|

مصطفی دشتی در گفت‌وگو با «شرق»:

خلع‌سلاح هستم

پرویز براتی . عكس: امیر جدیدی، شرق

«راستگویی مثل لبه تیغ است.» این اولین جمله مصطفی دشتی بود، بعد از فشردن دکمه REC ضبط صوت. قبل از شروع گفت‌وگو، کف کارگاه نقاشی‌اش حوالی میدان شیخ بهایی ایستاده بود و با حرارت تمام از رابطه هنر و اجتماع و «خلقیات ما ایرانیان» می‌گفت. به دو بهانه سراغ او رفته بودم؛ یکی برپایی نمایشگاه انفرادی‌اش در «تاراگالری» لس‌آنجلس و دیگری انتشار چاپ دوم کتاب «خرچنگ‌های بلوری» توسط نشر «حرفه هنرمند». صحبت‌های قبل از گفت‌وگو به آنجا رسید که پرسید: «اینها ضبط می‌شود؟» و من در حالی که دکمه رکورد را فشار می‌دادم، گفتم امیدوارم با فشاردادن این دکمه، مسیر گفت‌وگو تغییر نکند. شاید همین جمله، او را صریح‌تر کرد و قدری تلخ‌تر. ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌در پنج‌سال گذشته ‌نمایشگاه انفرادی برپا کرده‌اید که سه‌تایشان در تهران بود و این چهارمی در «تارا گالری» لس‌آنجلس. کتاب «خرچنگ‌های بلوری» هم که اول بار سال 1385 توسط نشر روزبهان منتشر شد، این روزها توسط نشر حرفه هنرمند تجدید چاپ شده. از خرچنگ‌های بلوری شروع کنیم که تک‌گویی زندگی‌تان است. این کتاب گویای جایگاه مهم علی دشتی (برادر درگذشته‌تان) و سال‌های زندگی در یزد و بلوچستان است. با این حال به نظر می‌رسد مصطفی دشتی این روزها با مصطفی دشتی این کتاب خیلی تفاوت کرده است... شما یک‌سال دیگر هم من را ببینید، آدم دیگری خواهم بود. شاید مهم‌ترین اتفاقی که افتاده این باشد که 54سالگی را گذرانده‌ام. همیشه گفته‌اند که 40سالگی سن خرد انسان است. شاید. حالا کی می‌داند خرد کجاست؟ حالا 54سالم شده‌ام. سعدی شعری دارد که اصل حرفش و کنه قضیه این است که زندگی یک‌بار تجربه شود و دیگر بار به‌کار گرفته شود. معنای آن این نیست که بمیرید و دوباره زنده شوید، هرگاه که ریشه این سخن حکیم را دانستی تو دوباره زنده شده‌ای. احساس می‌کنم چشمم بازتر شده. امکان دارد یک سال دیگر چشمم کم‌سو‌تر شود. این همه دیدن خسته‌ام کند. الان من انرژی طبیعی بیشتری دارم. ‌چه شد بعد از هشت سال «خرچنگ‌های بلوری» را تجدید چاپ کردید؟ شهریار توکلی با من تماس گرفت و گفت این کتاب اصلا خوانده نشده. من خود تصمیم برای تجدید چاپ نداشتم؛ با این حال به او گفتم اگر می‌خواهی درصد حق‌التالیف من را بده و تجدید چاپ کن. ولی با گرافیک بهتر و یک مقدمه هم لازم دارد. هم من و هم شهریار توکلی از آقای آغداشلو خواستیم مقدمه‌ای بنویسد. ایشان گفت من نوشته‌ام ولی چون آن نوشته «حُسن‌جویی» از مصطفی است، ربطی به علی ندارد. بعدا آن را می‌دهم در جایی چاپ کنی. احساس کردم می‌خواهد مرا از سر خود باز کند. شهریار توکلی خودش مقدمه را نوشت. شاید اگر در مورد کارم بود آغداشلو می‌نوشت چون از معدود صاحبنظرانی است که می‌تواند در مورد نقاشی، فیلم یا ادبیات بنویسد. بالاخره ایشان کارشناس هنرهای اسلامی و کارشناس خط هستند. نان هم قرض نمی‌دهم. سال‌ها هم دستیار ایشان بوده‌ام. ‌ پنج‌سال از آخرین گفت‌وگویمان می‌گذرد. به نظر می‌رسد فضای اجتماعی و سیاسی این سال‌ها به‌شدت روی شما تاثیر گذاشته. پرهیجان‌تر از قبل به‌نظر می‌رسید... از آنجا که سن‌وسالی از من گذشته، تحت‌تاثیر چیزهای مختلف قرار نمی‌گیرم. نه جلو دوربین‌رفتن و نه ضبط‌صوت چیز عجیب‌وغریبی برای من نیست که حس‌وحالم را تغییر دهد. جلو دوربین خیلی هم راحتم. خیلی‌ها دوست دارند من را جلو دوربین ببرند اما من خودم نمی‌خواهم. ‌چرا نمی‌خواهید دیده شوید؟ چون دوست دارم صورتم همین جوری که هست بماند. در خیابان زندگی خصوصی خودم را داشته باشم نمی‌خواهم جلو دوربین سینماگری بروم که فردا نتوانم زندگی عادی خودم را بکنم. کسی که باید من را بشناسد می‌داند من کی هستم به موقعش خودم را معرفی هم می‌کنم اما جلو راننده و بقال همان زندگی عادی خود را دارم و «مصطفی دشتی‌نقاش» نیستم. یکی من را «حاجی» صدا می‌کند یکی مهندس؛ البته می‌فهمند که هیچ‌کدام اینها نیستم، ولی سر از کارم درنمی‌آورند! میوه‌فروشی سر یوسف‌آباد به من گفت آقای دشتی می‌توانم از شما خواهشی کنم؟ 20 سال است من مشتری‌اش هستم. گفت من کاسب فضولی نیستم ولی شما چه‌کاره‌ای؟! گفتم من نقاشم. گفت ساختمان؟ خودش به خودش جواب داد نه‌نه. بعد گفت ماشین؟ باز خودش جواب داد نه‌نه! گفتم نقاش منظره و صورت و اینها. گفت من که نمی‌فهمم، هنری است؟ هرچی هست تو آدم جالبی هستی. در این حد بدم نمی‌آید از من تعریف شود. کی هست که منیت نداشته باشد؟ کی دوست ندارد بشناسندش؟ همه ما یک عالیجناب درونمان داریم که دوست دارد دیده شود و به او احترام بگذارند. ولی به طور کلی من خیلی اهل مصاحبه و گفت‌وگو و اینکه خودم را عرضه کنم نیستم. نقاشی‌ام باید بتواند مخاطب خودش را پیدا کند که احتمالا طی این سال‌ها توانسته. یک وقتی بود که من نمایشگاه می‌گذاشتم یکی از کارهایم هم فروش نمی‌رفت وقتی می‌آمدم خانه نه اشکم درآمده بود نه غصه‌دار بودم. یک وقتی هم همه کارهایم فروش می‌رفت و می‌گفتم خب این بوده قسمت من. اولین باری که نقاشی در قطع بزرگ را شروع کردم فقط یک رنگ سیاه روی بوم سفید گذاشتم. استادان من می‌گفتند چه کار می‌کنی تو؟ چطوری خرج زن و بچه‌ات را می‌خواهی دربیاوری؟ 10سال پافشاری کردم تا بالاخره یک روز دیدم یکی از آن نقاشی‌های سیاه و سفید هم دور و برم نیست. نه اینکه معجزه‌گرم، فقط نقاشی کردم و روی ذهنیت خودم در مورد نقاشی اصرار داشتم، آن هم در شهری که شما بهتر از من می‌دانی چقدر حرف و حدیث هست. نزدیک‌ترین دوست نقاشم که با من اسنوکر بازی می‌کرد بعد از یک مدت می‌گفت تو آمدی با من اسنوکر بازی کنی تا از من ایده بدزدی! ‌شما طی سه‌سال گذشته نمایشگاه‌های زیادی گذاشته‌اید. چرا دعوت گالری‌های مختلف را برای برپایی نمایشگاه قبول می‌کنید؟ سیاست کاری من اینطور است که هرکس دعوتم کند من حق انتخاب دارم که بگویم آره یا نه. دعوت به میهمانی یا دید و بازدید را خیلی سخت جواب مثبت می‌دهم ولی در رابطه با حرفه کاری‌ام هر گالری‌ای چه ایران چه خارج از ایران دعوتم کند جواب مثبت می‌دهم؛ بدون اینکه سطحش را ارزیابی کنم؛ فرقی هم نمی‌کند در لواسان باشد یا رویال گالری لندن یا فلان گالری در مونیخ. می‌گویم: با کمال میل در اولین فرصت. نمایشگاه اخیرم در گالری «تارا»ی لس‌آنجلس هم اینطور شکل گرفت که خانم «هما تاراجی» کارهایم را دیده و علاقه‌مند بود. ایشان در لس‌آنجلس گالری‌ای تاسیس کرده که بعدا دیدم بسیار گالری درجه‌یکی است. من هم گفتم با کمال میل! البته این را اضافه کنم که من در نمایشگاه گروهی شرکت نمی‌کنم اما با نمایشگاه انفرادی موافقم. نمایشگاه لس‌آنجلس هم که از 12آوریل برپا شده، بازتاب خوبی در حیطه کاری من داشته. آن طرف خیلی هم در موردش خبر تولید شد و در جهان مجازی که امروز مد شده و خیلی هم درست است، خوب در موردش گفت‌وگو کرده‌اند. ‌خودتان در نمایشگاهتان حضور نیافتید؟ نه. اما با امکانات اینترنتی همین مملکت پنج‌ساعت با اسکایپ با مخاطبانم در لس‌آنجلس گفت‌وگو کردم که ایده خودم هم بود. بسیار از این قضیه راضی شدم. آنقدر که به این فکر افتادم باید این را مطبوعاتی کنم. این را باید به نقاشان جوان یا قدیمی‌ها بگویم که همه چیز داریم. همه امکاناتی داریم. از کارمان نزنیم. این را اول به خودم باید بگویم که مصطفی از کارت نزن، دنیا درش را باز کرده و همیشه هم باز کرده. اگر کمی و کاستی هست ضعف جهان بیرون نیست ضعف خود هنرمند است. ‌هنوز برای نقاشی به بیابان و ساحل دریا و جنگل می‌روید؟ بارها و بارها گفته‌ام در رابطه با نقاشی هیچ باور عجیب‌وغریبی ندارم. هیچ چارچوب گنده‌ای ندارم. یک‌بار هم آقای آغداشلو می‌گفت تو چطور باوری نداری و نقاشی می‌کنی؟ سوال محکم و درستی است. من به او هم جوابی نداشتم که بدهم. هنوز هم ندارم. در حرفه‌های زیادی مدعی هستم. از آشپزی و رانندگی گرفته تا کشاورزی که فرزند کشاورز هستم. ولی در مورد نقاشی کلا خلع‌سلاحم! چون راجع‌به جهان و حیطه‌ای صحبت می‌کنم که انتها ندارد. چاه عمیقی که هر قدر بیشتر داخلش بروی بیشتر غرق می‌شوی. دستمزدش را هم وقتی می‌گیری که آن کار جواب می‌دهد. خیلی از فلاسفه، خیلی از هنرمندان و منتقدان خواستند این فرآیند را تشریح کنند اما چه کسی توانسته آن چارچوب نهایی را تعیین کند؟ هیچ کادر و چارچوبی را من برای نقاشی هنوز نتوانسته‌ام پیدا کنم. ‌به‌نظر می‌رسد راجع به زندگی اجتماعی در ایران جبهه‌گیری و زاویه خاصی با دیگران پیدا کرده‌اید. قبلا این ویژگی را در شما نمی‌دیدم. من اینطور تعبیر می‌کنم که همه چیز برای شما بر وفق مراد است و انتظار دارید دیگران هم چنین نگاهی به اطراف خود داشته باشند! من دیگران را نقد نکردم. با کسی هم دعوا ندارم. احساسات خود را گفتم. شاید الان تحولات اجتماعی برایم مهم‌تر شده باشد؛ تحولاتی که در ارتباط با سیاست و فرهنگند و مثل لایه‌های زمین چندین سده طول می‌کشد لایه جدیدی روی آنها ایجاد شود. در این‌باره منتقد نیستم و ادعایی هم ندارم. لذت نقاشی‌کردن است که ادامه حیات را در من تعریف می‌کند. این شاید در من الان بیشتر نمود پیدا کرده. این غریزه در من با هیجان بیشتری دارد اجرا می‌شود. تولید کار قطعا کمتر می‌شود، حساسیت‌هایم در حین اجرای کار بیشتر شده، گاهی حسرت آن روزهایی را می‌خورم که فقط یک فصل بهار یا اردیبهشت و خرداد 50تا نقاشی می‌کشیدم. ولی الان بوم را جلو خود می‌گذارم رنگ‌ها را آماده می‌کنم و به هرکاری می‌رسم جز خود آن نقاشی. اگرچه الان هیجان بیشتری دارم. ‌آیا فکرکردن به حواشی باعث نشده از کار اصلی‌تان بمانید؟ بعضی وقت‌ها اتفاقاتی می‌افتد که خیلی هم به من ربطی ندارد؛ اما من نسبت به آنها نقد دارم؛ مثل پدیده حراج‌ها. یک عده‌ای که پول زیادی دارند و از این جیب‌شان به آن جیب می‌گذارند، خنجر و شمشیر برداشته‌اند و تیشه به ریشه هنرهای تجسمی می‌زنند. جوان دانشجو فکر می‌کند منتهای آمال هنرهای تجسمی این است که اثرش در فلان حراج، به فلان مبلغ چکش بخورد. همه هم آب به این آسیاب می‌ریزند. من خودم یکی، دوبار در این حراج‌ها شرکت کردم و همان پولی را به من دادند که در کارگاهم می‌فروختم. به محض اینکه دیدم دارد بیشتر می‌شود و فهمیدم داستان‌های دیگری این وسط هست، آمدم بیرون و الان راحتم. اخیرا تابلویی از یک هنرمند به رقمی گزاف در یک نمایشگاه فروخته شد. یکی از دوستان که خریدار کار من بوده و خریدار کار خیلی‌های دیگر هم بوده زنگ زده به من و می‌پرسد مصطفی این رقم درست است؟ من فقط به او گفتم من یک قیمتی دارم و آن آقا هم قیمتی. هرکدام از ما نقاش‌ها قیمتی داریم سهراب سپهری نیستیم که مرده و سال‌ها هم گذشته و همیشه اسمش برده شده و حالا اسمی هست برای خودش. در مورد این چیزها نقد دارم که شاید اصلا در این مبحث نگنجد. ‌ حضور هنرمندان ایران در حراج‌های بین‌المللی از هفت‌سال پیش آغاز شد. این حضور فراز و نشیب زیادی هم داشت. در این میان عده‌ای از هنرمندان توانستند وارد این چرخه شوند و عده‌ای نتوانستند. متاسفانه بیشتر نقدها به حراج‌ها از جانب آنهایی مطرح می‌شود که نتوانستند نصیبی از این فضا ببرند. از آن پس بنای تخریب را گذاشتند. جالب است که قیمت فروش آثار همین هنرمندان حراج‌ستیز به یمن ارتقای اقتصاد هنر ایران در فضای مبادلات جهانی بالا رفت. این دسته از هنرمندان به شکل غیرمستقیم از پدیده حراج‌ها منتفع شدند. برخی از آنها را می‌شناسم که می‌گویند اگر کارمان به فلان حراج برود یا اگر بتوانیم نظر یکی از مدیران موسسه حراج را جلب کنیم، «فتیله انتقاد را پایین می‌کشیم» فکر نمی‌کنید نقدها به حراج‌ها با حب و بغض‌های شخصی همراه شده است؟ همان‌طور که اشاره کردم من خود در حراج‌ها حضور داشتم. تا جایی شرکت داشتم که حقیقتی می‌دیدم؛ وگرنه چرا باید حراج‌ها بد باشند؟ کی می‌گوید گذاشتن نمایشگاه و فروش کارها بد است؟ تا جایی درست است که حقیقت‌مند باشد. من از این قافله عقب نماندم، من در این قافله بودم و خودم بیرون آمدم. یک نمایشگاه انفرادی در دوبی داشتم و همزمان یکی از کارهایم هم در حراج‌ها شرکت داشت، قیمت هردو کار هم یکی بود. نه اینکه من قرار باشد از طریق آن حراج معروف‌تر شوم. من مبلغی تعیین کرده بودم و در حراج مبلغ بالاتری گذاشته بودند. پرسیدم چقدر به من می‌رسد، گفتند فلان مقدار که همان مبلغ پایه بود. این سوال برای من پیش آمد که پس چرا قیمت را بالاتر برده‌اید؟ این کار را چه کسی می‌خرد و چه کسی می‌فروشد؟ و گفتم من از این بازی می‌آیم بیرون. ‌فکر نمی‌کنید نباید زدوبند و حرکت سودجویانه عده‌ای معدود را به پای یک تلاش گروهی گذاشت؟ ناراحتی و نگرانی من این است که خاستگاه هنر برای دانشجوی این رشته اشتباه جا بیفتد و فکر کند کعبه آمال این رشته آنجاست که در حراج فروش کند. هنرهای تجسمی به جایی می‌رود که برای دانشجوی هنر دست‌نایافتنی‌تر می‌شود. از سوی دیگر، برخی هنرمندان در این فضای جدید فراموش شده‌اند. نمایشگاه انفرادی‌ام که برگزار شد بالای کاتالوگ نمایشگاه نوشتم تقدیم به «یعقوب امدادیان». خیلی‌ها پرسیدند چه مناسبت و دوستی‌ای بین شما هست؟ آن روز وقار آقای امدادیان و آرامشی که به من می‌داد توجهم را خیلی جلب کرد. چند هفته پیش در خانه‌ام نشسته و به نقاشی‌ای از ایشان خیره‌شده بودم، دیدم چه تلاش جانکاهی در این نقاشی شده. چقدر معماری و جست‌وجو در این نقاشی وجود دارد. چقدر درجه‌یک است. افسوس خوردم چرا باید این مرد به اندازه سهمش از نقاشی دیده نشود. آقای امدادیان که زنده و حی و حاضر هم هست چه قیمتی دارد؟ چه صاحبنظری این قیمت را تعیین می‌کند؟ قیمت پایه هر نقاش قیمتی است که خود نقاش می‌گوید. حالا اگر این وسط بورس‌بازی شد و عده دیگری هم نان خوردند اشکال ندارد. ولی نه اینکه پول از یک جیب برود به یک جیب دیگر. بله نقاشی من قیمتی دارد که من نقاش آن را می‌دانم. این یک چرخه است که من هم سهم خودم را می‌گیرم و کم هم نیست. ولی همه‌چیز نیست. ‌حراج‌ها در حال حاضر در ریل تعادل قرار گرفته‌اند. با اینکه داخل ایران اخبار آنها گاهی کمرنگ می‌شود و گاه پررنگ؛ ولی نبض اقتصاد هنر در سطح بین‌المللی در دست حراج‌ها و آرت‌فرهاست. ربطی هم به ایران ندارد... . کمرنگ‌تر یا پررنگ‌ترشدن، اتفاقی است که دارد می‌افتد. یادمان باشد فروش‌های بالای آثار هنری، دردی از هنر تجسمی این مملکت و هر مملکت دیگری دوا نمی‌کند. ‌قرار هم نیست حراج‌ها و آرت‌فرها دردی را دوا کنند؛ چون فضاهایی برای رشد و نمو اقتصاد هنر هستند؛ نه سیاستگذاری برای هنرهای تجسمی. با این حال مایلم بدانم از نظر شما درد هنرهای تجسمی ما چه چیزی است؟ شاید اصلا دردی نیست و از بی‌دردی و تنبلی است که به اینجا رسیده‌ایم. وقتی عنوان هنرمند به یک فرد داده می‌شود، خیلی راحت ممکن است فکر کند که دیگر می‌تواند در باد این عنوان بخوابد. این باعث عقب افتادن می‌شود. این پدیده مختص ایران هم نیست. در ایتالیا هم اتفاق افتاده است. آنها هم در باد 400، 500سال پیش خوابیده‌اند. در معماری معاصر ایتالیا چه اتفاقی الان می‌افتد؟ توریست می‌رود ایتالیا که لئوناردو داوینچی و معماری 500سال پیش ایتالیا و فلورانس و شهر رومئو و ژولیت را ببیند. چه اشکالی دارد که اگر نمی‌توانید چیز جدیدی به معماری و هنرتان اضافه کنید حداقل تا مدتی همان را کپی کنید؟ چرا حتما باید نوآوری شود آن هم این نوآوری‌های پر از غلط. من می‌بینم مثل اژدها این شهر تهران دارد بزرگ می‌شود و درخت‌های شمال تهران برای رشد این اژدها قطع می‌شود و این ساختمان‌های زشت ساخته می‌شوند. بله در یک چرخه بزرگ عده زیادی از این راه دارند نان می‌خورند، ولی از نظر بصری چه بلایی دارد سر این پایتخت می‌آید؟ غرب‌زدگی به مفهوم واقعی‌اش نزدیک دو سده است که بلای جان این مملکت شده. من میهن‌پرست افراطی نیستم ولی شما نگاه کنید به نقاشی و مینیاتور و معماری این جغرافیا. کجا می‌توانید میدان نقش‌جهان دیگری را پیدا کنید؟ این به چند دهه گذشته هم ربط ندارد. من در حوزه معماری صاحبنظر نیستم ولی در کجای معماری صاحبنظر ایران آمده که باید با نمای ساختمانت درون ساختمان را هم نشان دهی؟ معماری ما یک معماری درونگراست. معماری خشت و گلی است و جاهایی هم آجر و لعاب‌هایی که به آن زیبایی روی آجر می‌نشیند و کاشی‌ها و کار روی چوب و رنگ‌هایی که از دل طبیعت برداشته می‌شود. رنگ گنبد مسجدجامع یزد را ببینید؛ رنگی است که از دل طبیعت آمده. رنگ ماشینی نیست. هنر برای هنر، هنر مدرن و پست‌مدرن؛ بحث‌هایی هستند که دیگر از فرط تکرار کهنه شده است. واقعیت این است که در اقیانوس ماهی‌های بزرگ‌تر ماهی‌های کوچک‌تر را می‌بلعند. فرهنگ‌های بزرگ‌تر هم فرهنگ‌های کوچک‌تر را می‌خورند. من با معماری که کتابخانه ملی ایران را ساخته این بحث را داشتم. خیلی به ایشان احترام می‌گذارم. می‌گفت با این جمعیت‌های زیاد شهری نمی‌شود دیگر آسانسور در بیمارستان‌ها نباشد و پله‌های خشت و گلی ساخت. بله، هیچ بحثی در این نیست، ولی کجا باید این زنجیره‌ها به هم وصل شوند که شکل درستی بگیرد؟ همه جای جهان بافت‌های قدیمی شهرها را نگه می‌دارند و تکنولوژی روز را در قسمت‌های دیگر شهر به کار می‌گیرند. من در این شهر تنها یک نقاش نیستم. تب می‌کنم گاهی از رفتارم در زندگی. تب می‌کنم وقتی پشت فرمان بوق زده و به کسی اهانتی کرده باشم. مسوول فرهنگ جامعه نیستم. هرجای دیگر هم باشم مسوول فرهنگش نیستم. 30سال است وجب به وجب این مملکت را جست‌وجو کردم تا در جایی مناسب کارگاهی برای خودم بسازم. عاقبت «سنگسرک» را پیدا کردم. در دو، سه‌سال گذشته هفته‌ای دوبار از اینجا تا «سنگسرک» در رفت‌وآمد بوده‌ام. متاسفانه تمام مسیر، پر از زباله است؛ پر از نایلون و کثافت. شیر و ماست گوسفند تمامش رفته داخل قوطی‌های پلاستیکی و هزار رقم فرمول و مواد نگه‌دارنده به آن اضافه شده. دیگر کسی در طبیعت دنبال ذایقه‌اش نمی‌گردد. همه توی مغازه‌ها دنبال پپسی می‌گردند. همه دنبال فلان مدل ماست می‌گردند و خود گاو سرگردان است! ‌ شما می‌گویید این‌روزها انرژی زیادی دارید. چرا این انرژی را صرف نقاشی‌کردن نمی‌کنید و مدت‌ها روبه‌روی بوم خیره می‌مانید بدون آنکه حرکتی به قلم‌مو یا کاردک‌تان دهید؟ من تعدادی نقاشی تحت عنوان دوره «شهاب‌سنگ‌ها» در کارم دارم. شما بهتر می‌دانید که من معمولا بدون عنوان کار می‌کنم و این عنوان را هم بقیه گذاشته‌اند. وگرنه اصلا شهاب‌سنگی در کار نیست. یک حجمی است که از آسمان می‌آید پایین به طرف زمین. یک توده سنگ است. بسیار هم برای من خیال‌گونه است و هیچ زیرنویسی نمی‌تواند داشته باشد. اینها یک دوره کاری من بوده که کمتر از 20 اثر را شامل می‌شود. بعضی‌ها هم از آنها خوششان می‌آید. اگر من برای این عده بکشم، می‌شوم قلم‌موی آنها. این دوره تمام می‌شود. من چطور برگردم و ادای کار خودم را دربیاورم؟ سعی من بر این بوده که بوم سفیدی که جلو رویم هست راضی‌ام کند. کار بدی نبوده خیلی هم خوب بوده اما دیگر راضی‌ام نمی‌کند. ‌گزیده‌کار شده‌اید؟ لحظه‌ای که نقاشی‌ام به من جواب می‌دهد از آن فاصله می‌گیرم، سیگاری روشن می‌کنم و نگاهش می‌کنم. همان‌جا مزدم را گرفته‌ام. گندم را کاشتی، کاه نیز به سبب آن حاصل خواهد شد. این حرف مال هرکسی هست سخنی حکیمانه است. سعی کرده‌ام همیشه نقاشی کنم؛ خوب یا بدش را کاری ندارم. در این صورت دیده خواهد شد، نمایشگاه خواهی گذاشت، می‌خرند و می‌فروشند. بعضی‌ها بهت استاد می‌گویند یا حتی هنرمند. هر چند یاد گرفته‌ام پشت لقب هنرمند قایم نشوم و تمام کاستی‌هایم را پنهان نکنم. در زندگی هنری‌ام بیش از هزار تابلو کشیده‌ام که رفته توی فضای خانه مردم و دیوار گالری‌ها و موزه‌ها. خوشحالم انرژی‌ام به این سمت کشیده شد. شاید اگر انرژی‌ام به سمت سیاست کشیده شده بود، الان معاون نخست‌وزیر بودم. نمی‌دانم. در منیت خودم گاهی از این فکرها می‌کنم. ولی من آن‌کاره نیستم؛ این کاره‌ام. از آن جنس نقاشانی نیستم که بخواهند مسایل اجتماعی را با نقاشی حل کنند. این از ترسم نیست. «من» این نیستم. پدرم می‌گفت زندگی مثل پنیر‌تر می‌ماند، درش بیاور و بخور. بالاخره پدرم بود و خونش در رگ‌های من جاری است. امیدوارم به سن پدرم 86سالگی برسم. من مثل بعضی‌ها نیستم که مکتوب کرده است در 63سالگی می‌میرد و بعد ببینی باز زنده هستند! انشاءالله صدسال زنده باشد ولی کی می‌داند مرگ آدم کی می‌رسد. گفت‌وگو به پایان رسید و من در حالی که از کارگاه نقاش دور می‌شدم دیدم چقدر این کارگاه شبیه خانه‌ای است که دشتی در آن به دنیا آمده؛ خانه‌ای خشت و گلی در ‌ده «کهن کمال» بلوچستان که او در آنجا به دنیا آمد و تا 18سالگی در آن زندگی کرد و سال‌ها بعد شن‌های بیابان آن خانه و روستا را در خود مدفون کرد. حتی عکسی از آنجا وجود ندارد. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- جادوی «دشتی» کارل اشلامینگر . هنرمند آلمانی در کارهای مصطفی دشتی جادویی هست. انگار پاره‌های رویا را بر بوم کوبیده: لحظه‌های تکه‌پاره استیصال. از پشت به قلب امواجگران، گردبادها و رودهای گداخته درخشان می‌غلتد، خود را در پیچاپیچ سحاب گم می‌کند. دشتی دستمایه‌هایش را از دل این توفان‌ها چنگ می‌زند و آنها را به‌مثابه یادگارهایی به نقاشی می‌سپارد. اینها شبیه‌سازی نیستند، واقعی‌اند. در یک پلک‌برهم‌زدن عکاسی شده‌اند. آنچه می‌بینیم چشم‌اندازهایی هستند از دریا و ابر، افق‌های قاچ‌خورده، کم‌نور و چشمگیر، توده‌های مه در دور و نزدیک، گویی همه‌چیز فقط اینگونه می‌تواند باشد و بس. این نقاشی‌ها انگار عکس‌هایی بی‌دوربینند که در سر دشتی پرداخته شده‌اند: ظاهرشده، شسته‌شده و ثابت‌شده در حمام زمان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.