|

هجوم درد

«... انسان تا درجه‌ای که بتواند از خود فاصله بگیرد قادر به مقاومت در برابر هجوم درد است. این خود-‌فاصله‌گیری، این کارکردمندسازی و این اُبژه‌سازی حیات بی‌وقفه کامل‌تر می‌شود. عصر امنیت با شتابی غافلگیرانه با عصر غلبه ارزش‌های تکنولوژیک جایگزین می‌شود. منطق و ریاضیات حاکم بر زندگی، اعجاب‌آور و مخوف است. آدمی حس می‌کند که بازی برای ذهن او بیش از حد پیچیده و منطقی طراحی شده است... در چنین اوضاعی، درد همچنان تنها معیاری می‏ماند که نویدبخش ‏قطعیت در ادراک است.» آنچه خواندید بخشی از نوشتار «درباره درد» بود از ارنست یونگر نویسنده آلمانی‌زاده ۲۹ مارس ۱۸۹۵ که به گفته راسل‌ای یرمان در پیشگفتار کتاب، یک سند تاریخی اجتناب‌‏ناپذیر برای هر آن کسی ‏است که مایل است پایه‌های فرهنگی و سیاسی ظهور پدیده هیتلر را درک کند. به نوشته یرمان «درباره درد ارنست یونگر به جریان موسوم به «انقلاب محافظه‌‏کاری» در دهه‌های 1920 و 1930 میلادی آلمان تعلق دارد؛ نقدی بدبینانه بر فرهنگ و جامعه جمهوری وایمار و در کل، بر مدرنیته لیبرال. انقلابیون محافظه‌کار بر اساس ‏مقدمات قرن نوزدهمی، به‌ویژه افکار نیچه، تحقیری سرسختانه نثار «ارزش‌های بورژوایی» فردگرایی و احساسات ‏رقیقه کردند و کل میراث روشنگری را به سخره گرفتند و همزمان، چشم‌دوخته به استقرار قریب‌‏الوقوع نظم جدیدِ برساخته از جوهره‏ای‏ خشن، همچون نیچه مدعی فقدان ارزش و کیفیت در زندگی ‏مدرن شدند. گرچه وقتی نیچه به مدد اسطوره «ابرانسان» به‌منزله بدیلی‏ نخبه‏گرایانه به مقابله با این انحطاط و هم‏سطح‏گرایی دموکراتیک ‏برخاست، انقلابیون محافظه‏کار، به‌ویژه ارنست یونگر، کوشیدند یک‏ قهرمان‏گرایی نوین را که از دل دنیای تکنولوژیک، جامعه تکنولوژیک ‏توده‏ای پدیدار می‌شد، تشخیص دهند. اگر محافظه‏کاران سنتی بر بازگشت‏ به گذشته یا، دست‌کم، حفاظت از ارزش‌های سنت در برابر نیروهای ‏مهیب پیشرفت پای می‏فشردند، انقلاب محافظه‌‏کاری بر این نظر بود که ‏تحولات بنیادین در «کار»، در جامعه معاصر، می‌توانست به وضعیتی بینجامد که با قدرت سازماندهی‌شده، انضباط و اراده معطوف به خشونت ‏تعریف ‏شود.» به تفسیر یرمان «فارغ از تبلیغات رسمی دوران، نقد فرهنگی یونگر پیچیده، اندیشمندانه و هماره چالش‏برانگیز است، به‌گونه‌‏ای که یکسره از دیگر مهملات نازی‏ها متمایز می‌کند و صادقانه باید گفت کار او شباهت عجیبی به نظریه نقادی مکتب ‏فرانکفورت که در همان دوران در حال تکوین بود، دارد که برای ‏خوانندگان انگلیسی‏زبان آشناتر است... . مخالفت یونگر با خوش‏بینی احساساتی و پافشاری‌اش بر محوریت درد - که در تعریف او علاوه بر درد جسمانی فقدان، اندوه و مرگ را هم در بر می‏گرفت - در وضعیت بشری، شباهت بسیاری به سویه تاریک بدبینی ‏شوپنهاوری دارد که با افکار ماکس هورکهایمر بسیار همپوشان است. اعتقاد بی‏مایه جمعی به روشنی آینده و «پیشرَوی» بشر که ‏پیشرفت‏گرایی نام گرفت، دیگر محلی از اعراب ندارد. پیامدهای‏ حساسیت تراژیک هرچه باشد - که البته پیامدهای محتمل مختلفی ‏هست - ذهنیت خاص خوش‏بینی تاریخی را از کار می‏اندازد. البته ‏حساسیت تراژیک در یونگر و هورکهایمر از مشاهدات خویش نتایج‏ متفاوتی گرفت: یونگر یک گونه اجتماعی نوین، برآمده از وضعیت ‏وجودی درد را پیش‏بینی می‌کند، در حالی که هورکهایمر بدبینی تاریخی ‏خود را به بستری برای یک نقادی اجتماعی ممکن تبدیل می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.