|

پرویز رجبی چنان‌که من شناختم

دکتر ابوطالب . میرعابدینی .استاد زبان و ادبیات فارسی

پرویز رجبی چنان‌که من شناختم «اگر وزنی می‌بینی در سخنم از سنگینی درد است»1 پرویز رجبی جوانی تیزهوش، خوشفکر و به تمام معنا آتش‌پاره‌ بود. در کلاس درس و بیرون از آن، بیش از دیگران کنجکاو بود. مرتب می‌پرسید این چیست و آن چیست؟ شب و حتی نیمه‌شب به در خانه من می‌آمد که مثلا من این مقاله را نوشته‌ام، بخوانید و نظر بدهید. در همان ایام هم مشخص بود که از توانایی زیادی در نویسندگی برخوردار است و ذهن خلاقی دارد. وقتی هم برای گذراندن دوره‌های علمی به آلمان رفت تا در دانشگاه گوتینگن درس بخواند، سختکوش ظاهر شد و قدرت علمی خودش را ثابت کرد. در زمینه تاریخ و زبان‌شناسی یکی از بهترین استادان دانشگاه بود ولی گاهی هم مورد حمله برخی همکارانش قرار می‌گرفت چون دیدگاه‌ها و تحلیل‌هایش مورد پسند آنها واقع نمی‌شد. منتها او همیشه با مسایل، اندیشمندانه برخورد می‌کرد و دچار احساسات نمی‌شد. در مسایل علمی و مباحثه‌های تاریخی، چه زمانی که دانشجو بود و چه زمانی که استاد دانشگاه بود، قدرت چشمگیری داشت و این قدرت، ناشی از روحیه علمی او بود. در کتاب‌هایی که نوشته است، به‌خصوص «سده‌های گمشده»، «هزاره‌های گمشده» یا «کریم‌خان زند و زمان او» تسلطی را که بر تاریخ ایران دارد، به وضوح می‎‌بینیم. پرویز رجبی در ابتدا روشنفکری بود که جنبه‌های عدالت‌خواهانه در آثار و کارهایش بیشتر دیده می‌شد. خودش در دوره کودکی و جوانی رنج‌های زیادی را تحمل کرده بود و رنج و درد توده‌ها را خوب می‌فهمید و قدری هم متأثر از پدرش و سرگذشت او بود. اما با گذر ایام اندک‌اندک جنبه‌های آزادی‌خواهانه را هم به همان میزانی که به عدالت اهمیت می‌داد در کار نویسندگی خودش تقویت کرد. پرویز رجبی در کار تاریخ‌نویسی جدیت بسیاری از خودش نشان می‌داد. کتاب‌ها، مقالات و ترجمه‌هایش نشان می‌دهد که با ذوق و شور و هیجان شگفت‌انگیزی کار کرده و در زندگی، منظم و هدفمند قدم برداشته است. اهمیت کار او این بود که برخلاف بعضی از مورخان که بیشتر به نظر می‌آید قصه می‌گویند، طبق اصول علمی و مبتنی بر روش‌های معتبر تاریخ‌نگاری کار می‌کرد. بررسی دیدگاه‌های او در زمینه تاریخ ایران در این مقال نمی‌گنجد ولی بدون شک، عمقِ کارهای علمی و پژوهشی او هنوز ناشناخته مانده که جای صد افسوس دارد. زیرا پرویز رجبی در زمره محققانی قرار دارد که غیراز اینکه به اصول تاریخ‌نگاری و فرهنگ و تمدن ایرانی احاطه داشتد، عاشقانه کار می‌کرد. پرویز رجبی، ایرج افشار و احمد تفضلی، شخصیت‌هایی هستند که ارزش جهانی دارند چون به لحاظ علمی و توانمندی در زمینه ایران‌شناسی، زبان‌شناسی و تحقیقاتی که پیرامون تمدن کهن ایران داشتند چیزی از همتایان غربی خود کم نداشتند و هر سه، زندگی خود را برای شناساندن فرهنگ و تمدن ایران فدا کردند. اما مشکلات زندگی به گونه‌ای رقم خورد که محافل علمی و دانشگاهی ما نتوانستند به نحو شایسته از وجود این سه اندیشمند خستگی‌ناپذیر بهره لازم را ببرند ولی روش کار و تحقیق آنها برای جویندگان معرفت هستند چراغ راه خواهد بود. پی‌نوشت:به نقل از «دیوارنوشت‌ها»؛ کتاب شعر پرویز رجبی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.