|

سهراب سلیمی در گفت‌وگو با «شرق»:

هزینه‌ها صرف سلیقه‌های شخصی می‌شود

مریم رودبارانی: سهراب سلیمی کارگردان تئاتر پس از چهارسال دوری از صحنه، نمایش «مده‌آ» اثر داریوفو را برای مخاطبانش انتخاب کرده و آن را از 28 فروردین در سالن آموزشگاه باران روی صحنه برده است. سلیمی در جدیدترین اثرش، باز به سراغ متن داریوفو و فرانکا رامه (با نگاهی به «مده‌آ»‌های اوریپید و ژان آنوی) رفته است تا با نگاه و رویکردی متفاوت، اجرایی تازه ارایه دهد. شخصیت مده‌آ یکی از شخصیت‌های اسطوره‌ای یونان باستان است که قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نسخه آن توسط اوریپید نمایشنامه‌نویس و شاعر یونان باستان نوشته شده است. سلیمی «مده‌آ»ی کنونی را عملی برای بروز شور هنرجویان کارگاه آموزشی تئاتر آموزشگاه باران می‌داند؛ هنرجویانی تازه‌آمده به عرصه نمایش تا در نخستین حضورشان بر صحنه تئاتر، تجربه اتودهای کلاسی و آموزه‌های کارگاهی را به محک آزمون بگذارند. چرا بعد از گذشت پنج‌سال یک اثر کلاسیک را انتخاب کردید؟ معتقدم آثار کلاسیک در تمام دوره‌های مختلف قابل دسترسی و قابل اجراست. با یک نگاه کاملا درست و اصولی می‌شود این آثار ماندگار را همواره به‌روز اجرا کرد. از منظر من این آثار کلاسیک هرگز تاریخ مصرف به معنای واقعی پیدا نخواهد کرد و همواره و همیشه نو و به‌روز هستند و تا این لحظه می‌شود گفت آثار کلاسیک در هر مقطع و برهه‌ای از زمان توانسته شاهکارهای نویی با کارگردان‌های نو و دیدگاه‌های کاملا متفاوت نسبت به یک اثری که فکر می‌کنیم با گذشت زمان کارش تمام شده خلق کند. چه دلیلی وجود دارد که آثار کلاسیک با گذر زمان کهنه نمی‌شوند؟ ببینید معمولا کارهایی در زمان تمام می‌شوند که موضوعیت مصرفی زمانی دارد وقتی موضوعیتشان جامع، جهانشمول، بشری و تضاد و کشمکش‌های بین روابط انسانی و قدرت‌هاست؛ تا زمانی که این کشمکش‌ها و این تضاد بین نیروی بالقوه با نیروی جامعیتی که اکثریت مردم را تشکیل می‌دهند وجود، دارد این آثار ماندگار و تمام‌نشدنی است. حالا از بین این آثار چه دست به آثار آشیل بگذاریم چه سوفوکل و شکسپیر تمام اینها موضوعیتشان به‌لحاظ زمینه‌های ارتباطی هر کدام در جایگاه خودشان قابل بررسی است و نشانه‌های بارزی از خودشان دارند. وقتی نگاهی گذرا به پیرامون جهان تئاتر یا جهان سینما که بالقوه از جهان تئاتر عاریت گرفته بیندازیم، نمی‌توان اثری از شکسپیر را یافت که در یک مقطع کارش تمام شده باشد! با نگاه‌هایی متفاوت در تمام نقاط این کره خاکی هر اثر شکسپیر همچنان موضوع آثار کارگردان‌های شاخص می‌شود. به غیر از دغدغه‌ای که شما نسبت به آثار کلاسیک عنوان کردید، دلیل دیگری هم باید وجود داشته باشد که «مده‌آ» را برای اجرا انتخاب کرده‌اید. اگر تاکید را بگذاریم بر مساله جامعیت نمایشنامه «مده‌آ» می‌شود بهانه من. تا این لحظه بیش از 13 نگاه متفاوت نسبت به «مده‌آ» شده از سنکا گرفته تا خانم کوییست و می‌شود گفت حتما این موضوع، این افسانه و اسطوره زمینه‌های مادی انسانی دارد که می‌شود گفت برای مساله روز تئاتر جامعیت دارد. شما نگاه می‌کنید و می‌بینید نگاه آنوی به‌گونه‌ای است نگاه داریوفو و فرانکارامه به‌گونه‌ای دیگر، نگاه کوییست و اوریپید هم همین‌طور و این در حالی است که بسیاری از هنرمندان و نویسندگان تراز اول دنیا نیز این موضوع را به درام‌های دیگری تبدیل می‌کنند همچون بوکی، برشت. از منظر من مدرن‌ترین و به‌روزترین برداشت متعلق به اریک امانوئل اشمیت است. پس با توجه به این ادله‌ها و این استدلال‌های تاریخی می‌توانیم نتیجه بگیریم که موضوعیت آثار کلاسیک هیچ‌گاه کهنه نمی شود، نگاه ویژه و چگونه ورودکردن به آن اثر تازگی اثر را برای ما به ارمغان می‌آورد. پنج‌سال از آخرین حضور شما در تئاتر زمان می‌گذرد، دلیل این وقفه چه بود؟ پنج سال از آخرین کارم که «عشق لرزه» بود و در تالار چهارسو اجرا می‌شد، می‌گذرد. آن نمایش با تیم شناخته‌شده و بازیگرانی نظیر پیام دهکردی، بهناز جعفری، نسیم ادبی و... اجرا شد. بعد از فراز و نشیب‌هایی که سر کار من «جنایت در تئاتر بولوار» در سال 88 که متاسفانه با تداخل مدیریت‌ها و اصلاحات نگاه‌های قوانینی همزمان شد من نخواستم که زیر بار یکسری مسایلی بروم و منتظر بنشینم تا قوانینی که هر دقیقه و ثانیه با دیدگاه اشخاص تغییر می‌کند پایبند باشم. متاسفانه با تغییر مدیران قوانین نیز دستخوش تغییر می‌شوند در حالی‌که قوانین نباید طبق دیدگاه اشخاص تغییر کند. چرا کارگاه نمایش باران را برای اجرای عموم «مده‌آ» در نظر گرفتید؟ آموزشگاه هنرهای نمایشی باران مجموعه‌ای است متعلق به هنرمندان با دغدغه توسعه فرهنگی که بدون وابستگی به نهادهای دولتی و کمک‌های دولت در مسیری دشوار قرار دارند و متاسفانه شاهدیم که عدم تعاریف درست در بخش‌های دولتی، خصوصی و دولتی -نیمه‌خصوصی منجر به این شده که بسیاری از آموزشگاه‌ها از جمله باران با مشکلات دست‌وپنجه نرم کنند. بر این اساس چون این هنرجویان ثمره آموزشی آموزشگاه هنرهای نمایشی باران بودند من خواستم به تجربه‌ای تازه دست پیدا کنم البته با دیدگاهی متفاوت! در این کارگاه تفاوت تئاتر خصوصی به معنای واقعی را می‌توان نمایش داد. منظورتان از تفاوت تئاتر خصوصی به معنای واقعی چیست؟ متاسفانه شاهدیم که دوستان از اجرای تئاتر در تماشاخانه ایرانشهر، مجموعه تئاترشهر و اکو به‌عنوان تئاتر خصوصی یاد می‌کنند در حالی‌که تئاتر خصوصی مکان خصوصی می‌خواهد و گروهی که باید هزینه‌ها را از تبلیغات تا دکور و حتی هزینه برق سالن پرداخت کند. آموزشگاه و کارگاه هنرهای نمایشی باران به‌زعم من جزو مکان‌های صددرصد خصوصی است و من می‌خواستم در کارگاه باران بدون کمک و حمایت و بدون شرایطی که برخی نادرست از آن به‌عنوان تئاتر خصوصی یاد می‌کنند، اثری را روی صحنه ببرم. در این سالن نمایشی تئاتر خصوصی معنا پیدا می‌کند اما این تعریف منوط به این نیست که صددرصد شرایط مادی‌شان را خودشان تامین کنند در بسیاری از کشورها شهرداری‌ها به بسط و توسعه این مجموعه‌ها کمک می‌کنند بدون دخالت در سیاست آنها. متاسفانه در اینجا نه‌تنها هیچ توجهی به سالن‌های خصوصی نمی‌شود بلکه شرایط تعریف تئاتر دولتی نیز مشخص نیست. تئاتر خصوصی صددرصد با امکانات بالقوه‌اش ولی با حمایت بخشی از شرایط مادی نهادها بدون دخالت در سیاست‌ها معنا پیدا می‌کند. این روزها بسیاری از مخاطبان تئاتر به بالارفتن قیمت بلیت شکایت می‌کنند. با توجه به اینکه این نمایش را در یک سالن تقریبا تازه‌تاسیس به روی صحنه بردید فکر می‌کنید قیمت بلیت تئاتر مناسب است؟ در برخی از شبکه‌های اجتماعی در مورد بهای بلیت نمایش صحبت شده بود و باید بگویم تئاتر در همه جای دنیا کالای گرانی است ولی چون متاسفانه در این چندین‌ساله دوران تئاتر بعد از انقلاب اسلامی برای پرکردن سالن‌ها و پروپاگانداکردن برخی موضوعات بلیت‌ها رایگان بود و این عادت در یک پروسه زمانی قرار گرفته و سینه‌به‌سینه منتقل شده همچنان این ذهنیت وجود دارد. مساله دوم این است که نمی‌شود به این سادگی تئاتر را در ارتباط با عوام تعریف کرد. تئاتر جزو خواص است و این خواص تعاریف خودش را دارد و باید تفهیم کرد در سالنی که نهایتا 40نفر ظرفیت دارد با توجه به ضریب تعداد اجراها، هزینه‌ها و... کسانی که اعتراض به بهای بلیت نشان می‌دهند یا بی‌اطلاع هستند یا از شناخت کافی برخوردار نیستند یا از سیاست‌های مستمر پرکردن سالن‌های خالی با بلیت‌های رایگان آسیب دیده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.