«نسترن مجدینسب» رییس انجمن «اماس» خوزستان در گفتوگو با «شرق»:
پروتکل درمان در ایران با آمریکا و اروپا یکسان است
فاطمه شکیبا
طبق تصویب فدراسیون بینالمللی اماس، آخرین چهارشنبه ماه می، روز جهانی اماس است. روز جهانی اماس، بهانهای است برای آشنایی بیشتر با بیماری قرن که تا امروز بیشتر جنبههای آن، علل و سازوکار پیدایش نشانههای آن ناشناخته مانده است و دارو و درمانهای موجود نه اصل و ریشه بیماری که علایم و نشانههای آن را تا حدودی پنهان میکند. به همین مناسبت به انجمن اماس خوزستان در دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی اهواز آمدم تا با خانم دکتر «نسترن مجدینسب» متخصص مغز و اعصاب، عضو هیاتعلمی دانشگاه و رییس انجمن اماس خوزستان در مورد این بیماری به گفتوگو بنشینیم. انجمن اماس خوزستان بیش از هزارو۵۰۰نفر را تحت پوشش دارد و تسهیلاتی مانند امآرآی، کاردرمانی و گفتاردرمانی رایگان را برای این گروه فراهم میکند. از آنجایی که برخی از علایم اماس ممکن است با بیماریهای دیگر همپوشانی داشته باشد، روشهای قطعی تشخیص این بیماری چیست؟ بیماران معمولا با شکایات متعددی مثل تاری دید، سرگیجه، عدم تعادل، ضعفاندامها، اختلالات حسی، گاهی خستگی و اختلالات ادراری مراجعه میکنند. روش قطعی در تشخیص اماس،
علایم کلینیکی و امآرآی مغز است. چند نوع اماس وجود دارد و افرادی که بیماری آنها تازه تشخیص داده شده معمولا در کدام گروه قرار میگیرند؟ بر اساس علایم بالینی اماس به چهار نوع تقسیمبندی میشود: 1- شایعترین نوع بیماری اماس، نوع عودکننده-فروکشکننده است. حدود 75درصد بیماران در ابتدای شروع بیماریشان در این نوع قرار میگیرند که در این نوع، بیمار بهطور ناگهانی دچار حملاتی میشود که یک یا چند قسمت از بدنش را درگیر میکند. سپس بیمار بهطور کامل یا اینکه تا حدود زیادی بهبود مییابد و بیماری تا حمله بعدی که اتفاق بیفتد پیشرفت نمیکند. حمله بعدی میتواند خیلی زود یا اینکه سالها بعد اتفاق بیفتد. 2- خطرناکترین نوع بیماری اماس، نوع پیشرونده اولیه است که حدود 15درصد بیماران مبتلا به اماس به این نوع دچار هستند. بیماران مبتلا به نوع پیشرونده اولیه بهطور پیوسته حالشان بدتر میشود و در بین حملات، حالشان هیچگونه بهبودی نمییابد یا اینکه بهبودی اندکی دارند. 3- بیماران دچار اماس نوع پیشرونده ثانویه ابتدا در نوع عودکننده- فروکشکننده قرار دارند و در آخر نیز به نوع پیشرونده تغییر خواهند
کرد. طی 10سالی که از شروع بیماری میگذرد، حدود 50درصد بیماران که در ابتدا در نوع عودکننده-فروکشکننده قرار داشتند در نوع پیشرونده ثانویه قرار میگیرند. در عرض 25سال حدود 90درصد بیمارانی که اماس آنها در نوع عودکننده-فروکشکننده قرار داشته است به نوع پیشرونده ثانویه تغییر خواهند کرد. 4- بیمارانی که به چهارمین نوع اماس یعنی پیشرونده-عودکننده مبتلا هستند از ابتدا دچار ضایعات پیشروندهای هستند اما طی آن دچار حملات حاد نیز میشوند که علایم آن ظاهر شده و بعد از مدتی از بین میرود. حدود شش تا 10درصد بیماران به این نوع از اماس دچار میشوند. بیشتر این نوع در افرادی دیده میشود که بعد از 40سالگی به این بیماری مبتلا میشوند. دلایل و علل محیطی نیز برای ابتلا به این بیماری در نظر گرفته شده است، مثل کمبود ویتامین D و ابتلا به برخی عفونتها. ردپای استرس و آلودگیهای محیطی هم در ابتلا به این بیماری دیده شده است؟ از عوامل محیطی بحث کمبود ویتامین D و برخی از عفونتها بهویژه عفونتهای ویروسی مطرح هستند. استرس در شروع بیماری نقش ندارد، ولی وضعیت بیمار را بدتر و علایم را تشدید میکند ولی هنوز اثر
آلایندههای محیطی اثباتشده نیست. حتی با وجود آفتابی که در بیشتر شهرها داریم کمبود ویتامین D شایع است؟ بله. به نظر میآید بهدلیل تغذیه افراد و کمبود مصرف لبنیات، تخممرغ، جگر و بهویژه غذاهای دریایی باشد. اخیرا در یک تحقیق که در مجله «نورولوژی» انتشار یافت، ۵۰ منطقه ژنی که در بروز این بیماری دخیل هستند، مشخص شد. این یافته برای فهم بیشتر اماس چه کمکی میتواند بکند؟ در پیدایش این بیماری یکسری عوامل محیطی و وراثتی مطرح شده است که طبعا به نظر میآید بعضی از ژنها در این بیماری دخیل باشند. امروزه شاهدیم که در مناطقی مثل آمریکایشمالی، اروپای غربی و حتی استرالیا بهازای هر صدهزارنفر بالای صدمورد ابتلا را داریم، در حالیکه در هند، پاکستان و کشورهایی که در آفریقا و آمریکایجنوبی واقع شدهاند، موارد ابتلا حدود 20-5 نفر است. آیا شیوع این بیماری در دنیا از الگوی خاصی پیروی میکند؟ بله. اماس در برخی از مناطق مثل آمریکا و استرالیا بیشتر و در آفریقا کمتر شیوع دارد. تفسیر این موضوع به بحث عوامل محیطی در بروز اماس برمیگردد، هرچند که هنوز چگونگی نقش عوامل
محیطی مشخص نیست. پس نمیتوان گفت چرا در برخی مناطق بیشتر است یا کمتر، ولی قطعا عوامل محیطی یکی از فاکتورهای ایجادکننده بیماری هستند. از طرفی میدانیم برخی عفونتها احتمال ابتلا به بیماریهای خودایمنی را بالا میبرد. با وجود امکانات بهداشتی و درمانی بهتر در کشورهای بیشترتوسعهیافته با آمار ابتلای بالاتری مواجه هستیم. در این مورد چه تفسیری میتوانیم داشته باشیم؟ «تئوری بهداشت» تئوری جدیدی است که برای اماس مطرح شده است. دیده شده اگر افرادی که در دوران کودکی کمتر در معرض عوامل ویروسی قرار گرفته باشند، ممکن است سیستم ایمنی آنها در بزرگسالی بهصورت لجامگسیخته عمل کند و وارد فاز واکنشهای خودایمنی شود. بنابراین بهدلیل رعایت استانداردهای بالای بهداشتی، در دوران کودکی در معرض عوامل عفونی و ویروسها قرار نمیگیرند و در نتیجه سیستم ایمنی آنها خودبخود بارور نمیشود و در نتیجه احتمال اینکه سیستم ایمنی بدن از حالت نرمال خارج شود و به بافت خودی حمله کند، بیشتر میشود. در نتیجه توصیه میشود فرد آنقدر حفاظتشده و استریل نباشد که هیچوقت به بیماری ویروسی دچار نشود. معمولا چه داروهایی برای
بیماران اماسی تجویز میشود؟ آیا داروها و درمانهایی که در ایران در دسترس بیماران قرار میگیرد، همسان با دنیا و پروتکلهای جهانی است؟ داروهای آونکس، سینوکس، بتافرون، اکتوفرون و اکتوریف که اینترفرون بتا هستند یا ربیف و رسیژن که اینترفرون آلفا هستند، همگی بهصورت آمپول برای بیمار تجویز میشوند. اشکال دارویی جدیدتری (مانند فینگولید) هم داده میشود که بهصورت قرص خوراکی است. اعضای کمیته اماس ایران سالانه سه الی چهاربار در گردهماییهای خارج از کشور شرکت کرده و با پروتکلهای روز دنیا همسانسازی شده و در جریان ساخت و استفاده از آخرین داروها قرار میگیرند. با قطعیت میتوانم بگویم که پروتکل درمان در ایران کاملا با آمریکا و اروپا یکسان است. آیا پیشرفتهای اخیر پزشکی در زمینه ژندرمانی و سلولهای بنیادی توانسته است به درمان اماس کمک کند؟ ژندرمانی در حد تحقیق و پژوهش است، ولی در مورد سلولهای بنیادی تحقیقات در حال انجام است و هنوز به مرحله استفاده برای بیمار نرسیده است. و حرف آخر. اماس بیماری ناتوانکنندهای است که متاسفانه در افراد جوان رخ میدهد. به نظر میرسد
لازم است که ویتامین D، بهدلیل شیوع کمبود آن در اکثریت جامعه، در همه افراد بررسی شود و آخرین توصیه، پرهیز از مصرف سیگار است زیرا باعث تشدید بیماری میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.