|

پس از دانشگاه تهران، تربیت مدرس و شریف

دامنه تغییر روسا به «پلی‌تکنیک» هم می‌رسد

محمدحسین نجاتی

معاون حقوقی و امور مجلس وزارت علوم، روز گذشته از پایان مدت‌زمان ریاست «رهایی» بر دانشگاه صنعتی امیرکبیر خبر داد. خبری که بر اساس آن، زمزمه‌های تمایل وزارت علوم برای تغییر ریاست هشت‌ساله علیرضا رهایی- رییس کنونی دانشگاه امیرکبیر- را تقویت می‌کند. علیرضا رهایی همزمان با روی‌کارآمدن دولت محمود احمدی‌نژاد به‌عنوان رییس دانشگاه صنعتی امیرکبیر منصوب شد. وی از استادان دانشکده عمران و محیط‌زیست دانشگاه صنعتی امیرکبیر است. از سوی دیگر هم‌اکنون روسای دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس و صنعتی شریف نیز قرار است با برگزاری انتخاباتی داخلی از سوی هیات‌علمی این دانشگاه‌ها انتخاب شوند. در همین رابطه، سعدالله نصیری‌قیداری، معاون حقوقی و امور مجلس وزارت علوم گفت: در وزارت علوم روالی برای تغییر و تعیین روسای دانشگاه‌های کشور تعیین و هم‌اکنون پیاده می‌شود. آن‌دسته از روسا، از جمله صنعتی شریف، صنعتی امیرکبیر و تربیت مدرس که مدت‌زمان حکمشان به پایان رسیده است، جانشین‌های‌شان مشخص و طبق روال قانونی معرفی می‌شوند. وی گفت: دوره مسوولیت این روسا به پایان رسیده و باید به‌نحوی جایگزینشان معرفی شود. سیاست وزارت علوم در دولت جدید این است که در جایگزینی، علاوه بر نظر وزیر و نهادهایی که طبق قانون حق نظر دارند، نظر دانشگاهیان را نیز بدانیم و بعد، سرپرست تعیین شود. نصیری‌قیداری اظهار کرد: رییسی که منصوب می‌شود علاوه بر پشتیبانی نهادهای حاکمیتی، پشتیبانی دانشگاهیان را هم پشت‌سر خود خواهد داشت و تعامل مناسبی میان صف و ستاد آموزش عالی ایجاد می‌شود. در حال حاضر وزارت علوم، با استفاده از تجربه کشورهای توسعه‌یافته در زمینه آموزش عالی، انتخاب روسای دانشگاه‌ها را تا حدودی به دانشگاه‌ها واگذار کرده است. اما این روند در دانشگاه‌های مطرح دنیا به کلی در اختیار دانشگاه‌هاست. به‌عنوان مثال، در کشوری همچون آمریکا، هیات‌هایی تحت عنوان «سرچ کومینیتی» با بررسی افراد دارای صلاحیت، گزینه‌هایی را به هیات امنای دانشگاه‌ها معرفی می‌کنند. هیات امنای دانشگاه‌ها نیز پس از بررسی‌های خود، فرد مورد نظر هیات امنا را بدون دخالت دولت معرفی می‌کنند. با این حال به نظر می‌رسد، روش جدید وزارت علوم در اولین گام، باوجود انتقادات موجود به آن، آغاز‌گر روندی سازنده در دانشگاه‌های کشور است. علاوه‌براین، ابتکار رضا فرجی‌دانا وزیر علوم در این روش زمینه‌ساز کاهش فشار‌های سیاسی از سوی طیفی از نمایندگان مجلس نیز شد. به‌طوری‌که اولین کارت زردی که وزیر علوم از مجلس دریافت کرده، به‌دلیل آن ‌چیزی است که از سوی نمایندگان «انتصابات سیاسی در وزارت علوم» خوانده شده است. به همین دلیل ابتکار وزارت علوم در واگذاری انتخاب روسای دانشگاه‌ها، از طرفی طرحی بود که مانع فشار‌های سیاسی طیفی از نمایندگان مجلس شد و از سوی دیگر، شأن دموکراتیکی در فضای دانشگاه‌ها ایجاد کرد. به‌عبارت دیگر فرجی‌دانا با طرح خود با یک تیر، دو نشان زد. گزینه‌های احتمالی ریاست دانشگاه صنعتی شریف در حال حاضر علاوه بر دانشگاه تهران که انتخاب رییس آن به مراحل پایانی خود رسیده است، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تربیت مدرس تهران نیز، مشغول برگزاری انتخاباتی برای تعیین روسای خود هستند. به‌طوری‌که براساس آخرین اطلاعات، هفت گزینه برای ریاست احتمالی دانشگاه شریف معرفی شده‌اند. براین اساس، تجریشی، معاون پژوهشی دانشگاه صنعتی شریف؛ میرعمادی، معاون آموزشی سابق دانشگاه شریف؛ حسن ظهور، عضو هیات‌علمی دانشکده مکانیک دانشگاه شریف فتوحی، مقداری و نیلی از اعضای هیات‌علمی این دانشگاه و مجید عباسپور به‌عنوان گزینه‌های احتمالی ریاست دانشگاه صنعتی شریف مطرح هستند. شایان ذکر است، کمیته هفت‌نفره جست‌وجو در دانشگاه صنعتی شریف تشکیل شده است که به‌گفته سعید سهراب‌پور عضو این کمیته، سه گزینه نهایی ریاست دانشگاه صنعتی شریف پایان خرداد به وزیر علوم اعلام می‌شود. دانشگاه‌های آمریکایی چگونه روسای خود را انتخاب می‌کنند در دانشگاه‌های کشور‌های توسعه‌یافته، به‌ویژه در دانشگاه‌های آمریکا، یک سیستم خاص برای انتخاب روسا وجود دارد که غالبا به روش انتخاب از طریق «کمیته تحقیق» معروف است. در این رابطه حتی جزوه‌ای 16 صفحه‌ای در ایالات متحده منتشر شده است که بیشتر دانشگاه‌های آمریکا، به‌ویژه دانشگاه‌های معتبر آن، از این سیستم پیروی می‌کنند. این جزوه که توسط «موسسه ریاست موثر بر شورای امنای دانشگاه‌ها» به چاپ رسیده است تاکید می‌کند که مهم‌ترین وظیفه یک دانشگاه، انتخاب رییس آن است؛ چراکه رییس، در واقع مغز هر دانشگاهی به حساب می‌آید زیرا برای دوره ریاست خود راهبردهای یک دانشگاه را تنظیم و ابلاغ می‌کند. هرچند در این میان هیات امنای موجود در هر دانشگاه بر عملکرد رییس نظارت دارد. این جزوه که توسط یک ارگان غیرحزبی منتشر شده است در تعریف چارت سازمانی خود در آموزش‌های عالی ایالات متحده، خود را یک سازمان غیرحزبی و غیرانتفاعی معرفی می‌کند که در موقع لزوم برای دانشگاه‌های ایالات متحده با اعزام استادان مشاور برای تنظیم سیاست‌های دانشگاه‌ها به‌عنوان یک راهنما عمل می‌کند. در بخش دیگری از شرح وظیفه این سازمان غیردولتی آمده است: «موسسه ریاست موثر بر شورای امنای دانشگاه‌ها» در سال 2003 توسط هیات‌امنای دانشگاه‌ها و کالج‌ها تاسیس شد تا از این طریق بر عملکرد موثر هدایت روسای دانشگاه‌ها خدمات بیشتری ارایه دهد. این موسسه می‌تواند همچنین به هیات امنای دانشگاه‌ها در انتخاب و هدایت روسای آنها مشاوره دهد اما حق دخالت مستقیم در انتخاب روسا را ندارد. درواقع این وظیفه کمیته تحقیق است که بهترین تصمیم را بگیرد. این هیات با درنظرگرفتن طیف وسیعی از نیازهای استادان و دانشجویان به انتخاب روسا دست می‌زنند. این نیازها در واقع در محدوده فراهم‌آوردن آزادی‌های فردی و تمرکز بر بالابردن کیفیت علمی دانشگاه استوار است. در مقابل، روسای دانشگاه نیز باید در حیطه وظایف کاری خود «پاسخگویی» را در مقابل «کمیته تحقیق» رعایت کند. «آلیسون.‌ام. ویلان کورت» یکی از متخصصان آموزش عالی ایالات متحده در تعریف کمیته تحقیق می‌گوید: کمیته‌های تحقیق اغلب با هدف اطمینان از به‌وجودآمدن رویه‌های مبتنی بر عدالت در فرصت‌های برابر آموزشی شکل می‌گیرند. اعضای این کمیته بر اساس این هدف والا به انتخاب روسای دانشگاه‌ها دست می‌زنند. در این کمیته افراد با تخصص‌های گوناگون وجود دارند تا بتوانند همه جنبه‌‌های لازم را برای انتخاب رییس یک دانشگاه مد نظر قرار دهند. با وجود این، ویلان کورت می‌گوید این کمیته‌ها در حدی که تصور می‌شود قدرت لازم را ندارد و آنها باید بین سه تا پنج اسم متمرکز شوند و بیش از این نیز نمی‌توانند زمان لازم را برای انتخاب نفرات بیشتر و در نهایت انتخاب فرد نهایی صرف کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.