|

نگاهی به کتاب «هنر ساختن آینده‌ کار»

در مسیر منفی حرکت به آینده چه می‌گذرد؟

جواد لگزیان

لیندا گراتن در کتاب «هنر ساختن آینده‌ کار» با نیم‎نگاهی به تحولات انقلاب صنعتی در اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم پیشران‌های تغییر و تحول را در ترکیب ظریفی از پنج نیرو یافته است: نیاز به اقتصاد کم‌کربن، پیشرفت سریع فناوری، گسترش جهانی‌شدن، تغییرات ژرف در روند جمعیت و طول عمر و تغییرات مهم اجتماعی. او در این سفر مسیرهای محتملی را به‎سوی آینده به تصویر می‌کشد. گاه مسیر به گونه‌ای است که جنبه‌های منفی این پنج نیرو را برجسته می‌کند و به آینده‌ای گسسته، پر از انزوا، توأم با خودپرستی، محرومیت و فقر می‌رسد. او این آینده را «آینده تاریک» می‌نامد که در آن، این پنج نیرو به‌طور مجزا یا در ترکیب با یکدیگر، بر اعمال ما پیشی می‌گیرند و انسان را در موضعی منفعلانه قرار می‌دهند. گاه در این مسیر، جنبه‌های مثبت این پنج نیرو تحت کنترل انسان درمی‌آیند و انسان به‎صورت فعالانه آینده‌ای را می‌آفریند که تحت‌هدایت خودش قرار دارد. او این آینده‌ را «آینده‌ روشن» می‌نامد. گراتن بر اساس داستان‌های متعددی که از زندگی کاری افراد در دهه‌های آینده ارایه می‌دهد، باور دارد که در مسیر منفی حرکت به آینده، سه موضوع اصلی گسست، انزوا و محرومیت ظاهر می‌شود. او بر این باور است که رهایی از این سه معضل، مستلزم تغییر اساسی در شیوه فکری و رفتاری ماست. اما برای این تغییرات ما چه سرمایه و منابعی در اختیار داریم. به نوشته گراتن: نخستین منبع یا سرمایه، که در فرهنگ‌های بسیار، بیشتر در حرفه مورد تحسین قرار گرفته، سرمایه‌ فکری شماست. این سرمایه، ترکیبی است از آنچه می‌دانید و توانایی شما برای تفکر عمیق و هوشمندانه درباره موضوع‏ها و چالش‌ها. ساختن این سرمایه فکری که بیشتر بر عهده‌ تحصیلات و آموزش است، با هدف افزایش توانایی‏های شناختی و یادگیری عمیق انجام می‌شود. سرمایه فکری نقش کلیدی در توسعه شغلی بازی می‌کند، به این معنا که محدوده‌ دانشی را تعریف می‌کند که شما آن را کسب کرده‏اید و توانایی کار در این محدوده دانشی را دارید. واضح است که در آینده، سرمایه فکری در خلق شغل و مسیرهای شغلی ارزشمند به‏طور فزاینده‏ای اهمیت پیدا خواهد کرد. نخستین تغییر بیانگر توسعه‌ سرمایه فکری است. در یک جهان به‌‏هم‌پیوسته و دنیایی که به لحاظ فناوری توانمند است، همیشه هزاران و شاید میلیون‌ها نفر از مردم هستند که به اندازه شما می‌دانند و در عین حال می‌توانند آن را سریع‌تر، ارزان‏تر و شاید حتی بهتر انتقال دهند. به‌‏هرحال تمرکز بر یک زمینه و تخصص در آن، خطرناک است. چه اتفاقی می‏‌افتد اگر آن زمینه منسوخ، یا کم‌‏ارزش شود یا نسبت به آن کم‌‏کم بی‌‏علاقه شوید؟ در اولین تغییر؛ به‏ جای آنکه از هر چیز مقدار کمی بدانید، باید کسی باشید که به هر زمینه کاملا مسلط است. تغییر اول بیانگر این پرسش است که چطور می‌توانید بهترین پیشرفت را داشته باشید و سرمایه فکری‏تان را طی دهه‌های آینده به‏‌کار‌گیرید. دومین منبع یا سرمایه ارزشمند در زندگی کاری شما، سرمایه اجتماعی است. این سرمایه حاصلجمع تمامی روابطی است که دارید و گستردگی و عمق شبکه‌های شماست. برخی از این روابط قوی و منبع واقعی از شادی شخصی است، در حالی‌که بسیاری دیگر ضعیف‏تر است و شما را قادر می‏سازد تا با گروه‌های مختلف از مردم مرتبط باشید. استدلال نویسنده با درنظرگرفتن آینده کاری این است که عمق و وسعت این روابط و شبکه‌ها حیاتی‌‏تر از همیشه خواهد بود و باید آن را به شیوه‌هایی آگاهانه ساخت و پرورش داد. در دنیایی که تنهایی و انزوا همه جا در کمین است، یافتن و حفظ روابط باززاینده و احیاگرانه، عاملی کلیدی است. اما در دنیایی که نوآوری و خلاقیت گرانبهاست، تنوع شبکه‌ها نیز نقشی حیاتی بازی می‌کند. از تعادل میان انواع متفاوت از روابط و شبکه‌هایی که کار را تعریف می‌کند موفقیت حاصل می‏آید. این به آن معناست که بسیاری از تصورات قبلی درباره‌ عوامل برنده‌شدن را رها کنیم. سومین منبع از سرمایه یا منبع در دسترس، سرمایه احساسی (emotional capital) است. اینکه تا چه حد قادر به درک خود هستید و نسبت به انتخاب‏هایی که می‌کنید واکنش نشان می‌دهید. این منبع همچنین درباره ظرفیتِ ساختن انعطاف‌‏پذیری احساسی و شکیبایی است که برای انجام اقدام شجاعانه بسیار حایزاهمیت است. در سرمایه احساسی و عاطفی، شاید مهم‌تر از همه، میزان درکی باشد که شما می‌توانید توسط آن انتخاب‌هایی کنید که برای زندگی‏تان شادی خلق کند و به شما اجازه ‏دهد تا در هماهنگی با ارزش‌ها و کارتان زندگی کنید. به یک معنا، تغییری که این منبع از سرمایه شخصی، می‌تواند در شما ایجاد ‏کند پیچیده‌‏ترین آن است. آنچه برای توسعه‌ سرمایه‌ احساسی حیاتی‌‏تر است، انتخاب‏هایی است که شما می‌کنید و نتایجی است که آماده ردوبدل‌کردن آن هستید. به‏‌نظر می‌رسد که هر بار کیفیت تجربه‌ها از کمّیت مصرف پیشی خواهد گرفت و واژگانی مانند «شادمانی» و «احیاگری» (regeneration) به‌عنوان معیار زندگی کاری، جایگزین واژگانی چون «فراوانی» و «تجملات» خواهد شد. بنابراین در سومین و آخرین تغییر، بر اساس منابع، سرمایه احساسی ساخته می‌شود، از طریق تغییر زندگی کاری که تحت سلطه حرصِ مصرف است، به زندگی کاری که عاشق تولید از صمیم قلب است. و با این جملات انرژی‌بخش کتاب به پایان می‌رسد: آنچه به‌طور مشخص از داستان‌های آینده مشهود است این است که هریک از ما فرصت ایجاد زندگی کاری را دارد که با ارزش‌ها تشدید می‌شود و به همراه باورهایمان فیلمنامه یک زندگی منحصربه‌‏فرد را خلق می‌کند. آنچه انواع مختلف فیلمنامه‌های زندگی را مورد تاکید قرار می‌دهد، انتخاب‏های انجام‌شده و مصالحه‌های پیش‌روست. هیچ‌یک از اینها ساده نخواهد بود. بسیاری نیازمند سطحی از تمرکز و انرژی است که تعداد اندکی از ما صادقانه آن را با تصمیم‏‌هایی که درباره شیوه کارکردن می‌گیریم ترکیب می‌کنیم. اما نظرکردن به داستان‌های آینده حتی اگر آنها را باور نداشته باشید نیز سودمند است. در رویارویی با حقیقتِ وجه تاریک آینده، چه کسی می‌خواهد بی‏‌هدف در آن سرگردان باشد؟ چالش این است که چه باید کرد. آنچه ضروری است آگاهی، اقدامات روشن و هدفمندی خواهد بود که پیرامون این سه تغییر انجام می‌دهید: تا برای گسترش تمرکز و تعیین تخصص چندبُعدی آماده شوید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.