یک دو جین ناسزا و چند فقره سیلی و لگد!
کریم ارغندهپور
سهشنبهشب تصادف نسبتا شدیدی کردیم. از یک سمینار علمی برمیگشتم که یکی از دوستان لطف کرد و پیشنهاد داد با اتومبیلش مرا برساند. در خیابان اصلی نزدیک منزل بودیم که ناگهان در تقاطعی، یک اتومبیل از فرعی ظاهر شد و ماشینها محکم بههم خوردند. راننده مقابل که با بیتوجهی باعث بروز این فاجعه شده بود یک جوان سربههوا بود که بعدا معلوم شد هیچ مدرکی هم ندارد. هر دو ماشین آسیب زیادی دیده بودند ولی خوشبختانه آسیب جانی به کسی نرسید. اولین چیزی که نظرم را به خود جلب کرد رفتار دوستم بود. او قبل از هر کاری درباره سلامتی سرنشینان مطمئن شد و سپس از راننده مقصر پرسید که آیا حالش خوب است؟ نوع رفتار خویشتندارانه او در برابر رفتار ناهنجار راننده مقابل، آشکارا یک استثنا بود و مرا تحتتاثیر خود قرار داد. نحوه برخورد ما در تصادفات رانندگی یکی از بهترین نمایشگرهای فرهنگ عمومی است. معمول این است که پس از هر تصادف، هر دو طرف بلافاصله با هم گلاویز شوند و ضمن ردوبدل کردن کلمات توهینآمیز، از خود رفع تقصیر کنند و همدیگر را مقصر بدانند. این مرافعهها گاهی به برخوردهای فیزیکی هم میانجامد که وضعیت را از آنچه پیش آمده خرابتر و گاهی
غیرقابل جبران میکند. سوال اصلی این است که واقعا این واکنشهای عصبی چه فایدهای دارد؟ راستش را بخواهید هیچ! شاید در ابتدا فکر کنیم میتواند آرامش دهد ولی واقعیت این است که عصبانیت و پیچیدگی اوضاع را بهمراتب تشدید میکند. ولی از دیرباز در این مرزوبوم درباره اینکه سازوکار اداری، مقصر را به اندازه کافی مجازات کند تردید و بیاعتمادی وجود داشته است. فرد زخمخورده فکر میکند تا جایی که زورش میرسد بهتر است خودش حق مقصر را کف دستش بگذارد. نتیجه اما در غالب موارد مطلوبطبع نیست. یعنی نمیتواند باشد. اساسا سازوکار روابط اجتماعی در این صورت بههم میخورد. میدانم که ممکن است در مواردی حتی گزارش کارشناسی عادلانه نباشد یا بدتر ممکن است روابط معکوس شود و محق، مقصر شناخته شود. بله این نابسامانیها همه ممکن است ولی چیزی که ناممکن است اینکه افراد بهشخصه درصدد مجازات یکدیگر - در هر سطحی- برآیند. حتی یک سیستم نارسا بهتر از بیسیستمی است. وقتی یکنفر خطا میکند، خطای بزرگتر آن است که ما نیز بهشخصه درصدد مجازات آن برآییم. بالغترین کار در این موارد تندادن به راهکار قانونی است هرچند قانون کامل نباشد. با ردوبدل چند ناسزا
و چک و لگد نهتنها اعصاب خود را بیشتر متشنج میکنیم و آشفته میشویم بلکه نهایتا از وضعیت مطلوب هم فاصله بیشتری میگیریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.