برای هفته بدون دخانیات
از قلیان شکستن تا قلیان کشیدن
شاه قلیان به دست از ترس زنان حرمسرایش، قلیان را به زمین گذاشت اما تصویرش ماند روی قلیانها. فشار مردم به دیوارهای کاخ وارد میشد اما هنوز زود بود تا شاه تسلیم شود و دست از پیمان «رژی» که خود با انگلیسیها بسته بود، بشوید. تا اینکه فتوا آمد؛ به زبانی نیمه عربی، نیمه فارسی؛ مردم آن را برای هم ترجمه کردند، علما بر منبرها آن را برای عامیان بازگفتند و بعد صدای شکستن قلیانها و منقلها و بافورها تمام شهرها را پر کرد تا به دروازههای تهران رسید. درست روزی در همین نزدیکی برای همین اتفاق است؛ روزی که فتوای میرزامحمدحسن شیرازی، یکی از مهمترین قدمهای مشروطه را برداشت و راه را بر دستاندازی اجنبیها بست. کار و بار توتون و تنباکو سکه بود؛ ایرانیها در کاشت و داشت و برداشت و مصرفش خبره بودند، آنطور که جعفر شهری در کتاب طهران قدیم میگوید «اوستای دود» بودند و دندان طمع بریتانیاییها بههمین خاطر تیز شده بود. یکشبه قراردادی بسته شد. مقدمات کار در سومین دیدار ناصرالدینشاه از اروپا چیده شد. راوی کتاب «تاریخ مشروطه» شرح میدهد که در این سفر، «تالبوت» آمده بود به خدمت سلطان و سلطان از این خوشخدمتیها پذیرفت که «رژی»
به صنف تنباکوفروشان و تولیدکنندگان توتون بپیوندد. بازرگانی پر درآمدی بود و تالبوت آن را با رشوههای آنچنانی به یک امپراتوری بدل کرد و اولین رشوهاش را هم به جیب شاه ریخت؛ 25هزارلیره! حکم میرزای شیرازی را سیاسیترین حکم آن روزگار میدانند که بعدها بر جامعه و مردمش تاثیر گذاشت و آنها را در قبال دشمن خارجی، یکدست و یکصدا کرد. هنوز وقت بود تا مساله قلیان به یک مساله اجتماعی و تا حدودی بهداشتی بدل شود و مانعتراشیها بر سر مصرف قلیان بشود یک هشدار جهت حفظ سلامت دهان و گوارش. حالا دوباره قلیان برگشته است؛ در هر نوع و طعمی که باورش در مخیلهها نمیگنجد؛ طعم سیب و نعناع دیگر قدیمی است؛ در شیشههای قلیان شیر تازه میریزند و تنباکویش طعم نارگیل و قهوه دارد. از کوچکترین سایزها تا بزرگترینشان با رنج قیمتی از 50هزارتومان تا یکمیلیون که این آخریها دیگر حکم صنایع دستی کشور را هم پیدا کردهاند. قلیان با منش ترکی یا عربی پا به ویدیوکلیپ خوانندههای معروف هم گذاشته؛ در شوی شکیرا هم هست در شوی سارینا هم جا پیدا کرده. در ایران اما دیگر نه پای تالبوت در میان است و نه ایرانیها «اوستای دود» به حساب میآیند؛ بحث بهداشت
فردی است و جمعی و به همین خاطر در پارکها قلیان کشیدن را ممنوع کردهاند و آن طور که معاون وزیر بهداشت هم گفته، باید برای مصرف شخصی قلیان هم اخطارهایی داد. قلیان فروشیها اما به تازگی دوباره باز شده و آن طور که عباس علایی، رییس اتحادیه قهوهخانهداران و سفرهخانههای سنتی به «شرق» میگوید، تنها ممنوعیت قهوهخانهها فعلا ورود زنان است. بازگشت قلیان کمکم دارد به یک منش هم بدل میشود؛ منش نشستن در قهوهخانه در اعتراض به آنها که به کافیشاپ میروند و ژستهای روشنفکری میگیرند. بازگشت قلیان یعنی نشستن روی تختهای قهوهخانههای سنتینما و دل دادن به موزیکی که مربوط به این فضاست. غرقشدن در بحثهای تازه که اگرچه بیرونش بیشباهت به روزگار دور نیست اما درونش هنوز به کشف نیامده. بازگشت قلیان هنوز هم با تصویر ناصرالدینشاه همراه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.