|

نشانه‌های یک پیروزی بزرگ در ذات افول یک سیستم

اردشیر زارعی‌قنواتی

ماراتن انتخابات پارلمانی هند با بیشترین میزان مشارکت 66,38درصدی در تاریخ این کشور، با پیروزی ائتلاف دموکراتیک ملی به رهبری حزب ملی‌گرای هندوی «بهاراتیا جاناتا» به پایان رسید. شکست سخت و تاریخی حزب کنگره در این انتخابات بسیار بیش از پیش‌بینی‌های قبلی بوده و به نظر می‌رسد در این انتخابات یک سونامی سیاسی شکل گرفته است. دلایل پیروزی ملی‌گرایان هندو و شکست حزب کنگره بسیار فراتر از تغییرات متعارف سیاسی در جریان یک انتخابات آزاد و جابه‌جایی قدرت در یک ساختار دموکراتیک بوده است و در آینده زوایای متعدد آن به‌تدریج روشن‌تر خواهد شد. دلایلی که تاکنون برای کسب این نتیجه دور از انتظار برشمرده می‌شود به رکود اقتصادی در دوسال گذشته، فساد اقتصادی در حزب حاکم کنگره، نقش کاریزماتیک «نارندرا مودی» رهبر ناسیونالیست حزب بهاراتیا جاناتا، شیوه پوپولیستی تبلیغات حزب پیروز حول شخصیت مودی جهت قول‌های بزرگ عامه‌پسند و ناکارآمدی حزب کنگره در بسامان‌کردن اوضاع اقتصادی هند بوده است. انتخابات اخیر هند قبل از آنچه یک روند تغییرات در چارچوب یک جامعه دموکراتیک به حساب آید، می‌تواند به‌عنوان یک افول در مسیر حرکتی قدرت نوظهوری تلقی شود که نتوانسته است رشد اقتصادی مطلوب خود را با ارتقای سطح زندگی توده‌های مردم وفق دهد. گسترش شکاف طبقاتی در هند امروز که گفته می‌شود هنوز بیش از نیمی از مردم آن زیر خط فقر زندگی می‌کنند، نشان‌دهنده کاستی بزرگی است که تناقض رشد اقتصادی را با بهبودی سطح زندگی اکثریت مردم به نمایش می‌گذارد و نوعی واکنش ضدسیستمی را تجربه می‌کند. نباید فراموش کرد که معمار رشد اقتصادی هند همین حزب کنگره بوده و تا همین اواخر این کشور در حال توسعه را به یک اقتصاد نوظهور و بزرگ تبدیل کرده بود که در تحلیل علمی، رکود کنونی فعلی نمی‌تواند خط بطلان بر این کارنامه موفق کشیده و یک سال بحران یا رکود موجب انزجار رای‌دهندگان از این حزب باشد. همچنین کارنامه گذشته و حال حزب پیروز نیز عامل ویژه و منحصربه‌فردی را برای ارتقای حزب بهاراتیا جاناتا و حتی شخصیت کاریزماتیک مودی به چنین مرتبه از اقبال مردمی را نشان نمی‌دهد. این انتخابات را قبل از آنچه در نرم متعارف روندهای انتخاباتی جهت پذیرش یک برنامه موفق‌تر حزبی در مقایسه با حزب دیگر دید باید در چارچوب به بن‌بست‌رسیدن رشد اقتصادی در روند عدم برخورداری اکثریت مردم از مواهب این رشد جست‌وجو کرد. در چنین شرایطی است که می‌توان این انتخابات را به نوعی یک همه‌پرسی در خصوص ساختار حاکم و «رای نه» به یک سیستم به‌شدت طبقاتی به حساب آورد که امروز حزب کنگره نماینده آن است و فردا حزب پیروز ملی‌گرای بهاراتیا جاناتا در این جایگاه قرار خواهد گرفت. قول‌های تبلیغاتی مودی بیش از آنچه ناشی از یک توانمندی مدیریتی و برنامه منسجم جهت برون‌رفت از بن‌بست فعلی تلقی شود با توجه به ماهیت محافظه‌کار و راستگرای این حزب و نهادینه‌بودن این ساختار طبقاتی هرگز قابل تحقق نخواهد بود. به همین دلیل این پیروزی بزرگ در بطن خود حامل یک تناقض ماهوی است که بعد از یک دوره کوتاه نشئگی پیروزی سیاسی نخست‌وزیر آینده را در مسیر سیلاب مطالبات طبقات فرودست زیر ضربات خرد‌کننده خود قرار می‌دهد. رکود اقتصادی کنونی هند بیش از آنچه یک موضوع ملی باشد ارتباط مستقیمی با وضعیت اقتصاد جهانی دارد، همانگونه که قدرت‌های نوظهور دیگر چون برزیل، آفریقای‌جنوبی و مکزیک نیز در طول دوسال گذشته به همین سرنوشت دچار شده‌اند و حتی چین به‌عنوان دومین اقتصاد جهان که تقریبا ذات رشد اقتصادی را هماهنگ با ارتقای همه‌جانبه اجتماعی پیوند زده نیز تا حدودی تحت تاثیر خود قرار داده است. در ضمن کارنامه گذشته مودی در منازعات قومی - مذهبی در ایالت گجرات که منجر به قتل بیش از هزار مسلمان در مناقشه بر سر مالکیت «مسجد بابری» شد همچنان نقطه سیاهی در پرونده وی است که تا حدود زیادی موقعیت رهبر ملی او را تحت تاثیر منفی قرار خواهد داد. اصولا یکی از دلایل پیروزی مودی در این انتخابات دقیقا ناشی از همین تناقض قومی - مذهبی ناشی می‌شود که این بار تحت‌تاثیر تحولات جهانی حول اینگونه منازعات، هندوهای ناسیونالیست را بیش از همیشه پشت‌سر نخست‌وزیر آینده بسیج کرده است. این انتخابات بر خلاف تصور اولیه نشان داد که هند به‌عنوان یک قدرت نوظهور وارد یک چرخه معیوب‌تر از گذشته شده است که نه‌تنها مشکلات کنونی اقتصادی، گسترش شکاف طبقاتی و تنازعات ملی را کاهش نمی‌دهد که حتی می‌تواند تشدید‌کننده این روند مخرب در آینده هم باشد. حزب پیروز بهاراتیا جاناتا نیز که به جای ارایه یک برنامه منطقی و قابل تحقق بر اساس تبلیغات پوپولیستی قول‌های بی‌شماری به رای‌دهندگان ناراضی داده است، در فردای حاکمیت زیر تیغ همین مطالبات باید در انتظار زخم‌های کاری از سوی حامیان هیجان‌زده خود باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.