|

تراز

نقش‌های «سیحون» حسین شیخ‌زین‌الدین . معمار و شاگرد سیحون هوشنگ سیحون نقش‌های مختلفی داشت. او استاد معماری و معماری برجسته بود. لازم است بگویم این دو باهم فرق دارند و باید این دو وجه را از هم جدا کرد؛ چون تعلیم معماری یک امر و خلق معماری، امری دیگر است. معمولا کسانی که به تعلیم معماری رو می‌آورند، قادر به خلق آثار معماری نیستند؛ با این‌همه سیحون در هر دو وجه استعداد خوبی داشت و البته در وجه خلق معماری، فهم زیبایی و درک انجام یک کار بسیار برجسته بود. آشنایی من با او از زمان دانشجویی و در دانشکده هنرهای زیبا شروع شد؛ چون من از شاگردان او بودم. در مورد معماری و هنر باید به این مساله توجه کرد که این دو حوزه از قاعده خاصی پیروی نمی‌کنند و افراد استثنایی در آن قادر به خلق اثر هستند. به همین دلیل تعداد استادان مولف در این حوزه بسیار اندک است. «تعلیم» به‌عنوان یک کار درجه دوم و «خلق» در درجه اول قرار دارد. سیحون در راه تعلیم، تنها محفوظات و قواعد را آموزش نمی‌داد و این همان روشی است که هنرمندان بزرگ در مورد شاگردان خود اجرا می‌کنند. آنها شاگردانشان را متوجه جهت‌ها و سمت‌وسوها می‌کنند بدون اینکه به‌صورت مستقیم به آنها بگویند به چه سمتی بروند. سیحون شاگردان بزرگی تربیت کرد اما به این معنا نبود که او یکسری قاعده یا الگو را به آنها یاد بدهد. او نقطه‌نظرهای خود را بیان می‌کرد و شاگردان مستعد را جهت می‌داد مثلا وقتی می‌خواست ما را متوجه یک اثر خوب کند، اشاره‌ای به آن اثر می‌کرد و همین نکته سلیقه ما را بالا می‌برد، یا زمانی که به تکالیفمان نگاه می‌کرد، ضعف‌های آن را می‌گرفت مثل اینکه می‌گفت: «اینجای کار زمخت است»، همین‌ها سطح سلیقه ما را بالا می‌برد. البته باید این را نیز بیفزایم که وقتی از سطح سلیقه به مفهوم عام و سطح سلیقه یک هنرمند صحبت می‌کنیم، باید این موضوع را در نظر بگیریم که در عرصه هنر، کسی که صاحب‌سلیقه می‌شود، صاحب یک فرهنگ، تجربه و تشخیص یک مهارت شده است. سیحون تلاش کرد ما به چنین مرحله‌ای برسیم. ارایه معماری ایرانی به شکل مدرن مصطفی کیانی . پژوهشگر آنچه از هوشنگ سیحون در خاطره همه مانده، نوع نگرش و تحولی است که بعد از معماری دوره پهلوی اول در ایران به وجود آورد. معمای در دهه 30 شمسی دچار تحول و نگرشی جدید شد. بعد از پایان جنگ جهانی دوم، استادانی از فرانسه به ایران آمدند و معماری مدرن اروپا روی معماری ایران اثر گذاشت اما یکی از کسانی که نگاه مدرن معماری را در ایران ایجاد کرد، سیحون بود. سیحون از دو منظر متمایز از دیگران است: وجه اول نوع مدیریت و آموزشی است که او در دانشکده هنرهای زیبا به وجود آورد. آموزش او شکل و شمایل نوینی را که بیشتر از آموزش‌های دانشگاه سوربن فرانسه الهام گرفته شده بود، شامل می‌شد. یکی از اقدامات او در این زمینه انجام سفرهای دانشجویی به صورت هفتگی، بازدید از محل و تشکیل کلاس‌های میدانی بود. وجه دوم تمایز سیحون که باعث شد در خارج از دانشکده هم شهرت پیدا کند، ارایه یک نوع معماری ایرانی به شکل مدرن بود. او یک نگاه مدرن را در معماری ایران بنیان گذاشت ضمن اینکه ایده معماری گذشته را می‌شد در فرم بناهای او مشاهده کرد. من برای این شیوه کاری او نام «معماری نوگرای ایران» را می‌گذارم و معتقدم او از رواج‌دهندگان معماری نوگرای ایران بود. در بررسی آثار او متوجه می‌شویم این نوع معماری بیشتر در بناهای یادبود و آرامگاه‌هایی که سیحون طراحی کرد، تجلی یافت. در معماری بنای یادبود ابن‌سینا که برداشتی خردمندانه از گنبد قابوس بود، به‌وضوح می‌توان متوجه این موضوع شد. این نکته در بناهای دیگر همچون آرامگاه نادر، باباطاهر، کمال‌الملک و خیام هم ادامه پیدا کرده است. سیحون با این آثار، فرم‌های جانانه و نوآورانه‌ای ایجاد کرد. در واقع بعد از آرامگاه‌های فردوسی، حافظ و سعدی که در دوره پهلوی اول ایجاد شد، بهترین نمونه آرامگاه‌ها در دهه 30 تا 50 از سوی سیحون ساخته شد که اکنون به‌عنوان شاخصه این هنرمند شناخته می‌شوند. حیات ابدی «سیحون» کامران افشارنادری . معمار کسانی که هوشنگ سیحون را از نزدیک شناخته‌اند او را فردی دارای کاریزما و یک استاد به مفهوم کامل کلمه قلمداد می‌کنند. اهمیت شخصیت او در کلاس‌هایش به نحوی بود که سیحون در محیط دانشگاه جدیت و سخت‌گیری را با نرمش و طبع‌طنز خود توام کرد. این از نشانه‌های شخصیتی افراد بسیار باهوش است. آثاری که از سیحون در مقام یک معمار برجای ماند جاودان خواهد ماند، حتی اگر دست زمان جسم آنها را نابود کند. آنچه مسلم است سیحون از طریق تاثیر فرهنگی خود در وجود اکثر ما معماران ایران به حیات خود ادامه خواهد داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.