رانندگی، خیابان و حقی که نادیده گرفته میشود
فرهنگ قفل فرمان!
سعید برآبادی
رسم بود که میگفتند «طرف دست فرمونش خوبه»، حالا وضع عوض شده، میگویند «فلانی دست به قفل فرمونش ملسه!» هر سپربهسپر سادهای در شهر میتواند زمینهساز یک دعوا باشد؛ هر لاییکشیدن بیراهنما، هر بوق ممتد و عامدانه، همهوهمه میتوانند حتی دعوای دو گروه را راه بیندازند؛ درست مثل مرداد پارسال که شکستن چراغ راهنمای سمت شاگرد یک پراید در نظامآباد به جدال دو محله در جنوب میدان امام حسین انجامید و یک زخمی و یک کشته روی دست مردم گذاشت. عجیب آنکه نخستین رییس سازمان ترافیک شهر تهران؛ اخلاقمان را در رانندگی به نقد میکشد و از اصطلاح «چارواداری» در توصیف فرهنگ رانندگی برخی افراد استفاده کرده است. اما سوال اینجاست که آیا واقعا رانندگی ایرانیها در این حد افتضاح و فرهنگشان در برخوردهای فیزیکی خیابانی تا این حد پایین است و اگر هست، چرا؟ رامبد جوان معتقد است باید برای بررسی این موضوع به سراغ کارشناسهایش رفت؛ خصوصا آنها که در حوزه روانشناسی، جامعهشناسی و حتی روانپزشکی فعالیت میکنند: «این یک بحث تحلیلی است و مساله پیشرو نیاز به تحلیل جدی دارد. از آنجایی که فکر میکنم ریشه این نوع برخوردها در رفتارهای شخصی افراد است؛ باید
این رفتارها به دقت مورد بررسی قرار گیرد.» او به «شرق» میگوید وقتی افراد تصمیم میگیرند در حوزه فرهنگ ترافیکی ما اظهارنظر کنند نباید مسایل مهم در این مقوله را نادیده بگیرند، مسایلی که میتوانند بیشازپیش تاثیرگذار باشند: «وقتی که یک نفر به ما میگوید فرهنگ ترافیکی درستی نداریم، در خیابان حقوق هم را رعایت نمیکنیم، معمولا شاهد تحلیل درستی نیستیم.» رامبد جوان اگرچه توپ را در زمین کارشناسان میاندازد و میگوید باید برای تحلیل این شرایط به سراغ آنها رفت اما دو سرنخ مهم هم مطرح میکند: «اول اینکه ما همیشه از دیگران توقع انجام کاری را داریم و خودمان حاضر نیستیم قبل از دیگران قدمی برداریم و دوم اینکه به حق خود قانع نیستیم و این مساله نهفقط در رانندگی بلکه در ترافیک، در وضع بهداشت و محیطزیست و توجه به حریم شخصی افراد هم دیده میشود.» آیا ما تا این اندازه خودخواه شدهایم؟ این سوال و سوالهایی ازایندست را با رییس انجمن روانپزشکی ایران درمیان میگذاریم؛ سیداحمد جلیلی که خود دیروز شاهد دعوای رانندگان دو خودرو بهخاطر یک تصادف ساده بوده، میگوید: «بخشی از آنچه در خیابانها اتفاق میافتد، ناشی از رفتارهای اجتماعی
ماست و بخشی مربوط به وضعیت اجتماعی- روانی شهروندان. باید بپذیریم که مردم ما بسیار نامهربان شدهاند و این نامهربانی از سلوک دو همسایه تا خیابان و ترافیک را شامل میشود و گاه حتی سمتوسوی سوءاستفادههای کلان را به خود میگیرد. تجاوز به حقوق دیگران درست از همین نقطه شروع میشود.» نزاعهای خیابانی، فقط در سال گذشته پنج برابر شدهاند؛ یعنی پنج برابر بیشتر از قبل، دست به قفل فرمانها رفته و پنج برابر بیش از سال قبل، آدم در خیابانهای شهر زخمی شدهاند؛ چنین آمارهایی را جلیلی اینطور تحلیل میکند: «طبعا این آمار بسیار بالاست و شاید بتوان گفت که مردم عجول و کمتحمل و پرخاشگر ما، مسبب آن بودهاند. کوچکترین مساله باعث میشود فرد کنترلش را از دست بدهد؛ بارها دیدهام که یک تصادف کوچک یا حتی یک توقف بیشازاندازه به ردوبدل ناسزا انجامیده و رانندهها قفل فرمان به دست از ماشین پیاده شدهاند.» حال سوال شکل عوض میکند؛ آیا نمیشود این رفتارها را کنترل کرد؟ و پاسخ یک روانپزشک به آن، چنین است: «کنترلها و مهارها بر رفتارهای پرخاشگرانه بهشدت کم شده است و این نشان میدهد که فشاری بیشازحد معمول روی مردم جامعه قرار گرفته.
بهعنوان نمونه راننده تاکسی که باید هشت ساعت در روز کار کند، وقتی مجبور میشود 16ساعت پشت فرمان بنشیند، یا راننده دیگری که نشستنش پشت فرمان نشانه شغل دوم اوست، خودبهخود خسته و فرسوده شده و تحملش به مراتب پایینتر از قبل میشود تا جایی که دیگر نمیتواند به سادگی خشم خود را کنترل کند.» اما همهچیز را نمیشود از دید تورم روزافزون و فشارهای اقتصادی زندگی دید. جلیلی اشاره میکند که برخی از این رفتارها که در خیابانها شاهدش هستیم، یادگرفته شدهاند: «مردم در حال الگوبرداری غلط هستند. این روزها در سریالها شاهد خشونت هستیم. آرام حرفزدن فراموش شده و دعوا جای همهچیز را گرفته. این مساله برای مردم یک الگوی غلط است. جانشینی ادبیات دعوا بهعنوان راهحل مسایل روزمره باعث میشود که مردم در لحظه حل مشکلات خود از این راه غلط کمک بگیرند و در آخر به چند صفت هم اشاره میکند که به اعتقادش، از ما دور شدهاند: «مهربانی، صبر، قانعبودن و صفتهایی ازایندست که در دین به آن توصیه شده از ما دور شدهاند. برخی از مردم دارند عجیبوغریب میشوند و سلامت رفتارهای اجتماعیشان کمتر و کمتر شده.» مارگوت بیکل، شاعر و فیلسوف آلمانی،
مهربانی را تنها راه نجات انسان میدانست. حالا به نظر میرسد آنچه در خیابانهای تهران و میان اینهمه ماشین رنگبهرنگ و مدلبهمدل، مفقود شده، همین گوهر کمیاب انسانی، یعنی مهربانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.