نمایشگاه «تاریخ ناویراسته» به روایت لیلی گلستان
بدون قضاوت
لیلی گلستان
موزه هنرهای مدرن شهر پاریس از 16 می تا 24آگوست 2014 میزبان نمایشگاهی از هنر مدرن ایران با نگاهی تازه و نو شده است؛ نگاهی که به آرشیوکردن، تحقیقکردن و گردآوری مستندات اهمیت ویژهای داده است؛ نگاهی که معتقد است از ورای هنر و با کمکگرفتن از هنر میتوان اتفاقات افتاده را همیشگی کرد، ماندگار کرد و در معرض دید گذاشت. کاترین داوید، کیوریتور این نمایشگاه بود که به تازگی به معاونت هنری مرکز ژرژ پمپیدو برگزیده شده. او را از نمایشگاه بهمن جلالی در بنیاد آنتونتاپیس در شهر بارسلون، میشناختم. آن زمان، با بهمن جلالی و رعنا جوادی همراه شدم تا نمایشگاه را ببینیم. از همان بدو ورود متوجه اهمیتدادن به این نمایشگاه شدم. تمام راه فرودگاه به شهر، بنرهای تبلیغاتی نمایشگاه را آویخته بودند، تا ساختمان بنیاد که تمام ساختمان و اطرافش پر از پوستر نمایشگاه بود. خود نمایشگاه هم با چیدمانی نو و با هدف و با تفکیک درست مجموعهها چیده شده بود. و بعد مدعوین و خیل عظیم خبرنگاران رسانهها. کل کار یعنی: انتخاب بهمن جلالی، انتخاب عکسها، انتخاب بنیاد تاپیس و دعوت گسترده از مجموعهداران و اهالی رسانهها و آن افتتاح موفق، همه با مدیریت
والای کاترین داوید بود. و حالا، نمایشگاه «ایران، تاریخ ناویراسته» هم با مدیریت او برگزار میشد و مطمئن بودم که به خوبی برگزار میشود. استقبال از نمایشگاه خیلی بیش از انتظارم بود. در داخل موزه غلغله بود و در ورودی را بسته بودند تا جمعیت تماشاکننده وقتی تمام آثار را دیدند بروند بیرون و تعداد دیگری وارد شوند. اما اینچنین نشد. چون ایرانیها همدیگر را پیدا کرده بودند و ولکن معامله نبودند. حرف و حرف و روبوسیها بود و بازار گرم معاشرت بهراه. به رییس موزه که متحیر مانده بود چه کند گفتم در را باز کنید بقیه بیایند داخل، چون شما ایرانیها را نمیشناسید. اینها تا آخر وقت میمانند به خوشوبشکردن. صفی طولانی بیرون از موزه کشیده شده بود و چارهای جز بازکردن در نبود. در باز شد و آنقدر جمعیت به داخل آمد که تقریبا تماشای آثار غیرممکن شده بود. نام ایران و نام کاترین داوید کار خودش را کرده بود. خانم داوید از هر نگاه کلیشهای و معمولی احتراز کرده بود: آثار دو هنرمند، بهمن محصص و بهجت صدر را بهعنوان نمونهای از پیشروان مدرنیسم در ایران به نمایش گذاشته بود و برای هر یک کاتالوگی جامع چاپ کرده بود که کاتالوگ محصص ماند برای
رفتن این نمایشگاه به رُم. باقی نمایشگاه شامل آثاری از عکس، ویدیو و چیدمان (اینستالیشن) از جوانان بود به اضافه عکسهایی از کاوه گلستان که همه را بهشدت تحت تاثیر قرار داد. تعداد 60 عکس به ابعاد کوچک که تماشای هر کدامشان کافی بود که آن«سیلی» معروف کاوه را حس کنیم و نمایش اصل روزنامههای همزمان با نمایشگاه و اعتراضشان به برچیدهشدن زود هنگام نمایشگاه که بسیار دیدنی و خواندنی بود. فیلمهای پرویز کیمیاوی که بهصورت اکرانهای کوچک نمایش داده میشدند و ویدیوی شهر قصه از بیژن مفید که اینها همه اتفاقات مهم هنری در پیش از انقلاب بودند و بعد عکسهای انقلاب و جنگ بهمن جلالی بود که به صورت اسلاید نشان داده میشد که عکس شهدای جنگ اشک به چشم همگان آورد که میدانیم رسالت عکس خبری و مستند همین آگاهیدادنها و تاثیرگذاشتنها است و بعد نقاشیهای کاظم چلیپا؛ هنرمند نقاشی که به عقیده من بهترین حس را نسبت به فاجعه جنگ به بیننده القا میکند و یک سروگردن از باقی کسانی که در حیطه نقاشی دینی فعالیت میکنند، بالاتر است؛ با رومانسی در حد بالا و با ظرافتی در حس و اجرا. عکسهای محسن راستانی از آدمهای معمولی که خیره به دوربین
بودند؛ یا شاید خیره به ما بودند؛ با نگاهی حاکی از هزارویک پرسش و بعد دو چیدمان. اولی از نرمین صادق و با تعداد فراوانی مرغ فلزی که حکایت از سیمرغ داشت. با اجرا و ظرافتی ستایشآمیز و چیدمان غریب هنرمندی ناشناس در ایران و معروف در فرانسه که چند سال پیش در عین جوانی فوت کرده بود به نام شهره فیضجو؛ هنرمندی که موزه معروف«ژو دو پم» پاریس برایش نمایشگاه انفرادی گذاشته بود. فردای افتتاح نمایشگاه، باربد گلشیری سنگ قبر بزرگی را طی مراسمی با حضور تماشاچیان بسیار در قبرستان پانتن پاریس روی مزار بیسنگ او گذاشت و آنهایی که رفته بودند به تماشا، آن را پرفورمنسی بسیار موفق و جالب دانسته بودند. گلشیری چند نمونه سنگ قبر هم که از نمایشگاه نیویورکش آمده بود در این نمایشگاه به نمایش گذاشته بود. که ایده این کار و نوشتههای مبهم نقششده روی آنها تماشاگران را بهشدت کنجکاو کرده بود. مجموعه عکس بهزاد جایز از درسخواندن طلبهها، مجموعهای جالب و دوستداشتنی بود و بعد نقاشیهای حدود سهمتر در دومتر زغال روی بوم میترا فراهانی بود که مثل تمام کارهای فراهانی تماشاگران را حسابی شگفتزده کرد؛ آدمهایی که سر بریده خودشان را به دست گرفته
بودند. این نقاشیها از روی عکسهای معروفی کشیده شده بودند. پنجنقاشی و یک ویدیو بسیار جالب با ایدهای فوقالعاده: راهنماهای مختلف موزهها جلو نقاشی معروف کاراواجو، داوید و گلیات ایستادهاند و دارند تاریخچه نقاشی و داستان آن را برای تماشاگرانشان توضیح میدهند. فراهانی این حرکت آنها را با پردهخوانهای ما قیاس کرده و میگوید هر کس روایت خودش را از قصه نقاشی میگوید. واقعیت این نقاشی و سری که بریده شده، کدام است. ایدهای جالب با اجرایی ساده که به نوعی به آن پنجلته نقاشی مربوط میشود. و فیلم 180دقیقهای کامران شیردل بود با نام خاطرات انهدام که با سوپر هشت گرفته شده بود و حالا روی دیویدی آمده بود؛ ویدیویی از بهمن کیارستمی از لحظه تصرف ساختمان تلویزیون از سوی انقلابیون. عکسها و فیلمهای مرتضی آوینی جای مهمی در این نمایشگاه داشت. من بهشخصه معتقدم اگر آوینی نبود ما با ابعاد گسترده جنگ آشنا نمیشدیم. حیف که مجموعه روایت فتح او نشان داده نشد. عکسهای عکاسان معروفمان چون یحیی دهقانپور، رعنا جوادی، مهشید نوشیروانی، مزدک عیاری، تهمینه منزوی و جاسم غضبانپور و طرح - عکسهای آرش حنایی بخش دیگری از این نمایشگاه
بودند. پوسترهای بهزاد و کورش شیشهگران مثل همیشه چشمگیر بود و نظرها را به خود جلب میکرد و طراحیهای خسرو خورشیدی از مناظر تهرانی نهچندان دور. پوستر نمایشگاه، سیاه و سفید و کار آریا کسایی بود که آن هم مثل خود نمایشگاه نگاهی تازه و با فکر داشت و تمام شهر پاریس را پر کرده بود. نمایشگاه از ورای مستندات و با کمکگرفتن از هنرهای: عکاسی، نقاشی، طراحی، چیدمان، فیلم و ویدیو، نگاه میکرد به تاریخ دورهای 60ساله از ایران؛ نگاه به 60سال تاریخ سیاسی و تاریخ اجتماعی ایران و از همه مهمتر نگاهی بدون قضاوت. همه را در برابر دید ما گذاشته بود، بیاینکه قضاوتی کند یا رایی صادر کند (کاری که ما بلد نیستیم). و این امتیاز و ویژگی خاص این نمایشگاه بود. این نمایشگاه در سه بخش بود: سالهای مدرنیزاسیون 1960 تا 1978؛ انقلاب و جنگ ایران و عراق 1979 تا 1988 و برد و باختهای معاصر1989 تا 2014. در اینجا بخشهایی از نوشته رییس موزه هنر مدرن شهر پاریس، فابریس هرگوت را در کاتالوگ نمایشگاه میآورم: «... . ایران کشور بزرگی است نهتنها بهدلیل وسعتش و یا جمعیتش بلکه به دلیل تاریخی که دارد.... طی این سالهای اخیر ایران دچار تنشهایی مکرر
بوده است و اغلب هم همزمان... . در دورهای متاثر از سلطنتی غربزده با یک انقلاب سرنگون میشود. انقلابی که مهمترین انقلاب قرن بیستم بود، با افزودن انقلاب روسیه به آن.... بازگشت دین در وسعتی جهانی میسر نبود مگر با انقلاب اسلامی ایران در 1979... . آگاهی مردم ایران آنچنان شگفتیآور نیست که ناآگاهی ما از آگاهی آنها... . و با وجود تمام مسایل، هنرمندان همچنان حضور دارند و نشانههای این آگاهی در همه جا دیده میشود: در معماری، در سینما، در ادبیات، در انیمیشنها و در هنرهای تجسمی... . نمایشگاه «ایران. تاریخ ناویراسته»، تا 25 آگوست امسال در این موزه برقرار است و بعد به موزه ماکسیم رم میرود؛ موزهای که معمار معروف زاها حدید آن را ساخته و بسیار زیباست و بعد از آن قرار است به تیت گالری لندن برود. کاترین بورلورو، مراد منتظمی، نرمین صادق و سمیرا کاوه در برگزارکردن این نمایشگاه همراه کاترین داوید بودند. پیشنهاد میکنم این نمایشگاه به ایران بیاید تا هم همگان آن را ببینند و هم کلمه «کیوریتور» را اینقدر مثل نقل و نبات به هر تازه از راهرسیدهای اطلاق و الصاق نکنند. دیدن این نمایشگاه برای من بسی غنیمت بود.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- فرصتی برای درک تازه از ایران اریک سیمون . ترجمه: آینا قطبی یعقوبی «تاریخ ناویراسته» عنوان نمایشگاهی گروهی است که با موضوع هنر ایران در فاصله سالهای 1960 تا 2014، از 16 می تا 24 آگوست در شهر پاریس برپاست. این نمایشگاه با بیش از 200 اثر که بیشتر آنها تاکنون در فرانسه به نمایش در نیامدهاند، نگاه تازهای را به عرصه هنرهای تصویری ایران عرضه میکند. نمایشگاه در سه بخش: سالهای مدرنیزاسیون (1978-1960)، دوران انقلاب و جنگ ایران و عراق (1988-1979) و دوران پس از جنگ تا امروز (2014-1989) تاریخ معاصر ایران را بررسی میکند. این نمایشگاه آثار بیش از 20 هنرمند که کارشان در دهههای 60 و 70 میلادی آغاز شده و عده دیگری از هنرمندان نسل جوان را کنار هم گرد آورده است و نقاشی، عکاسی، سینما و همچنین المانهای مرکزی فرهنگ تصویری مدرن ایرانی چون پوسترها و فیلمهای مستندی که مربوط به جشن هنر
شیراز، دوران انقلاب و جنگ ایران و عراق هستند را به معرض دید میگذارد. هنرمندان این نمایشگاه چه قدیمی باشند (بهمن محصص، بهجت صدر، کاوه گلستان و بهمن جلالی) و چه معاصر (باربد گلشیری، آرش حنایی و...) همگی آثارشان را در بستری انتقادی به کمک رسانه و فرم خلق کردهاند. از یک نسل به نسل دیگر، همه این هنرمندان در آثار خود، وضعیت تاریخی-فرهنگی کشور خود را مورد بازنگری قرار دادهاند. نمایشگاه و کتابی که از آن بهچاپ رسیده و در نمایشگاه عرضه میشود، هر دو مخاطب را تشویق میکند که درک خود از وضعیت ایران و مدرنیته آن را گسترش دهد. در کنار این نمایشگاه جلسات بحث و گفتوگو، کنفرانس و نمایش فیلم نیز جریان دارد. نمایش فیلمهای مربوط به این نمایشگاه تحت عنوان فستیوال فیلمهای ایرانی از ششم تا 17 ژوئن در سینما نوول اودئون شهر پاریس برگزار میشود. در بخش خارج از نمایشگاه این برنامه نیز دو اثر تابوت سنگی از شهره فیضجو و تفویض یکروزه از باربد گلشیری در گورستان پانتن شهر پاریس به نمایش در میآیند. این نمایشگاه با همین عنوان از 12 دسامبر 2014 تا 29 مارس 2015 در موزه ملی هنر قرن بیست و یکم شهر رم ایتالیا برپا خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.