انتخابات فرمایشی برای پیروزی منجی
اردشیر زارعیقنواتی
برگزاری انتخابات ریاستجمهوری مصر در روزهای 26 و 27 ماه می در شرایطی انجام گرفت که به لحاظ استقبال کم رایدهندگان برای یک روز دیگر هم تمدید شد. دولت موقت مصر و نظامیان قدرتمند این کشور با همراهی الیگارشی اقتصادی مصر در جریان این انتخابات تمام توان خود را به کار بردهاند تا هم میزان مشارکت مردم را با تمهیداتی چون تعطیلی روز سهشنبه و تمدید یکروزه انتخابات بالا ببرند و هم اینکه به صورت تمامقد با بهرهگیری از تمام امکانات مالی، سیاسی، امنیتی و تبلیغاتی خود ژنرال «عبدالفتاح السیسی» را بر مسند ریاستجمهوری کشور بنشانند. بنا بر گفته منابع معتبر تمام کانالهای تلویزیونی، مطبوعات خصوصی و حتی دولتی در کنار استفاده ابزاری از نهادهای قدرت چون بوروکراسی دولتی و تشکیلات نظامی به صورت یکدست از السیسی حمایت میکنند. گفته میشود در شرایطی که مخارج انتخاباتی کمپین ژنرال السیسی حدود یکمیلیونو200هزار یورو برآورد میشود، رقیب وی «حمدین صباحی» از جناح چپ - ناصری- تنها توانسته است و حدود 10هزاریورو برای تبلیغات خود هزینه کند. این تفاوت 120برابری توان مالی دو اردوگاه رقیب در وضعیتی که ژنرال بهدلیل نقشی که در سرنگونی رژیم
اسلامگرای اخوانالمسلمین «محمد مرسی» ایفا کرده است و برای بخش عظیمی از جامعه دوقطبیشده مصر تصویر یک منجی را داشته است، میتواند یک تصویر عینی از یک رقابت نابرابر و یکطرفه را بهخوبی نشان دهد. با همه آنچه میتوان در خصوص نمایشیبودن این انتخابات گفت اما یک واقعیت عینی را نباید فراموش کرد و آن اینکه در وضعیت دوقطبیبودن جامعه مصر که هماینک امنیت و ثبات در کنار بسامانشدن وضعیت اقتصادی اولویت اول این کشور است، بدون شک السیسی یک نقش محوری و کانونی داشته و خواهد داشت. همچنین حمایت کامل جناح محافظهکار سنی در منطقه به رهبری عربستان سعودی از ژنرال که در یک قلم با همکاری کویت و امارات متحده عربی بعد از سرنگونی مرسی 12میلیارددلار کمک بلاعوض را تقدیم دولت جدید کردند را نباید در تمایل بسیاری از مصریها که در دهههای اخیر به کمکهای خارجی برای رونق اقتصادی وابسته بودهاند، نادیده گرفت. از همان زمان که انقلاب ضددیکتاتوری مصر و آرمانهای جوانان اردوزده در «میدان التحریر» قاهره توسط تشکیلات منسجم اخوانالمسلمین مصادره شد و سپس نظامیان به رهبری السیسی با استفاده از نارضایتی عمومی مصریان طومار حاکمیت یکساله محمد مرسی
را یکشبه در هم پیچیدند و موجب شکلگیری دوقطبی اسلامگرایان - سکولارها شدند، آشکار شد که خیزشی که موسوم به «بهار عربی» شده بود در مصر و منطقه عربی به خزان تبدیل شده است. هماکنون که انقلابیون دیروز به کنج خانه خزیدهاند و رویای خود را بربادرفته میبینند، هر چند یک نفر همچون حمدین صباحی از میان این طیف گام به کارزار مبارزه انتخاباتی گذاشت، اما واقعیات عینی جامعه امروز مصر نشان داد که ساخت متصلب این جامعه هنوز عرصه کشمکش بین ارتش - بوروکراتها با جماعات اسلامگرا به رهبری اخوانالمسلمین است و دیگران همچنان «حاشیه» این دوگانه آلترناتیوی خواهند بود. تمام امیدی که صباحی جهت کشاندن مخالفان و منتقدان به وضعیت موجود، به کارزار انتخابات ریاستجمهوری داشت با تحریم گسترده که در اپوزیسیون متنوع مصری حاکم شد و حتی «جوانان ششم آوریل و جنبش تمرد» را نیز به انفعال کشاند، تقریبا نقش برآب شده است. مصر پسامرسی را باید در چارچوب واقعیات میدانی نگاه کرد که به احتمال نزدیک به یقین عبدالفتاح السیسی در راس آن قرار گرفته و الیگارشی مالی - نظامی این کشور هم تمامقد از وی حمایت خواهند کرد. رییسجمهوری آینده مصر از آنجا که حمایت بلوک
قدرتمند محافظهکاران سنی در منطقه عربی را نیز به همراه خود دارد، بدون شک حداقل برای یک دوره که این کشور به تثبیت امنیت و بهرهگیری از کمکهای خارجی برای بسامانکردن اقتصاد در هم فروپاشیده خود احتیاج دارد، گزینه مطلوب طیف رایدهندگان کنونی خواهد بود. هر چند این انتخابات پایان منازعه دوقطبی و مطالبات انباشتشده تودههای مصری نخواهد بود، اما با این واقعیت باید کنار آمد بازیگران داخلی و خارجی باید سیاست خود در قبال این کشور را در قالب وضعیت موجود و چینش جدید سیاسی مورد بازبینی قرار دهند. همزمان در یک مورد نیز نباید شک کرد و آن اینکه تجربه شکست خورده بهار عربی به هر حال تاثیر خود را بر جامعه مصری گذاشته است و از این پس السیسی قادر به تحکیم موقعیت نظامیان به شیوه قبلی نخواهد بود و در میانمدت درگیر مطالبات مدنی و اقتصادی تودههای سرخورده از وضعیت موجود خواهد شد. السیسی برای کوتاهمدت میتواند مطالبه دموکراسی و عدالت اجتماعی را به بهانه اولویت امنیت و ثبات کشور به تاخیر بیندازد اما بهنظر نمیرسد عموم مصریها در چنین شرایط فلاکتبار اقتصادی زمان زیادی در اختیار وی برای نادیدهگرفتن این مطالبات قرار دهند. میزان
کم مشارکت مردمی در این انتخابات که از هماکنون نشانههای آن پیدا است تا حدودی مشروعیت ملی وی را زیر سوال خواهد برد و السیسی نمیتواند این واقعیت و نارضایتی اکتیو بخش بزرگی از مردم مصر را نادیده بگیرد. سرکوب گسترده خیابانی و حکمهای فرمایشی قضایی برای مخالفان هر چند در کوتاهمدت میتواند فرصتی برای تنفس و ابتکارعمل در اختیار السیسی قرار دهد، ولی همزمان میتواند به نوعی مشروعیتزدایی از نظم جدید و انتقاد داخلی و خارجی نسبت به آن را به همراه داشته باشد. السیسی هماکنون در مرز یک انتخاب قرار گرفته که باید یا نقش«جمال عبدالناصر» را برای مصریها بازی کند یا تصویر خاکستری دوران «انورسادات» را تداعی کند که با انتخاب هر یک از این گزینهها، آینده این کشور و جایگاه وی در موقعیت متفاوتی قرار خواهد گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.