|

نکاتی درباره نمایشگاه مریم تکلو در گالری الهه

عشق «نیلوفر»

علیرضا شاکر

«تو مشغول مردنت نبودی. تو بودی، همواره بودی و امیدت و رویاهایت به سان یک رود جاری بود. تو مرداب گشتی؟! نه! تو گل همیشه بهاری بودی که «اُفلیا» به وقت چیدنش در رود افتاد و غرقه گشت! تو خودت اُفلیا شدی!» در بروشور نمایشگاه نقاشی «اُفلیا»ی مریم تکلو اندوهگینانه از یک واقعه تلخ سخن می‌گوید. بدون اینکه مستقیم درباره موضوع بنویسد. قطار واژه‌ها سر راست‌تر از هر اشاره‌ای ماجرایی را شرح می‌دهند همانند بوم‌ها و رنگ‌هایی که در سالن به نمایش گذاشته شده است. من به تکنیک کارها نمی‌پردازم چون تخصصش را ندارم. در این نوشته از زاویه‌ای دیگر به نمایشگاه « افلیا» می‌پردازم. در واقع این نوشته نقاش را بدون توجه به شکل اثر موردتوجه قرار داده است. شاید کمتر شاعری درباره بیماری مبتلا به سل شعر بگوید، اساسا نیازی برای این‌کار نمی‌بینند. اگر شعر را سخنی موزون و خیال‌انگیز بدانیم آن‌وقت حق به شاعر می‌دهیم. اگر شاعری بر عکس آن کند، مخاطب از او طلب خال لب، ظلمت گیسو و سبزی چشم‌های یار را خواهد کرد. این ذایقه در گذشته، یار را در سحر کلام حافظ مجسم می‌یافت. اما شاعران حاضر یار را در جامه مردان کرده و با خود به تماشای فوتبال می‌برند!؟ معمولا هنرمندان همین‌اند. آنها راهی را انتخاب می‌کنند که محل گذر دیگران (همه جامعه به‌جز هنرمندان) نباشد. اکنون در تهران گالری الهه میزبان «اُفلیا» است. اُفلیا نام آشنایی برای اهل ادب و هنر است. یکی از دو شخصیت زن نمایشنامه «هملت». «اُفلیا»یی را که در تهران می‌بینید شاید بتوان در امتداد همان اُفلیای شکسپیر دانست، شاید هم، چنین تداعی معنا می‌کند. این اُفلیا زاییده رویدادی تلخ و نوستالژیک است که ضمیر ناخودآگاه نقاش را به حصار خود درآورده است. چنان‌که او خود نیز بگومگوهای ذهنی‌اش را بازگو کرده و قهرمان داستانش را اُفلیاگونه روی آب می‌خواند: «روی امواج آرام و سیاه، آنجا که ستارگان به خواب می‌روند. اُفلیای پاک، مثل یک گل سوسن درشت، شاید هم یک «نیلوفر» با حالتی مواج شناور است. می‌رود سلانه‌سلانه، خوابیده روی زیرانداز بلندش!» هنرمند نقاش، اندوهگین نیلوفرش را اُفلیاگونه می‌بیند. نیلوفری که اسطوره‌وار الهام‌بخش است. حال آنکه شکسپیر برای اُفلیا سرنوشتی روشن و واضح رقم نمی‌زند. گویا دوست دارد که اُفلیا سرنوشتی مسیح‌وار داشته باشد. این هملت است که اُفلیا را مرده و ازدست‌رفته می‌خواند. نمایشگاه اُفلیا آغاز دوره جدیدی از زندگی کاری این هنرمند است. مریم تکلو، نقاش معاصر با جسارت ورود به این حوزه، در واقع جهش معرفت‌شناختی خود به زندگی را به نمایش گذاشته است. او در واقع از «خود پرورش یافته‌اش» رونمایی کرده است. تکلو که فارغ‌التحصیل نقاشی از دانشکده هنر دانشگاه تهران است، نزدیک به یک‌دهه است که به‌صورت حرفه‌ای در گالری شخصی خود نقاشی می‌کند. او تا کنون در گالری‌های مختلف، آثارش را به نمایش گذاشته است. اخیرا نیز برخی از آثار او در یک نمایشگاه گروهی در آمریکا عرضه شد. هیچ‌کدام از آثار وی از سوی دولت (حاکم و پیشین) مورد حمایت مالی قرار نگرفته است. نمایشگاه «اُفلیا» زاییده یک حیات و وجود الهام‌بخش است. قهرمان این داستان گرچه بهار نیست ولی بهارآفرین است. «نیلوفر» قهرمان واقعی است که «بی‌کلام و با نگاه» هنرمند را به چنین وادی‌ای کشانده است. گل نیلوفر هم خصلت‌های مشابهی دارد. این گل معمولا در محیطی نامتعارف یعنی روی آب و گل مرداب می‌روید ولی نهایتا به شکل گلی زیبا و خوشبو با هشت‌لایه برگ توهم‌رفته خودنمایی می‌کند. این گل نماد عشق و شعور است و در فرهنگ هند آن‌را به خدایان مرتبط دانسته و تقدیس می‌کنند. با این تفاوت که گل مریم به‌دلیل خوشبویی و عطرآگینی آن کاربردی تجاری و اقتصادی یافته ولی گل نیلوفر همچنان از جایگاه اساطیری برخوردار است. درست مانند اتفاق نمایشگاه گالری الهیه. درباره این نمایشگاه می‌توان چنین نیز نوشت: «مریم تکلو آثاری را به بازار اقتصاد هنر عرضه کرد» و به این ترتیب ماهیت تجاری نمایشگاه را سوژه کرد. اما نگاه من ما را به عرصه جدال با هملت و اُفلیا می‌کشاند. آیا هملت بیمار روانی بود؟ اُفلیا چرا بی‌نهایت محبت را در حق هملت به‌کار برد. هملت از چه‌چیز ترسید؟ چرا از میانه نمایشنامه، تهاجم هملت به اُفلیا شدت می‌گیرد؟ و... من همه این پرسش‌ها را پاسخی درخور یافتم. از انواع گل‌ها و نگاه ملل به گل مریم و نیلوفر مطالبی خواندم. سبک‌ها و مکتب‌های هنری را مرور کردم تا سطوری شایسته نوشته باشم. به‌راستی شکسپیر و همه بازیگران نمایشش با نقاش و من روزنامه‌نگار سیاسی‌نویس را چه‌چیزی می‌توانست عصری بهاری در تهران گردهم آورد؟ این گردهمایی از یک قدرت الهی الهام گرفته. قدرت عشق. همان عشق گل «نیلوفر».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.