و کتاب آرنولد هاوزر را هم که در زندان ترجمه کرده بود برای تدریس درنظر گرفت، تا این بخت یار من باشد که درس تاریخ هنر را یک ترم در دانشگاه تهران شاگرد امین‌موید باشم. این کتاب که در سه‌جلد (جلد اول و دوم توسط انتشارات چاپخش 1357 و جلدسوم را نشر دنیای نو با چند سال تاخیر در 1361 منتشر کرد) برای ما که ترم اول هنر را سپری می‌کردیم بسیار مکاشفه‌آمیز بود. از آن مهم‌تر حضور شخصیتی همچون امین‌موید بود که می‌دانستیم تا دیروز به حبس ابد در اوین بوده و حالا مقابل ما نوشته بی‌نظیر آرنولد هاوزر را تدریس می‌کند. این کتاب بزرگ که بیش از هزار صفحه است، از دوران کهن سنگی آغاز می‌شود و تا اوایل قرن بیستم امتداد می‌یابد. امین‌موید خیلی زود به کنج خلوتش به اجبار گرایید تا ما ناچار به خواندن متونی شویم بی‌خاصیت و صرفا کرونولوژیک، که عنوان کذایی تاریخ هنر را طوری بیاموزیم که گویی «تاریخ هنر» آنسان که سال بعد استاد تاریخ هنر می‌گفت چیزی جز تاریخ «هنر اروپا» نبود. یعنی هرجا که این استاد از تاریخ هنر می‌گفت چیزی جز تاریخ هنر اروپا نمی‌گفت. در آن سال‌ها بسیار می‌اندیشیدم که مگر بقیه جاهای دنیا فاقد هنر هستند؟ استاد بعدی برای ما روایتی سطحی از غار لاسکو دراسپانیا تا امپرسیونیسم در فرانسه را روخوانی می‌کرد. اما چراغی که امین‌موید در ذهن ما روشن کرده بود همچنان می‌درخشد و روایات کرونولوژیک بی‌خاصیت از تاریخ هنر در سال‌های بعد هرگز دست‌کم به باور من جدی گرفته نشد. زیرا آرنولد هاوزر یک محقق با گرایشات چپ است که در مقابل هجوم گسترده تحلیل‌های مهندسی‌شده جهان غرب از تاریخ هنر یک استثنا محسوب می‌شود. فکرش را بکنید، از سال بعد که دیگر جایی برای امین‌موید در دانشگاه نبود ما جوانان آن زمانه باید یک رونوشت سطحی از تاریخ هنر را می‌خواندیم که حتی مقامی بسیار کمتر از نمونه‌های مهندسی‌شده غربی داشت؛ جزوه‌ای را پاس کردیم که در بهترین حالت به چنین متونی در اروپا Coffee Table Book می‌گویند. برای گرامیداشت مردی که در خانه‌اش و در تنهایی سپری کرد تا خیلی‌ها هنوز ندانند که تاریخ هنر اروپا همان تاریخ هنر جهان نیست. برای گرامیداشت مجید امین‌موید بار دیگر «تاریخ اجتماعی هنر» را می‌خوانم. مرور بر تک‌تک کلماتی که توسط وی ترجمه شدند و متروک مانده‌اند تا نسل جوان ما تاریخ هنر اروپا را هنوز تاریخ هنر جهان بپندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.